बहुऔषधिप्रतिरोधी क्षयरोग

अतुल मिश्र

काठमाडौँ — हाम्रो मुलुकमा बहुऔषधिप्रतिरोधी क्षयरोग अर्थात् मल्टिड्रग रेसिस्टेन्ट (एमडीआर) टीबीसँगको लडाइँ जारी छ । सामान्य क्षयरोगको उपयुक्त उपचार नगरे वा औषधि बीचैमा छोडे एमडीआर टीबीको सम्भावना हुन्छ । एमडीआर टीबी भएकाबाट सद्दे व्यक्तिमा रोग सर्दासमेत एमडीआर टीबी नै हुन्छ । 

डा. रमेश चोखानी राजधानीको नर्भिक अस्पतालमा बिरामीको एक्सरे जाँच गर्दै ।

क्षयरोगमा प्रयोग हुने मुख्य चार औषधि हुन्— रिफाम्पिसिन, आइसोनियाजिड, पाइराजिनामाइड र इथामबुटोल । यीमध्ये सबैभन्दा शक्तिशाली रिफाम्पिसिन र आइसोनियाजिडलाई मानिन्छ । यिनै दुइटा औषधिले काम गर्न छोडे एमडीआर टीबी भएको मानिन्छ ।

विश्व स्वास्थ्य संगठन (डब्लुएचओ) का अनुसार, विश्वव्यापी रुपमा वर्षेनि रिफाम्पिसिन प्रतिरोधका करिब ६ लाख नयाँ केस देखिन्छ, जसमध्ये ४ लाख ९० हजारलाई एमडीआर टीबी हुन्छ ।

हाल हाम्रो मुलुकमा जीन एक्स्पर्ट मेसिनको सहयोगले मात्र कुनै बिरामी रिफाम्पिसिनप्रतिरोधी भएको पत्तो पाइन्छ । तर हाम्रै मुलुकमा रिफाम्पिसिनप्रतिरोधी भएकामध्ये करिब ९७ प्रतिशत व्यक्ति समते आइसोनियाजिडप्रतिरोधी भएको पाइन्छ ।
अति जटिल, खर्चिलो र विषाक्त प्रभावसहित उपचार प्रक्रिया हुने एमडीआर टीबी भएकाहरूको संख्या समेत मुलुकमा वर्षेनी बढदो रहेको राष्ट्रिय क्षयरोग केन्द्रका वरिष्ठ कन्सल्टेन्ट छाती रोग विशेषज्ञ डा. मोहनकुमार प्रसाईं बताउँछन् ।

राष्ट्रिय क्षयरोग केन्द्रका निर्देशक डा. केदारनरसिंह केसीका अनुसार, हाम्रो मुलुकमा हाल ३२ हजार ५७ जना नयाँ सामान्य क्षयरोगीले उपचार गराइरहेका छ भने एमडीआर टीबी प्रभावित ४ सय ५१ जना उपचाररत छन् । दुवै प्रकारका क्षयरोगको लागि औषधिमुलो, परीक्षण आदि पूर्ण रूपमा नि:शुल्क छ ।

एसियन र बेइजिङ प्रजातिकोएमडीआर टीबीहाम्रो मुलुकमा पाइने एमडीआर टीबीका सेन्ट्रल एसियन प्रजाति र बेइजिङ प्रजाति गरी दुई प्रकार छन् ।

केही वर्षअघिसम्म सेन्ट्रल एसियन प्रजातिको एमडीआर टीबी प्रभावितको संख्या बढी देखिएको भए पनि हाल बेइजिङ प्रजातिबाट पीडितको संख्या सबैभन्दा बढी रहेको राष्ट्रिय क्षयरोग केन्द्रका डा. प्रमोद भट्टराई बताउँछन् ।

