मुरलीमा के छ ?

सुनीता साखकर्मी

ललितपुर — शिरमा मयूरपङ्ख, गलामा हार, हातमा मुरली । गेरुवा वा पहेंलो वस्त्रमा सजिएका कलंकीका रिवाज रिजाल आइतबार पाटनमा भगवान कृष्णको बाल रूपमै भेटिए ।

पाँच वर्षे रिवाज बुवा रामकृष्णले भर्खरै किनिदिएको मुरलीका प्वालहरू खोज्दै सकीनसकी औंलाले छोपेर बजाउने कोसिस गर्दै थिए । मुरली समातेको नमिलेपछि उनकी आमाले मिलाइदिँदै भनिन्, ‘ठाडो हैन, तेर्सो समात न ।’

कृष्ण जन्माष्टमीको अवसरमा आइतबार पाटनको कृष्ण मन्दिरमा दर्शनार्थीहरूको भीड लागेको थियो । साथै छोराछोरीलाई नै गेरुवा वा पहेंलो वस्त्र लगाइदिएर कृष्णको भेषमा सजाएर ल्याउनेहरू टन्नै थिए । रामकृष्णले पनि रिवाजलाई मुरली किनिदिएका थिए ।

Yamaha

‘कृष्णको महिमा ठूलो छ । कृष्णले पनि मुरली बजाएर सबैलाई मोहित गरेका थिए रे,’ बुवा रामकृष्णले भने, ‘संगीत क्षेत्रमा लाग्ने मानिसहरू जेन्टल र शान्त हुन्छन् । त्यसैले बच्चैदेखि संगीतको क्षेत्रमा लगाउन बच्चालाई यहाँ लिएर आएँ, मुरली किनिदिएँ ।’

रिवाजलाई अहिले कृष्णबारे थाहा नभए पनि मुरलीको सुरिलो ध्वनिमार्फत पछिसम्म सम्झना आओस् भन्ने रामकृष्णको आशा छ । बाबुबाजेदेखि चलीआएको संस्कृति छोरालाई सिकाउन चाहेको उनले बताए । सानो छँदा आफूले यस्तो केही गर्न नपाएकाले आफ्नो रहर छोरामार्फत पूरा गर्न पाएको पनि उनले बताए ।

यस्तै भीडमा थिए, नुवाकोटका प्रकाशनन्द लामिछाने । उनी ज्योतिषी पनि हुन् । कृष्णको दर्शन गर्न मन्दिर आइपुगेका थिए । उनको हातमा एउटा मुरली त छँदै थियो, तैपनि उनी थप मुरलीहरू छान्दै थिए । हातको मुरली चाहिँ छोराले जनैपूर्णिमाको दिन किनेर लगिदिएको उनले बताए । ‘छोराले अलिक बाक्लो बाँसको किनेर लगिदिएछ,’ उनले भने, ‘बाक्लो बाँसको बलियो त हुन्छ, तर सुरिलो स्वर आउँदैन । त्यही भएर अर्कै पनि खोज्दैछु ।’

इमाडोलका बाबुराजा श्रेष्ठले पनि पाँच वर्षे छोरा दीपिनलाई कालो रंग लगाइएको मुरली किनिदिए । ‘कृष्ण मन्दिर दर्शन गर्न आएका थियौं,’ उनले भने, ‘सबैको हातमा मुरली देखेपछि छोराले पनि रहर गर्‍यो । त्यसैले किनिदिएँ ।’

ह्यान्डिक्राफ्टको काम गर्ने बाबुराजाको आफ्नो छोराले पनि भविष्यमा कलाकै क्षेत्रमा काम गरोस् भन्ने चाहना छ । भीडमै भेटिइन् गोदावरी बस्दै आएकी कल्पना चौधरी जो आफ्नी साढे ६ वर्षकी छोरीका लागि मुरली किन्दै थिइन् । ‘हरेक वर्ष किनेर लगिदिन्छु,’ उनले भनिन्, ‘छोरीले बजाउन पनि जानिसकेकी छन् ।’

भीडमा मुरली बेच्नेको पनि रौनक भिन्न थियो । भारत सीतामढीका ६३ वर्षे मोहम्मद रसिदले मुरली आफैं बनाउँछन् । रोजगारीको सिलसिलामा ४५ वर्षअघि उनी नेपाल आएका थिए । भारतमा छँदा भने यो काम उनले गरेका थिएनन् । नेपालमा आएपछि मुरली बनाउन सिके ।

यसको व्यापार राम्रो देखेपछि यतातिर पनि हात हाले । अहिले उनी आधा घण्टामा एउटा मुरली बनाउन सक्छन् । आसामबाट बाँस ल्याउँछन् । दिनमा पचास वटासम्म बनाउन सक्छन् । पहिले कोइला बालेर त्यसमा रड तताएपछि त्यो रडले मुरलीमा खोप्दै विभिन्न आकारका प्वाल पार्ने काम गर्छन् । र, त्यसमा गमले माथिका प्वालहरू टाल्ने काम गरेर रंग लगाएपछि उनको मुरली तयार हुन्छ ।

राजधानीमा हुने गरेका प्राय: मेलाहरूमा उनी मुरली बेच्न पुग्ने गर्छन् । त्यसबाहेक अरू बेला भने उनी असन इन्द्रचोकमा भेटिन्छन् । उनकोमा तीस रुपैयाँदेखि साठी रुपैयाँसम्मको मुरली पाइन्छ । केराको थाम जस्तो मुरलीको थाक बोकेर उनी इन्द्रचोकतिर घुमी हिँड्छन् । उनीसँगै भारतबाट आएका १० जना यो काममा लागेका छन् ।

भारतकै सीतामढीबाट आएका ३६ वर्षे कमरुद्दिन शाहले पनि २५ वर्षदेखि नेपालमा मुरली बनाएर बेच्ने गरेका छन् । उनलाई चाहिँ मुरली बनाउन एक घण्टा लाग्छ । उनी जात्राहरू भएका बेला जात्रामा र अरू बेलामा इन्द्रचोकमा बसेर मुरली बेच्ने गर्छन् । उनका अनुसार मुरली बनाउनका लागि गोपी बाँस, नर्कट, निगालो प्रयोग गर्छन् । उनले चाहिँ सीतामढीमै मुरली बनाएर यहाँ ल्याउने गर्छन् ।

Esewa Pasal

प्रकाशित : भाद्र १८, २०७५ ०८:४१
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT

लन्डनपछि स्वयम्भूतर्फ नेपथ्य

कान्तिपुर संवाददाता

काठमाडौँ — बेलायतस्थित ओटु ब्रिक्सटनमा शनिबार सांगीतिक कार्यक्रम गरेको नेपथ्यले अबको कन्सर्ट असोजमा नै काठमाडौंकै स्वयम्भूमा गर्ने जनाएको छ ।

तेस्रोपटक बेलायतमा कन्सर्ट गर्ने क्रमलाई नेपथ्यले आफ्नो दसौं एल्बमको गीत ‘कुरूप अनुहार हो...’ बाट थालनी गरेको थियो । सरुभक्तको रचना र विक्रम गुरुङको संगीत रहेको उक्त गीतलाई नेपथ्यले पृथक शैलीमा एकोहोरोपनामा ढालेको छ ।

कार्यक्रममा नेपथ्यले भर्खरै तयार पारेको ‘शिरफूल शिरैमा होस्...’ देखि ‘पल्ला घरका बईका...’, ‘आँगनै भरि...’, पस्केको थियो । पाँच वर्षअघि पहिलोपटक बेलायतको विम्बले एरेनामा प्रस्तुति दिएको नेपथ्यले त्यसपछि दोस्रो पनि अहिलेकै ओटु ब्रिक्सटनमा दिएको थियो ।

‘जतासुकै पुग्दा पनि नेपथ्यका श्रोताहरूबाट पाउने गरेको न्यानो मायाले हामीलाई छुन्छ,’ नेपथ्यका मुख्य गायक अमृत गुरुङले भने । दुई घण्टा लामो प्रस्तुतिमा अमृतले विभिन्न भेगको यात्राका क्रममा भोगेका घटनाहरू पनि दर्शकलाई सुनाउन भ्याएका थिए । उनले नेपालीकै हातबाट राष्ट्रको पुननिर्माण हुनुपर्ने उल्लेख गर्दै यसका निम्ति मुलुकबाहिर बसेका नेपालीको पनि सहयोगको खाँचो पर्ने बताए ।

स्वयम्भूको कन्सर्ट असोज १३ मा हुने नेपथ्यले जनाएको छ । ‘ब्यान्डले स्वयम्भूमा आफूलाई उभ्याउन तयार भएकोमा म असाध्यै खुसी छु,’ स्वयम्भू नै घर भएका नेपथ्यका ड्रमसेट वादक ध्रुव लामा भन्छन्, ‘स्वयम्भू क्लबले आयोजनाको जिम्मा लिएको कन्सर्ट त्यस क्षेत्रको सम्पदा संरक्षण सहयोगार्थ गरिनेछ ।’

बेलायत कन्सर्टमा अमृतलाई ड्रमसेटमा ध्रुवसहित किबोर्डमा सुरज थापा, बेस गितारमा सुविन शाक्य, गितारमा नीरज गुरुङ र मादलमा शान्ति रायमाझीले सघाएका थिए ।

प्रकाशित : भाद्र १८, २०७५ ०८:३९
पूरा पढ्नुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT