सम्झना : ‘जब म हुँदिनँ’

गीतकार अम्बर गुरुङको पहिलो स्मृति दिवसका सन्दर्भमा उनका छोरी अल्का र छोरा किशोरको सम्झना :
अल्का गुरुङ

गएका महिनाहरूमा मैले स्वर्गीय पिता अम्बर गुरुङलाई बारम्बार सम्झँदै उहाँको जिन्दगी, उहाँको कला र उहाँको निधनको बारेमा मनन गर्दै आइरहेकी छु ।

जब म हुँदिनँ मलाई खोज्छौ होला
उराठिलो मनले तिमी सोध्छौ होला
यो मान्छे यहीँ थ्यो कहाँ गयो होला

म हिँडेको आवाज तब कहाँ सुन्छौ
तिम्रै छेउ उभेको तिमी कहाँ देख्छौ
झझल्कोमा तिम्रो उभिएँ भने म
कसरी म फकाऊँ धेरै रुन्छौ होला

फर्किएँ भने म फेरेर यो चोला
भन के गरेर मलाई चिन्छौ होला
पानी त त्यही हो के नदी के खोला
कसरी यो भेद तिमी बुझ्छौ होला
                                    –अम्बर गुरुङ

उहाँको जीवन, उहाँको कला र उहाँका परिवार तथा मित्रजन जीवितै रहे तापनि बाबाचाहिँ कहाँ जानुभएको होला भन्ने म सोचिरहन्छु । यस सोचाइबाट उत्पन्न भएको सन्नाटामा कुनै उत्तरको प्रतिध्वनि म सुन्दिनँ । जवाफको सट्टा मेरो अन्तरमनमा एउटा गहिरो मौनता, दु:खदायी शून्यता र परास्त गर्नै नसकिने वियोगको अनुभूति हुन्छ । तर शोकको सामना गर्दागर्दै पनि मैले स्विकार्नुपर्छ, निधनपश्चात् बाबाले क्यान्सरबाट मुक्ति पाउनुभएको छ, जसले उहाँको शरीरलाई गाँज्दैगाँज्दै पुरानो रूपको प्रतिविम्बजस्तो बनाएको थियो । जन्मपछि मृत्यु अवश्यम्भावी छ । तर पनि बाबाको निधन र त्यसबाट पैदा भएको एकलासपन मेरो जीवनको सायद सबैभन्दा ठूलो चुनौती हुन गएको छ । जीवनमा संघर्ष गर्दै उतारचढावलाई झेल्दै आए पनि अन्त्यमा यदि हाम्रो यथार्थ मृत्यु हो भने बाँच्नुको अर्थ के ? 

तर मलाई थाहा छ, यदि बाबा अहिले मेरोसामु हुनुहुन्थ्यो र हामी जीवन वा मरणबारे कुराकानी गरिरहेका हुन्थ्यौँ भने उहाँले मुस्कुराउँदै सायद भन्नुहुन्थ्यो होला— मृत्युको अगाडि जीवन निरर्थक छैन, बरु मृत्यु अवश्यम्भावी भएकाले गर्दा नै त्यसले जीवनलाई अर्थ दिन्छ, महत्त्वपूर्ण र सार्थक बनाउँछ । झट्टै सुन्दा बाबाको विचार आदर्शवादीजस्तो लागे तापनि उहाँको दृष्टिकोण खोक्रो आदर्शमा आधारित थिएन । बाबाले भोगेका आरोह–अवरोहबाट उहाँले जीवन सजिलो छैन, हुरीबतासयुक्त छ, अनिश्चित छ, समान र न्यायसंगत छैन भनेर स्विकार्दा स्विकार्दै पनि जीवनका हरेक नमीठा, जटिल, अमानवीय र दु:खदायी अनुभवहरूलाई जीवनमा पाइने नि:स्वार्थ र नि:सर्त कार्यले प्रतिरोध गर्छ भन्ने कुरामा उहाँलाई विश्वास थियो । जहाँ हिंसा, घृणा र कठोरता हुन्छ, त्यसलाई करुणा र प्रेम, शान्ति र सुन्दरताले प्रतिकार गरेको हुन्छ ।