हाल पूर्वाञ्चलमा बेइजिङ प्रजातिको एमडीआर बढेको हो । चीनबाट आएर पूर्वी युरोपतिर गएको बेइजिङ प्रजातिको एमडीआर जस्तै सेन्ट्रल एसियन प्रजातिको एमडीआर टीबी बंगलादेश र भारतमा बढी छ । सेन्ट्रल एसियनको दाँजोमा बेइजिङ प्रजातिको एमडीआर टीबीले अरुमा चाँडै सर्ने क्षमता राख्ने डा. भट्टराई बताउँछन् ।

जेन टप प्रोजेक्टकी डा. भावना श्रेष्ठका अनुसार, पछिल्लो ‘ड्रग रेसिस्टेन्स सर्भिलेन्स’ का अनुसार नयाँ क्षयरोगीमा २.२ प्रतिशतमा एमडीआर टीबी हुन सक्छ । यस्तै, पहिले औषधि खाएर निको भएका, औषधि छोडेका, औषधि खाए पनि निको नभएका एक सय जनामध्ये १५.४ प्रतिशतमा एमडीआर टीबी हुन सक्छ ।

दुई वर्षको सट्टा नौ महिना उपचार
हालसम्म हाम्रो मुलुकमा एमडीआर टीबीको उपचार २० देखि २४ महिनासम्म गरिन्थ्यो । बिरामीका लागि नि:शुल्क भए पनि यसमा प्रयोग भएका औषधिहरूको मूल्यसमेत करिब साढे पाँच लाख रुपैयाँ पथ्र्यो । तर सन् २०१८ देखि नौमहिने छोटो अवधिको उपचार सुरु भएको छ । यो पनि नि:शुल्क नै छ अनि औषधिको मूल्य पनि २ लाखजति मात्र छ । यो उपचारको सफलताको दर ८५ प्रतिशतभन्दा बढी पाइएको छ ।

छोटो अवधिको उपचारअन्तर्गत सुरुका चार महिनालाई गहन चरण (इन्टेन्सिभ फेज) भनिन्छ । यो चरण अन्तर्गत बिरामीलाई सुईसहित अरू छ औषधि सेवन गर्न दिइन्छ ।
यसअन्तर्गत खाने चक्कीमा इथामबुटोल, आइसोनियाजिड, पाइराजिनामाइड, क्लोफाजिनिन, मोक्सिफलोक्सेसिन र एटिओनामाइड तथा केनामाइसिन सुई दिने गरिन्छ । बिरामीले दिनहुँ छ चक्की र सातामा छ दिन उक्त सुई लगाउने गरेको डा. भट्टराई बताउँछन् ।

यसरी चार महिना पुगेपछि बिरामीको खकार परीक्षण गरिन्छ । खकारमा क्षयरोगको कीटाणु नदेखिए थप पाँच महिनासम्म क्लोफाजिनिन, पाइराजिनामाइड, मोक्सिफलोक्सासिन र इथामबुटोल गरी चार वटा औषधि मात्र दिइन्छ । यो पाँच महिनाको समयमा प्रत्येक महिना बिरामीको खकारपरीक्षण गरेर क्षयरोगको कीटाणु भए/नभएको पुष्टि गरिन्छ । यस्ता बिरामीमा धेरै समयसम्म क्षयरोगको कीटाणु नदेखिए उनीहरूलाई क्षयरोगमुक्त घोषणा गरिन्छ ।

छोटो उपचार विधिमा नौ महिनासम्म औषधि दिँदासमेत खकार पोजेटिभ देखिए पुन: दुई महिना औषधि थप्ने गरिएको छ ।

उपचार सुरु भए पनिकेही दिन रोग सार्न सक्ने
एमडीआर टीबी भएकाहरूले अन्य स्वस्थ व्यक्तिमा एमडीआर टीबी नै सार्छन् । एमडीआर टीबी भएकाहरूले उपचार सुरु गरे पनि उनीहरूबाट केही दिनसम्म अन्य स्वस्थ व्यक्तिमा रोग सर्ने सम्भावना कायमै रहन्छ । उसो त यस्ता व्यक्तिमा रोग सार्ने समस्या व्यक्ति–व्यक्तिबीच फरक हुन्छ ।

‘एक, डेढ महिना नियमित औषधि खाएपछि करिब ८० प्रतिशत व्यक्तिले अन्य स्वस्थ व्यक्तिमा रोग सार्दैनन्,’ डा. भट्टराई भन्छन् । उनका अनुसार अपवादमा भने केही व्यक्तिमा औषधि खान सुरु गरेको चारपाँच महिनासम्म खकारमा क्षयरोगको कीटाणु भेटिन्छ अर्थात् ती व्यक्तिबाट अन्य स्वस्थ व्यक्तिमा रोग सर्न सक्छ ।

औषधि खाएपछि खकारमा क्षयरोगको कीटाणु देखिन छोडेको केही समयपछि पुन: खकारमा क्षयरोगको कीटाणुसमेत भेटिने गरेको छ । यसैले विशेषज्ञले एमडीआर टीबीमुक्त रहेको र संक्रमण अरुलाई सार्न नसक्ने नभनेसम्मबिरामी र तिनका आफन्तले विशेष सावधानी अपनाउनुपर्छ ।

एमडीआरका ६०० बिरामीउपचारमा आउँदैनन्
डा. प्रसाईंका अनुसार हाल वर्षेनि उपचारमा आइरहेका एमडीआर टीबीका बिरामी करिब चार सय रहे पनि यो संख्या एक हजार हुनुपर्ने हो ।

‘वर्षेनि करिब ६ सय जना एमडीआर टीबीका बिरामी उपचारमा आएका छैनन्,’ उनी भन्छन्, ‘अनुमानित ६ सय जना समाजमै रहेर स्वस्थ व्यक्तिलाई एमडीआर टीबी सारिरहेका छन् । यो सबैभन्दा खतरनाक पक्ष हो ।’

विशेष सावधानी आवश्यक
एमडीआर टीबीको उपचार गराइरहेकाहरू र तिनका आफन्तहरूले अन्य व्यक्तिमा रोग सर्न नदिन विशेष सावधानी अपनाउनुपर्छ ।

‘बिरामी बस्ने कोठा हावा खेल्ने खालको हुनुपर्छ’, डा. श्रेष्ठ भन्छिन् ‘बिरामीले मास्क लगाएर बस्नुपर्छ । तिनको हेरचाह गर्ने बेलामा परिवारका सदस्यले समेत मास्क लगाउनुपर्छ ।’
यस्ता बिरामीसँग खकारमा कीटाणु भेटिउन्जेल अनावश्यक रुपले बढी हिमचिम गर्नु हुँदैन । बिरामीका लुगाफाटा, ओछयान आदि पनि सातामा एक पटक घाममा राम्ररी सुकाउनुपर्छ ।
बालबालिका, बूढापाका लगायत रोगप्रतिरोधी क्षमता कम भएकाहरूले यस्ता बिरामीको अनावश्यक सम्पर्कमा आउनु हुन्न । सार्वजनिक यातायात प्रयोग गर्दा बिरामीले मास्क लगाउनुपर्छ, जथाभावी थुक्ने गर्नु हुँदैन ।

उपचारताका खानामा ध्यान दिनु पर्ने
एमडीआर टीबीका बिरामीले उच्च प्रोटिन भएका खाद्य पदार्थ सेवन गर्नुपर्छ । नियमित रुपमा लिने सुई लिने गर्नाले उनीहरूको शरीरमा पोटेसियमको कमी हुने औँल्याउँदै डा. श्रेष्ठ यस्ता बिरामीलाई केरा, दही लगायतका पोटेसियमयुक्त खाद्य पदार्थ सेवन गर्ने सल्लाह दिन्छिन् । एमडीआर टीबीको नियमित औषधि सेवन गर्नेहरूलाई सरकारले गत साउनदेखि महिनाको तीन हजार रुपैयाँसमेत दिने गरेको छ ।
फोक्सोको क्षयरोगका लक्षण
  • दुई साता वा यसभन्दा बढी समयदेखि खोकी लागिरहनु
  • छाती दुख्नु, सास फेर्न गाह्रो हुनु
  • खास गरी बेलुका र राती ज्वरो आउनु
  • तौल घट्नु, खाना नरुच्नु
  • खकारमा रगत देखिनु
atulmishra7@gmail.com

प्रकाशित : पुस २२, २०७४ ०८:१८
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT

‘ट्रम्प बच्चाजस्तो’ 

अमेरिकी राष्ट्रपतिबारे पुस्तक
-‘झूटले भरिपूर्ण’ भएको ट्रम्पको दाबी -वोल्फ भन्छन्– ट्रम्प संसारकै अविश्वसनीय

वासिङ्टन — अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पसम्बन्धी विवादास्पद पुस्तक शुक्रबार सार्वजनिक भएको छ । ट्रम्पले उक्त पुस्तक ‘झूटले भरिपूर्ण’ भएको बताएका छन् । उनले वोल्फले पुस्तकमाथि आफ्नो प्रशासनमाथि क्षति पुर्‍याउने उद्देश्यले प्रेरित रहेको बताएका छन् । 

अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले ह्वाइटहाउसबारे शुक्रबार प्रकाशित पुस्तक र लेखक माइकल वोल्फ । 

लेखक माइकल वोल्फले पुस्तकसम्बन्धी ट्रम्पको प्रतिक्रियामा ‘उनी विश्वमा जीवित मानिसमध्ये सबैभन्दा कम विश्वसनीय’ व्यक्ति भएको बताएका छन् । ट्रम्पले पुस्तक ‘झूटले भरिपूर्ण’ भनेपछि उनी आक्रोशित बनेका हुन् ।
ह्वाइटहाउसका कर्मचारीलाई उद्धृत गर्दै एनबीसी टेलिभिजको कार्यक्रममा वोल्फले भने– ‘उनीहरूले ट्रम्पलाई बच्चाजस्तो’ बताएका थिए । उनले भने, ‘यो मानिसले पढ्दैन र केही पनि सुन्दैन ।’ उनले पुस्तक सार्वजनिक गर्न ट्रम्पका वकिलले गरेको प्रयासबारेको प्रश्नमा भने, ‘त्यसले पुस्तकको बिक्रीमा थप सहयोग पुर्‍याउँछ ।’
वोल्फले ट्रम्पबारेको आफ्नो पुस्तक ‘तथ्यपूर्ण’ भएको दाबी गरे । उनले भने, ‘मैले राष्ट्रपतीय चुनावी अभियान र उनको ह्वाइटहाउसबसाइबारे विवरण संकलन गर्न ३ महिनाको अवधि बिताएको छु ।’ तर राष्ट्रपति ट्रम्पले पुस्तक लेखनका लागि वोल्फले आफूसँग नभेटेको दाबी गरेका छन् । शुक्रबार ट्वीट गर्दै वोल्फको पुस्तक ‘फोनमा आधारित’ भएको उल्लेख गरे । यसअघि वोल्फले ट्रम्पसँग ३ घण्टा कुराकानी गरेको बताएका थिए ।
ट्रम्पका वकिलले पुस्तक सार्वजनिक गर्न रोक लगाउने प्रयास गरेकाले तोकिएभन्दा चार
दिनअघि नै बजारमा ल्याइएको बताए । यसअघि पुस्तक आगामी मंगलबार सार्वजनिक गरिने बताइएको थियो ।
‘फायर एन्ड फयुरी : इनसाइड द ट्रम्पह्वाइटहाउस’ नामक पुस्तकका लेखक वोल्फले
ट्वीटमार्फत पुस्तक सार्वजनिक भएको जनाउँदै शुक्रबारदेखि पुस्तक किन्न सकिने जनाए । उनले पुस्तक ट्रम्पका कारण तोकिएको समयभन्दा चार दिनअघि नै सार्वजनिक भएको बताउँदै लेखेकाछन्, ‘धन्यवाद राष्ट्रपति ।’
बीबीसीमा उल्लेख छ, ‘यदि पुस्तकका आधा मात्रै विवरणहरू सत्य भए, त्यसले राष्ट्रपति र अस्तव्यस्त ह्वाइटहाउसप्रति अमेरिकीमा गलत प्रभाव पर्ने उल्लेख गरेको छ । ट्रम्प रिसाएकामा कुनै आश्चर्य हुने छैन ।’
सीएनएनले आफ्नो व्यक्तिगत छवि सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण ठान्ने ट्रम्पका लागि उक्त पुस्तकका कतिपय विवरणका कारण तनाव सिर्जना हुन सक्ने उल्लेख गरेको छ । त्यस कारण ‘फायर एन्ड फयुरी’ ह्वाइटहाउसका लागि ‘एक डरलाग्दो राजनीतिक सपना’ भएको छ ।
वासिङ्टन पोस्ट अखबारले लेखक र प्रकाशकले पुस्तकको थप प्रकाशन र वितरण तत्काल रोक्नुपर्ने उल्लेख गरेको छ । अखबारका अनुसार वोल्फले पुस्तकमा ट्रम्पबारे थुप्रै गलत र आधारहीन विवरणहरू समेटेको आरोप लगाइएको छ ।
ट्रम्पका वकिलहरूले उक्त पुस्तकमा थुप्रै गलत विवरण उल्लेख गरिएको बताएका छन् । ट्रम्पका पूर्व प्रमुख रणनीतिकार स्टिभ ब्याननलाई उद्धृत गर्दै राष्ट्रपतीय चुनाव अघि रूसी समूहसँगको भेट ‘देशद्रोह’ भएको पुस्तकमा उल्लेख छ ।
माइकल वोल्फले उक्त पुस्तकमा ट्रम्प राष्ट्रपति पदका लागि तयार नभएको देखिएको उल्लेख गरेका छन् । त्यस कारण राष्ट्रपतिमा निर्वाचित भएपछि ट्रम्प आश्चर्यचकित भएको जनाइएको छ । पुस्तकमा ट्रम्पकी छोरी इभांकाले आफू अमेरिकाको पहिलो महिला राष्ट्रपति बन्ने बताएको उल्लेख छ ।
न्युयोर्क टाइम्स र भ्यानिटी फेयर म्यागाजिनका स्तम्भकार ६४ वर्षीय माइकल वोल्फद्वारा लिखित पुस्तक २ सय ट्रम्पनिकट व्यक्तिहरूसँगको अन्तर्वार्तामा आधारित छ । ट्रम्पको श्रीमती इभांकासँगको सम्बन्ध, उनको बानी व्यवहारबारे विभिन्न तथ्यहरू समावेश छन् । वोल्फले यसअघि सञ्चार वादशाह रुपर्ट मर्डोकको जीवनीबारे पुस्तक प्रकाशन गरेका थिए । यसअघि अमेरिकी राष्ट्रपति कार्यालय ह्वाइटहाउसले पनि पुस्तकको सत्यताबारे प्रश्न उठाएको थियो । बिहीबार ट्रम्पले गत अगस्टमा पदबाट बर्खास्त भएपछि ब्याननले मानसिक
सन्तुलन गुमाएको टिप्पणी गरेका थिए । ट्रम्पका वकिलले भने वोल्फले कानुनी कारबाहीको सामना गर्नुपर्ने बताएका थिए ।
पुस्तकमा टोनी ब्लेयरले ट्रम्पलाई सुझाव दिएबापत् उनले मध्यपूर्व क्षेत्रमा कुनै जागिर पाउने आशा राखेको उल्लेख छ । त्यसको प्रतिक्रियामा ब्लेयरले ट्रम्पका ज्वाइँसँगको भेटमा मध्यपूर्वको शान्तिप्रक्रियाबारे कुराकानी भएको तर जागिरबारे तथ्यलाई तोडमोड गरिएको बताएका थिए ।

प्रकाशित : पुस २२, २०७४ ०८:०९
पूरा पढ्नुहोस्
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT