खबर हराएको चिठी

दीपक परियार

लेखनाथ — काठमाडौंबाट केही थान रंगकर्मी हराएका छन् । उनीहरू कहाँ छन्, के गर्दै छन् धेरैलाई अत्तोपत्तो छैन । केही दिनयता हराएका देशभरका १४ युवा निर्देशक यतिखेर पोखरामा भेटिन्छन् ।

उनीहरू साउन १७ देखि यतै छन् । लामो समय बिहानदेखि बेलुकासम्म नाटक निर्माण कार्यशालामै व्यस्त भए । काठमाडौंको मण्डला थिएटरको पहलमा एक महिना लामो कार्यशालामा जुटेका देशभरका युवा निर्देशकले नाटक निर्माणका आन्द्राभुँडी खोतलेका छन् । उनीहरूले अध्ययन मात्रै गरेनन्, अभ्यास गर्दै नाटक नै तयार पारेका छन्, जुन शुक्रबारदेखि पोखरा थिएटरमा मञ्चन जारी छ ।

मण्डलाका राजन खतिवडाका अनुसार गत वर्षको भदौमा पनि नगरकोटमा एक हप्ता लामो कार्यशाला चलेको थियो । त्यहीं कार्यशालालाई निरन्तरता दिन यस पटक मण्डलाले पोखरा रोज्यो ।

कार्यशालामा आफूहरूले खुला प्रतिस्पर्धाबाटै सहजकर्ताको खोजी गरेको पनि उनले बताए । आवेदन दिनेमा चार विदेशी पनि थिए । संयोगवश दिल्लीको नेसनल स्कुल अफ ड्रामामा पढेर आएका नेपालकै विमल सुवेदी छानिए । उनैले निर्माण प्रक्रियासहित सहभागीलाई नाटक पढाइरहेका छन् । खतिवडाले कार्यशालाको सह–सहजकर्ताको जिम्मेवारी सम्हालेका छन् । द्वन्द्वको समयमा बेपत्ता पारिएका नागरिकको परिवारका समस्या नाटकमा देखाइएको छ । नाटकको नाम रहेको छ— खबर हराएको चिठी ।

कार्यशालाका सहभागीले सुरुको एक हप्ता पोखरा नजिकैको पर्यटकीय गाउँ कालाबाङ घरेडीमा बिताए । उनीहरूले सशस्त्र द्वन्द्वमा बेपत्ता भएका नागरिकको मुद्दा केलाए । त्यसमाथि छलफल चल्यो । उक्त एक हप्तामा नाटकको ‘कन्टेन्ट’ तयार भएको सहजकर्ता सुवेदी बताउँछन् । सहभागीले थिएटरमा दैनिक अभ्यास गर्दै नाटक तयार पारेका हुन् । सिजन दाहाल र केदार श्रेष्ठले आलेख तयार पारेका छन् । आकांक्षा कार्की, किरण चाम्लिङ राई, चेतन आङथुपो, चे शंकर, पत्रिका घिमिरे, परिवर्तन, पशुपति राई, रेनुका कार्की, सुदाम सिके र सोनाम लामाले अभिनयको पाटो सम्हालेका छन् । निर्देशक सबै नै भइहाले । नाटकको संयोजन स्वयं खतिवडाले गरेका छन् ।

सहजकर्ता सुवेदी कार्यशालामा सैद्धान्तिकभन्दा क्रियात्मक अभ्यासलाई जोड दिएको बताउँछन् । नाटकका प्राविधिक पक्ष मात्र नभई सामाजिक संरचनासँग जोडिन प्रेरित गरिरहेको उनले बताए । ‘सहभागीले आफैंले आफैंलाई कसरी बुझ्ने, आफ्नो प्रतिविम्ब कसरी झल्काउने भन्ने कार्यशालामा सिक्नेछन्,’ उनी भन्छन्, ‘समाजप्रति निर्देशक, कलाकार कति संवेदनशील बन्नुपर्छ भन्नेबारेमा पनि सचेत गराइएको छ ।’ कार्यशालाका सहभागीले नाटकलाई प्रभावकारी बनाउन ‘कन्टेन्ट’ मा धेरै मिहिनेत गरेको उनले बताए । उनले भने, ‘नाटकलाई उत्कृष्ट बनाउन सबै सहभागीको उत्तिकै परिश्रम परेको छ ।’