बाबाले जीवनलाई यसरी अवलोकन गर्दै भन्नुहुन्थ्यो— जीवन संघर्ष भए तापनि यदि हामीले विपत्तिको सामु हिम्मत नहारी र विचलित नभई जीवनलाई सामना गर्ने हो भने हामीलाई विजय मिल्छ । जीवनका यी चुनौतीहरूलाई पराजित गर्दै जाँदा हामीभित्र निहित साहस र आन्तरिक बलको उजागर हुन्छ । त्यसैले उहाँले लेख्नुभएको छ आँसु र हाँसोको यो गीत :
आँसु र हाँसोको यो संघर्ष जीवनमा
हिम्मत नहार बिन्ती यो प्यारको सफरमा
जीवनत हाम्रो दिनरात बर्बाद नै छँदै छ
आशा छँदै छ अब किन आँसु जिन्दगीमा
हिम्मत नहार बिन्ती यो प्यारको सफरमा

ती साथी बुँद आँसु साथी नै छँदै छ
दरकार परे तयार छ तातो रगत दिनमा
हिम्मत नहार बिन्ती यो प्यारको सफरमा

बाबा प्रकृतिको नजिक भएको बेला अत्यन्तै प्रफुल्लित हुनुहुन्थ्यो । उहाँलाई नीलो आकाश, उच्च हिमाल, हरिया फाँटहरू, खोलानालाको कलकल आवाज र बिहानी उषामा सुनिने चराचुरुंगीको सामूहिक गानको अनुभूति सुन्दर र दिव्य लाग्थ्यो । यस बेला उहाँले आफू जीवनसँग सम्बद्ध भएको महसुस गर्नुहुन्थ्यो । यस्ता क्षणहरूमा उहाँ आफूलाई सजीव भएको बोध गर्नुहुन्थ्यो र उहाँलाई गीतसंगीत सिर्जना गर्ने प्रेरणा र हौसला मिल्थ्यो । अत्यन्त आध्यात्मिक स्वभाव र विचारसहितको व्यक्तित्व भएकाले गर्दा उहाँ हामी मानवभन्दा एउटा कुनै ठूलो अस्तित्व छ भन्ने कुरामा विश्वास गर्नुहुन्थ्यो । उहाँको सोचाइ वा भनाइअनुसार जब हामीले कुनै मानिसको नि:सर्त दयाभाव अनुभव गर्छौँ वा असीम प्राकृतिक सौन्दर्यले घेरिएका हुन्छौँ वा जीवनको अपराजय चुनौतीलाई परास्त गर्छौँ, त्यस बेला जीवनले आफैंलाई प्रस्टयाउँछ र जीवित हुनुको अर्थ वा रहस्य व्यक्त गर्छ । साहित्य, संगीत र गायन तीनवटै क्षेत्रमा त्यत्तिकै पोख्त हुनुभए तापनि बाबा आफूलाई सबैभन्दा पहिले एक गायक र संगीतकार सम्झनुहुन्थ्यो । उहाँलाई के लाग्थ्यो भने सच्चा कलाकारले गुणस्तरीय कलाको सिर्जना गर्नका लागि आफूभित्र निहित रहेको करुणा, समानुभूति, प्रेम, पवित्रता र सत्यतामा केन्द्रित हुनुपर्छ । नत्र कलाको कुनै पनि विधाको श्रेष्ठतर सिर्जना हुन सक्दैन भन्ने उहाँको मान्यता थियो । त्यसमा पनि खासगरी संगीतलाई त उहाँ कलाको सर्वोत्कृष्ट विधा ठान्नुहुन्थ्यो, जुन उहाँको विचारमा देवत्वसँग सबैभन्दा नजिकबाट गाँसिएको हुन्छ ।
यस सत्यमा केन्द्रित हुँदै आफ्नो जीवनका अनुभवहरूलाई आधार बनाई उहाँ कलाको माध्यमबाट रुनुभयो, प्रेम र प्रार्थना गर्नुभयो, रमाउनुभयो, प्रफुल्लित हुनुभयो, जिन्दगीको बारेमा चिन्तन गर्नुभयो र जिन्दगी र जीवनयात्राको अर्थ प्रस्ट्याउने चेष्टा गर्नुभयो । त्यस कारण उहाँले लेख्नुरभएको छ :
मन सुन्दर त सुन्दर हुन्छ धरती गगन सारा
मनभित्रै छ कलकल छलछल शीतल गंगाधारा

घामपानी त्यस्तै न हो ऋतु हेरीहेरी
दिनरात चल्नैपर्छ मौसम फेरीफेरी
मन सुन्दर त संगीत हुन्छ सुन्ने कुरा सारा
बित्छ रात झुल्किन्छ है बिहानीको तारा

जीवनलाई गहिरो प्रेम र स्वीकार गर्ने व्यक्तिका रूपमा बाबा हाम्रो अस्तित्वको अस्थायी प्रकृतिको बारेमा पनि अत्यन्त सचेत हुनुहुन्थ्यो । अरूको सेवामा समर्पित जीवन वा कुनै पनि क्षेत्रमा नि:स्वार्थ योगदान पुर्‍याउन प्रयोग भएको जीवन नै सार्थक हुन्छ भन्ने उहाँको विश्वास थियो । उहाँ आफूले भने नेपाली संगीतमा योगदान गर्न रुचाउनुभयो । उहाँलाई जीवनभर आर्जन गरेका सांगीतिक र जीवनपाठहरूको विरासत छोडेर जाने इच्छा थियो, जसले भावी पुस्ताका लागि उच्चस्तरीय जग प्रदान गर्ला भन्ने उहाँको आशा थियो ।

बाबाको निधनपछि म आफ्नो जीवनलाई अनुभव गर्दै छु— जिउँदै छु । जीवनयात्रामा अघि बढ्दै जाँदा मैले बारम्बार बाबाको जिन्दगीप्रतिको दृष्टिकोण, उहाँको जीवन र मृत्युप्रतिको धारणा, उहाँको कलामा निहित भावना र संवेदनशीलतालाई नियालेर पुन: बुझ्दै छु । मभित्र अझ धेरै प्रश्न बाँकी नै छन् । म अझै धेरै आश्वासनहरूको खोजीमा छु । मलाई उहाँको अझै धेरै दृढ वचनको खाँचो छ, मार्गदर्शनको जरुरत छ । बाबाको अनुपस्थितिमा मभित्र प्रश्न आउँछ— के मैले जिज्ञासाहरू ठूलो स्वरमा सुनाएँ भने उहाँ आफैं प्रकट पो हुनुहुन्थ्यो कि ? कहिले मलाई यस्तो पनि लाग्छ, उहाँ हामीहरूकै माझमा पो हुनुहुन्छ कि र मसँग बोलिरहनुभएको छ कि ? तर मेरा आँखा र इन्द्रियहरूमा पर्दा लागेको भएर मैले उहाँलाई देख्न, आभास गर्न नपाएको पो हो कि ? बाबासँग सम्बद्ध हुने प्रयासमा म ‘पर्फेक्ट’ जवाफ वा निष्कर्षमा पुग्न सकेकी छैनँ । उहाँले जीवनको रहस्यसँग मलाई परिचित गराउनुभयो र जीवन कसरी आध्यात्मिक, अर्थपूर्ण, सत्य र दिव्य रूपमा जिउनुपर्छ भन्ने सिकाउनुभयो ।
जब म हुँदिनँ मलाई खोज्छौ होला
उराठिलो मनले तिमी सोध्छौ होला
यो मान्छे यहीँ थ्यो कहाँ गयो होला ।

प्रकाशित : जेष्ठ २०, २०७४ १०:१०
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

मिति सरेपछि चुनावी गतिविधि सुस्त

रवीन्द्र उप्रेती

महोत्तरी — मिति सर्दै गएपछि निर्वाचनकेन्द्रित गतिविधि यहाँ सुस्त बेनेको छ । वैशाख ३१ , जेठ ३१ हुँदै अहिले असार १४ का लागि निर्वाचन मिति सारिएपछि दलहरु अलमल छन् । यसको असरले सुरुमा उर्लेको चुनावी तरंग मत्थर देखिएको छ । अहिलेसम्म कुनै पनि दलले उम्मेदवार टुङ्गो न लगाउनु सर्दै गएको तिथिमितिको असर मानिएको छ । ‘हतारो पो के छ र ?’ जिज्ञासा राख्दा दलका नेता कार्यकर्ता उल्टै प्रश्न सोध्छन् ।

कांग्रेस , एमाले , माओवादी केन्द्र , संघीय समाजवादी फोरमलगायतका दलले महोत्तरीमा उम्मेदवारको अंतिम टुङ्गो लगाइ नसकेको जनाए । ‘फेरि पनि निर्वाचन मिति न सर्ला भन्ने के ग्यारेण्टी ?’ जिज्ञासा राख्दा परिकौलीस्थित कांग्रेसका शंभु पाठकले प्रतिप्रश्न गरे ‘निर्वाचन नै महिनापछि सरेपछि उम्मेदवार टुङ्गो लगाउने अहिले के को हतार ?’ तथापि उम्मेदवार सिफारिस प्रकृया भने सबै पालिकामा जारी दलहरुको भनाइ छ । एमालेले पनि उम्मेदवारका नाम सिफारिस गरी अनुमोदनका लागि प्रदेश कमिटीमा पठाएको मात्र जनाएको छ । तर क-कसको नाम सिफारिस गरिएको छ सार्वजनिक गरेको छैन । अध्यक्ष जामुन मण्डलले निर्वाचनको मिति फेरि सारिएका कारण सिफारिस गरिएका नाम अहिले नै सार्वजनिक गर्नु हतारो हुने जनाए ।

कांग्रेस जिल्ला सभापति महेन्द्रकुमार रायकाअनुसार निर्वाचन मिति पुन. सारिएकाले उनको दल पनि उम्मेदवारको अंतिम टुङ्गो लगाउने हतारोमा छैन । कांग्रेसमा प्रमुख पदका लागि ५ देखि १९ जनासम्म आकांक्षी देखिएका छन् । पुनर्संरचनापछि केही पालिका २ क्षेत्रमा परेका छन् । यी कारणले पनि कांग्रेसलाई उम्मेदवार सिफारिसमै कडा अभ्यास गर्नु परेको रायले जनाए ।
‘निर्वाचन मिति महिना दिन सारिएपछि हतारमा टुङ्गो न लगाउने मनोवैज्ञानिक प्रभाव परेको हो’ रायले भने ।

क्षेत्रीय प्रतिनिधि वैधनाथ चौधरीले कांग्रेसमा आकांक्षी बढी भएकाले छिट्टै उम्मेदवार टुङ्गो लगाउँदा अन्तर्घात र बागी उम्मेदवारको संभावन हुने र यसको फाईदा विपक्षी दलले लिने हुँदा पार्टी सजग भएर निर्वाचनको अभ्यासमा जुटेको भनाइ राखे ।

संघीय समाजवादी फोरमले उम्मेदवार टुङ्गो लगाउन गृहकार्यमा जुटेको जनाएको छ । फोरम जिल्ला अध्यक्ष रामनरेश यादवकाअनुसार वडा तहदेखि सिफारिस भई आएका नाममाथि छलफल गरी उम्मेदवार निधो गर्न कार्यसम्पादन समिति, जिल्ला वार्ता टोली क्रियाशील छ । राजपासमेत निर्वाचनमा सहभागी हुने उनको विश्लेषण छ । संघीयता पक्षधर जुनसुकै दलसँग सहकार्य गर्ने रणनीतिअनुरुप संघीय समाजवादी फोरम निर्वाचन अभियानमा जुटेको यादवले जनाए ।

निर्वाचन तिथि सरेसँगै माओवादी केन्द्रलेसमेत उम्मेदवारी टुङ्गो नलगाएको जनाएको छ । जिल्ला कमिटी सदस्य राजन ढुङ्गानाले बर्दिवास नगरपालिकाअन्तर्गत १ , ३ , ६ ,७ , ८ , १० र ११ नं वडाका अध्यक्षमा निर्विरोध नाम सिफारिसबाहेक अरु पदका लागि उम्मेदवार चयन छलफल प्रकृयामा रहेको उनले जनाए ।

कांग्रेस महोत्तरी कोषाध्यक्ष किशोरकुमार सिंहकाअनुसार निर्वाचनको धेरैअघि उम्मेदवार चयन गर्दा चुनावमा मनोवैज्ञानिक, रणनीतिक र आर्थिक असर पर्ने हुन्छ । असन्तुष्टलाई प्रयोग गरी विपक्षीले चुनावी फाइदा बटुल्ने अवसरको रुपमा उपोग गर्ने संभावना हुन्छ ।

प्रकाशित : जेष्ठ २०, २०७४ १०:०९
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्