समूहले कार्यशालाकै अवधिमा पोखरा वरपरका १२ बेपत्ता नागरिकका परिवारलाई भेटेको थियो । परिवारको अहिलेको आर्थिक, सामाजिक अवस्था, उनीहरूको भोगाइसँग सम्बन्धित रहेको सहभागीले कुराकानी गरे । नाटकका संयोजक खतिवडा बेपत्ता नागरिकका परिवारको दैनिक जीवन बुझ्न उक्त भेटघाटले सघाएको बताउँछन् । भन्छन्, ‘उनीहरूको मनमा के चलिरहेको छ भन्ने निर्देशकले महसुस गरून् भन्ने हाम्रो उद्देश्य थियो ।’ त्यसो त उनी नाटकलाई अभियानको रूपमा लिन्छन् ।

नाटक मनोरञ्जनको विधा मात्र नभई समाजको अवस्था देखाउने प्रभावकारी माध्यम बन्नुपर्ने उनको धारणा छ । ‘अहिलेसम्म हाम्रो नाटक देखाउने शैलीमा परिवर्तन हुन सकेको छैन,’ उनी भन्छन्, ‘अब भने अभियानको रूपमा पनि अगाडि बढाउनुपर्छ भन्ने कार्यशालाको उद्देश्य हो ।’ रंगकर्मीले पनि सामाजिक, राजनीतिक मुद्दामा बोल्नबाट पर भाग्न नहुने उनको तर्क छ ।

मण्डलाकै रंगकर्मी सोमनाथ खनाल नाटकले निष्कर्ष पस्किनुभन्दा पनि विषयवस्तुको उठान गर्नुपर्ने पक्षमा छन् । ‘कुन पक्षले बेपत्ता पार्‍यो भन्ने विषय होइन,’ उनी भन्छन्, ‘अहिले उनीहरूको अवस्था कस्तो छ ? उनीहरूलाई समाजमा कसरी हेरिन्छ ? अरूलाई उनीहरूको पीडा महसुस गराउन के गर्नुपर्छ भन्ने कुरा नाटकमा आउनेछन् ।’ प्रयोगात्मक नाटक भएकाले पोखरेली दर्शकले यसबाट फरकपनको महसुस गर्ने उनको आशा छ । पोखरामा नाटकप्रतिको चेतना वृद्धि हुँदै गएकाले पनि कार्यशाला गर्न उपयुक्त लागेको उनले सुनाए । पोखरा थिएटर बनेपछि पहिलोपल्ट मञ्चन भएको सरुभक्तको नाटक ‘सिरुमारानी’ उनैले निर्देशन गरेका थिए ।

Yamaha

प्रकाशित : भाद्र १०, २०७५ ०८:३८
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT

पोखरामा पनि किशोरीको शव

दीपक परियार

लेखनाथ — विद्यालयबाट घर फर्कने क्रममा बेपत्ता एक किशोरीको रहस्यमय मृत्यु भएको छ । पोखरा–१९, लामाचौरकी १३ वर्षीया पुष्पा केसीको शव शुक्रबार घरभन्दा साढे दुई किलोमिटर पर भेटिएको हो ।

विन्ध्यवासिनी मावि बाटुलेचौरमा कक्षा ६ मा अध्ययनरत उनी बिहीबारदेखि हराइरहेकी थिइन् । पारिवारिक स्रोतका अनुसार विद्यालयको बसले साढे ४ बजे घरभन्दा सय मिटर वर छोडेको थियो । बहिनीसँगै स्कुल बस चढेर फर्किंदै गरेकी उनी तरकारी किन्न भन्दै केही वरै झरेकी थिइन् ।

तर अबेरसम्म घर पुगिनन् । घर नआएपछि बुबा नृपेन्द्र खत्री र आमा गोमा केसीले यताउता खोज्न थाले । छोरी साथीको घरमा गएको आशंकामा त्यो दिन प्रहरीलाई खबर गरेनन् । शुक्रबार विद्यालय जाने बेलासम्म पनि नआएपछि उनीहरूले विद्यालयमा खबर गरे ।

प्रधानाध्यापक र व्यवस्थापन समितिका अध्यक्षको पहलमा परिवारले वडा प्रहरी कार्यालय बगरमा निवेदन दिए । किशोरी हराएको होहल्ला भएपछि स्थानीयले खोजतलास गर्न थाले । बेलुका ६ बजे उनको शव शैलजा स्मृति पार्कमुनि फापरतहरोको झाडीमा भेटियो । जिल्ला प्रहरी कार्यालयको टोलीले शव पोस्टमार्टमका लागि स्वास्थ्य विज्ञान प्रतिष्ठान पुर्‍यायो । एक प्रत्यक्षदर्शीका अनुसार विद्यालय पोसाकमै किशोरीको शव भेटिएको थियो । बेल्टसहितको स्कर्ट शवनजिकै मिल्किएको थियो । दुवै जुत्ता खुट्टामा थिएनन् । झार मडारिएको थियो ।

देब्रे हातले घाँस समातेको थियो । स्कुल ब्याग भने भीरमाथि नै प्लटिङ गरेको स्थलमा थियो । रजस्वला भएको ६ दिन भएकाले प्याड लगाएकी थिइन् । योनीबाट रगत बगिरहेको थियो । शरीरबाहिर कुनै चोटपटक लागेको थिएन ।

पोस्टमार्टमा संलग्न चिकित्सकले किशोरीका आफन्तलाई शनिबार आएको पोस्टमार्टम रिपोर्ट पढेर सुनाएका थिए । रिपोर्टमा जनाइएअनुसार उनको मृत्यु ‘हेड इन्जुरी’ को कारणले भएको देखाएको छ । टाउकोको देब्रेपट्टि चोट लाग्दा गिदी फुट्न गई रगत जमेको रिपोर्टमा उल्लेख छ । योनीको झिल्ली नच्यातिएको र देब्रेपट्टिकै काखीमुनिको भित्री भागमा चोट लाग्दा फोक्सोमा पनि रगत जमेको रिपोर्टमा जनाइएको छ ।

कास्कीका प्रहरी प्रमुख ओमबहादुर रानाले भने पोस्टमार्टमको आधिकारिक रिपोर्ट आइनसकेको बताएका छन् । ‘अझै थप परीक्षण गर्न काठमाडौं लैजानुपर्ने अवस्था छ,’ उनले भने, ‘हामी घटनाको अनुसन्धानकै चरणमा छौं ।’ उनले किशोरीका मिल्ने साथी, कक्षा शिक्षक, बस चालक, सहचालकलगायतसँग सोधपुछ गर्ने क्रम चलिरहेको बताए । किशोरीका आफन्तले तरकारी किन्न भनेर झरे पनि भीरतिर जानुपर्ने कुनै कारण नभएकाले उनको हत्या भएको दाबी गरेका छन् । उनका काका ध्रुव केसीले पुष्पाको हत्या नै भएको भन्दै छानबिन माग गरेका छन् । घटनाको सत्यतथ्य छानबिन नहुँदासम्म शव नबुझ्ने उनको अडान छ ।

किशोरीका बुवा नेपाली सेनाका अवकाशप्राप्त हवल्दार हुन् । उनी गण्डकी आवासीय विद्यालयमा सुरक्षा गार्डको काम गर्छन् । तीन छोरीमध्ये हत्या गरिएकी किशोरी माइली हुन् । उनका एक दाजु पनि छन् । विद्यालयका प्रधानाध्यापक कृष्णप्रसाद आचार्य किशोरीको पढाइ मध्यमस्तरको रहेको बताउँछन् । ‘अरूसँग धेरै नबोल्ने, सोझी किसिमकी थिइन्,’ उनले भने । उनको आँखा कमजोर भएकाले चस्मा लगाउँथिन् ।

प्रकाशित : भाद्र १०, २०७५ ०७:०४
पूरा पढ्नुहोस्
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT