‘विश्व च्याम्पियनसिप गर्न तयार छौं’

कान्तिपुर संवाददाता

३२ देशका २ सय ४१ खेलाडीले शुक्रबार सम्पन्न एसियाली युवा तथा जुनियर भारोत्तोलन च्याम्पियनसिप २०१७ मा प्रतिस्पर्धा गरेका थिए। एसियाली भारोत्तोलन महासंघ (एडब्लूएफ) को वार्षिक साधारणसभा पनि काठमाडौंमा भयो। योसहित ३७ देशका करिब ५ सय पाहुना नेपाल भित्रिएका थिए।

३२ देशका २ सय ४१ खेलाडीले शुक्रबार सम्पन्न एसियाली युवा तथा जुनियर भारोत्तोलनच्याम्पियनसिप २०१७ मा प्रतिस्पर्धा गरेका थिए। एसियाली भारोत्तोलन महासंघ (एडब्लूएफ) को वार्षिक साधारणसभा पनि काठमाडौंमा भयो। योसहित ३७ देशका करिब ५ सय पाहुना नेपाल भित्रिएका थिए। भारोत्तोलनको तेस्रो एसियाली जुनियर च्याम्पियनसिप सन् १९८४ काठमाडौंमा भएको थियो। त्यसयताकै सबैभन्दा ठूलो प्रतियोगिताका रूपमा यसपालि युवा तथा जुनियर च्याम्पियनसिप नेपालले आयोजना गर्‍यो। महादेशीय च्याम्पियनसिपको युवातर्फ १९ औं, जुनियर महिलातर्फ २४ औं र जुनियर पुरुषमा ३१ औं संस्करण लगनखेलस्थित आर्मी शारीरिक तालिम तथा खेलकुद केन्द्रमा सञ्चालन गरिएको थियो। ३३ वर्षअघि श्याम हमालले कांस्य पदक जितेका थिए। यसपल्ट भने नेपाल घरेलु भूमिमा पदकविहीन रह्यो तर सहभागी सबै नेपाली खेलाडीले व्यक्तिगततर्फ उत्कृष्ट प्रदर्शन गरे। आयोजनाका हिसाबले च्याम्पियनसिप सफल भएको नेपाल भारोत्तोलन संघका अध्यक्ष रतन टण्डन बताउँछन्। यसै सन्दर्भमा उनीसँग कान्तिपुरका राजु घिसिङले गरेको कुराकानी :
.....................
एसियाली युवा तथा जुनियर च्याम्पियनसिपको आयोजना कस्तो रह्यो?
अत्यन्तै राम्रो भयो। खेलाडी र देशको सहभागिताका हिसाबले ऐतिहासिक प्रतियोगिता बन्यो। यसअघि एसियाली भारोत्तोलनका कुनै पनि प्रतियोगितामा यति धेरै देश (३२) र खेलाडी (२४१) सहभागी भएका थिएनन्। आयोजना राम्रो भएको भन्दै धेरैले बधाईदिइरहेका छन्।
एसियाकै बृहत् प्रतियोगिता कसरी सम्भव भयो?
च्याम्पियनसिपलाई बृहत् बनाउन संघका महासचिव पार्थ सारथी सेन गुप्त र अन्तर्राष्ट्रिय भारोत्तोलन संघ (आईडब्लूएफ र एडब्लूएफका महासचिव मोहमद हसन जलुदको विशेष योगदान रह्यो। उहाँहरूले व्यक्तिगत रूपमै सम्पर्क गरेर सबै देशलाई सहभागी हुन आग्रह गरेका थियौं। त्यसैले पनि सहभागिता बढेको हो। बृहत् बनेको हो। सहभागी खेलाडी, प्रशिक्षक, अफिसियललाई र्‍याडिसन होटलमा राख्ने बन्दोबस्त गरेका थियौं। तर सहभागी बढेपछि याक एन्ड यति र मरियट होटलमा पनि राख्नुपर्‍यो।
नेपालले एसियाली युवा तथा जुनियर च्याम्पियनसिप आयोजना गर्ने अवसरकसरी पायो?
हामी सन् २०१५ को सिनियरएसियाली च्याम्पियनसिप आयोजनाको अन्तिम तयारीमा पुगेका थियौं तर महाभूकम्पले ठूलो क्षति पुर्‍याएपछि अन्तै सार्नुपर्‍यो। त्यही प्रतियोगिताका लागि एक करोड रुपैयाँ बढीको खेल सामग्री पनि आएको थियो। त्यसैले कुनै न कुनै प्रतियोगिता गर्नुपर्छ भनेर लाग्यो र नोभेम्बर, २०१६ मा युवा तथा जुनियर च्याम्पियनसिप नेपालमा गर्ने एडब्लूएफले निर्णय गरिदियो।
अन्तर्राष्ट्रिय भारोत्तोलन महासंघका अध्यक्ष तामस अजन पनि आएका थिए। उनले यस च्याम्पियनसिप सफल भएमा नेपालमा विश्व च्याम्पियनसिप आयोजना गर्ने आश्वासन दिएका थिए नि?
हो। हाम्रो व्यवस्थापन देखेर सन्तुष्ट हुनुभयो। सन् २०१९ सम्मको विश्व च्याम्पियनसिप आयोजना गर्ने देशको निर्णय भइसकेको छ। २०२० मा गृष्मकालीन ओलम्पिक हुने भएकाले विश्व च्याम्पियनसिप आयोजना हुँदैन। त्यसैले जुनियरकै भए पनि २०१९ मा विश्व च्याम्पियनसिप नेपाललाई आयोजना गर्ने दिने भनेका छन्। त्यसका लागि हामी तयार छौं।
विश्व च्याम्पियनसिप सञ्चालन गर्नका लागि भौतिक पूर्वाधार पर्याप्त छ त?
महाभूकम्पको कारण राष्ट्रिय खेलकुद परिषद् (राखेप) को कभर्डहल (त्रिपुरेश्वर) मा खेल सञ्चालन गर्ने अवस्था छैन। त्यसैले नेपाली सेनाको हल (लगनखेल) मा आयोजना गर्‍यौं। यसमा विश्व च्याम्पियनसिप ढुक्कसँग आयोजना गर्न सकिन्छ। हामीले भएका पूर्वाधारको नै उपयोग गर्ने हो। समस्या १ हजार बढीलाई व्यवस्थापन गर्नुपर्ने हो र त्यसका लागि होटल छन्।
महादेशीय च्याम्पियनसिपको आयोजनाले नेपाललाई के फाइदा भयो?
धेरै भयो। करिब ५ सय विदेशी आएपछि यहाँको बिजनेस बढ्यो। हामीसँग खेल सामग्री अभाव थियो। च्याम्पियनसिपकै लागि ३ करोड रुपैयाँ बढीको खेल सामग्री भित्रियो। यसलाई हामी अब उपयोग गर्न सक्छौं। सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण त नेपालले पनि ठूला प्रतियोगिता आयोजना गर्न सक्छ भन्ने देखायौं। यसले अरु प्रतियोगिता ल्याउने बाटो खोलेको छ।
खर्च कति भयो?
हाम्रो अनुमानित बजेट १ करोड ७५ लाख रुपैयाँ हो। यसमा ५–१० लाख तल–माथि होला तर हाम्रो उद्देश्य नाफा कमाउने होइन। यस्ता च्याम्पियनसिप राज्यले गर्नुपर्ने हो तर सामन्य प्रतियोगितालाई दसौं लाख दिने राष्ट्रिय खेलकुद परिषद्ले यस च्याम्पियनसिपमा २० लाखमात्र दिने भन्यो। अहिलेसम्म ५ लाखमात्रै दिएको छ।
आयोजना सफल रहे पनि नेपाली खेलाडीले भने पदक जित्न सकेनन् नि?
युवा/जुनियर ४० खेलाडी छनोट गरी हामीले क्याम्प राखेका थियौं। त्यसैबाट उत्कृष्ट १३ खेलाडीले च्याम्पियनसिपमा प्रतिस्पर्धा गरेका हुन्। उनीहरू सबैले व्यक्तिगत उत्कृष्ट प्रदर्शन गरे तर भारोत्तोलनमा विश्वकै पावरहाउस हो एसिया। त्यसैले उत्कृष्ट खेलाडीहरू आएका थिए र हामीले उनीहरूसँग प्रतिस्पर्धा गर्न गाह्रो हुन्छ। त्यसैले पदक जित्न नसकेका हौं। सिनियरकै राष्ट्रिय कीर्तिमान बनाएका कमला श्रेष्ठ र सञ्जु चौधरीलाई आईडब्लूएफले प्रशिक्षणका लागि सबै व्यवस्था गरिदिने भनेको छ।

प्रकाशित : श्रावण १४, २०७४ ०८:१८
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

बुढीआमाको डिजिटल फड्को

लक्ष्मी भुसालले एकैखाले ढाँचामा रेडियोमा बोलेको ५१ वर्ष बितेको छ, जुन रेडियो कार्यक्रममा कीर्तिमान हो।

झिसमिसे साँझपख टुप्लुक्क आँगनमा आइपुग्ने जेटीएलाई भुटेको मकै–भटमास खुवाउँदै करेसाबारी, पशुपालन आदिबारे गन्थन गर्ने बुढीआमालाई सुनेर नहुर्किने सायदै होलान्।

यिनै बुढीआमा र जेटीएको संवादमार्फत परम्परागत कृषिलाई ज्ञानमा आधारित व्यावसायिक कृषिमा रूपान्तरण गर्न सिंहदरबारको पुतली बगैंचामा स्थापित ‘कृषि सूचना शाखा’ले ५२ वर्ष पुरा गरेको छ। हाल कृषि सूचना तथा सञ्चार केन्द्र भनिने यो संस्थाले असार अन्तिम साता (दुई वर्ष ढिलो) स्वर्ण जयन्ती मनायो। 

अधिकांश नेपाली किसानले यो रेडियो कार्यक्रम स्थापना गर्ने सरकारी निकायलाई भन्दा कृषि कार्यक्रमकी बुढीआमालाई चिन्छन्। बुढीआमा अर्थात् लक्ष्मी भुसालले स्वर दिन थालेकै ५१ वर्ष बितिसकेको छ। उनको स्वरले पनि स्वर्ण युग पुरा गरेर कीर्तिमान कायम गरेको छ। नेपालमा यति लामो समयसम्म चलेको यो नै पहिलो रेडियो कार्यक्रम हो। केन्द्रका प्रसारक अधिकृत श्रीराम पुडासैनी ‘यति लामो समय एउटै पात्रले एकैखाले ढाँचामा रेडियो कार्यक्रम चलाएको यो नेपालमा मात्र नभई विश्वमै पहिलो’ भएको दाबी गर्छन्। 

हुन पनि नाटकीय ढाँचामा २०२३ मंसिरदेखि सञ्चालित ‘जेटीए र बुढीआमा’ आजसम्म निरन्तर र लोकप्रिय छ। ‘राजा महेन्द्रको जुग थियो। पछि वीरेन्द्र आए। अहिले राष्ट्रपतिको जुग चलेको छ। कति कृषिमन्त्री फेरिए/फेरिए,’ बुढीआमाले भनिन्, ‘मेरै कार्यक्रम चलाउने कार्यालयमा म अठारौं हाकिमसँग काम गरिरहेकी छु।’ ४४ रुपैयाँ मासिक तलबमा सहायक तहबाट छिरेकी बुढीआमाले उमेर हदका कारण उपसचिवबाट अवकाश लिइसकेकी छन्। हाल उनलाई आवाज विशेषज्ञका रूपमा केन्द्रले करारमा राखेको छ। उपसचिव हुँदा २५ हजार हाराहारी तलब स्केलबाट अवकाश पाएकी बुढीआमा अहिले मासिक ९ हजार रुपैयाँ पारिश्रमिक लिई बुढीआमाको भूमिका निर्वाह गर्दै आएकी छन्। 

बाजे–बराजु अर्घाखाँचीबाट आएको सुनेकी यी बुढीआमाको जन्मथलो काठमाडौंको डिल्लीबजार हो। तर अहिले उनी जोरपाटी नयाँबस्तीकी बासिन्दा हुन्। १४ वर्षको उमेरमा रेडियोमा छिरेकी भुसालले दरबार हाइस्कुलबाट टेस्ट पास गरिन्। रेडियोमा जागिर खानुअघि डिल्लीबजार आसपासमा अर्काको खेतमा रोपाइँ गरेका सम्झनाहरू उनको स्मृतिमा धुमिल छन्।
 
किसानमाझ मात्र नभई अन्य श्रोतामा पनि बुढीआमाको ‘फ्यानडम क्रेज’ अत्यधिक छ। साँझ ७ बजेको मुख्य समाचारअघि १५ मिनेटमात्रै सुनिएर, अर्काे शुक्रबारसम्म अलप हुने वाचा गर्दै बिट मार्ने बेला भन्ने ‘हरिशरणम्’ थेगो यिनलाई चिनाउने अर्को पर्यायवाची नाम जो छँदैछ। रेडियोमा जोडिएपछि उनले १ वर्ष जर्मनमा ग्रामीण ब्रोडकास्टिङको तालिम लिने मौका पाइन्। सरकारी खर्चमै मलेसिया पुगेर पनि एक महिने तालिम लिइन्। बाटामा हिँड्दा अहिले पनि कतिपयले प्वाक्क सोधिदिन्छन्, ‘बुढीआमा अहिले कुन बाली लगाउने बेला हो?’ अहिले उमेरले नै बुढी बनेकी उनी झर्को नमानी उत्तर बताइदिन्छिन्। 

टाइपिस्टको जागिरका लागि अन्तर्वार्ता दिन सिंहदरबार जाँदै गरेकी एक चिनारु महिलासँग ‘साथी बनिदिएर’ २०२३ साल भदौमा सिंहदरबारस्थित कृषि विभाग नपसेको भए सायद भुसालको आज बुढीआमाका रूपमा यस्तो परिचय हुने थिएन। 

त्यही बेला उनको विभागभित्र रहेको ‘कृषि सूचना शाखा’का तत्कालीन हाकिम किरणमणि दीक्षितसँग भेट भयो। ललाटमै लेखेर ल्याएको भन्दा ’नि हुन्छ। रेडियो कार्यक्रमको तयारी गरिरहेका दीक्षितले उनलाई जागिरको अफर गरे। अंग्रेजीमा टाइप गर्न जान्ने सर्तसहितको अफरलाई भुसालले हुन्छ भनिदिइन्। तर खासमा उनलाई टाइप आउँदैनथ्यो रे। त्यसै वर्षको मंसिर २५ गतेदेखि भुसाल बुढीआमाको स्वरमार्फत रेडियोबाट देशभर सुनिन थालिन्। उनीसँगै त्यसबेला सुनिनेमा सूर्यबहादुर श्रेष्ठ र मोहनकुमार श्रेष्ठ पनि थिए। जो रेडियो यात्रामा बीचमै अवकाश प्राप्त भए। २०३४ सालतिर मदनकृष्ण श्रेष्ठ, मदनदास श्रेष्ठ पनि बुढीआमासँगै रेडियो कार्यक्रमसँग जोडिएका थिए। उनीहरू १० वर्षको अन्तरालपछि ‘निस्किएका’ थिए। अहिले उनीसँग जेटीएको स्वरमार्फत नाट्य अभिनयमा साथ दिनेमा उनलाई सुनेर हुर्केका देवराज गौली, श्रीराम पुडासैनी, मदन सुवेदी, विनोद गिरी लगायत छन्। उनको कार्यालयका प्रमुख सहसचिव प्रकाशकुमार सञ्जेल पनि उनलाई सुनेर हुर्केका युवा हुन्। 

ऊ बेला रेडियो नेपालको एकाधिकार र जगजगी थियो। रेडियो सेट हुने किसानहरू बारीका कान्ला, गोठ, आँगन, दलिनमा रेडियो राखेर बुढीआमालाई सुन्दै कृषिकर्म गर्थे। कार्यक्रम चर्चित थियो। त्यसताका यो कार्यक्रम बिहान पनि बज्थ्यो। एक पटकको कुरा हो। मुग्लिन आसपासको फिल्ड यात्रामा थिइन्, बुढीआमा। एक किसान कृषि कार्यक्रम सुन्दै भुइँकटहर रोप्दै रहेछन्। संयोगले भुइँकटहर रोप्ने दृश्यका साक्षी हुनपुगेका कृषि कार्यक्रम निर्माण गर्ने टोलीका कार्यक्रम निर्माताहरूले ती किसानलाई आफूहरूको परिचय नभनी बुढीआमाको भूमिकाबारे प्रश्न सोधेछन्। आलीमा रेडियो राखेर कृषिकर्म गरिरहेका उनले ‘ती बुढीआमालाई भेट्न पाए म पैसाको माला लगाइदिन्थें’ भन्दै पशुपतिनाथसँग भेट जुराइदिन प्रार्थना गर्ने गरेको सुनाएछन्। त्यहीं छेउमा उभिएकी बुढीआमाले आफू नै यो कार्यक्रमको प्रास्तोता रहेको स्वरले प्रमाणित गरेपछि ती किसानले वाचा पूरा गरेछन्। ‘दुई रुपैयाँका १६/१७ नोटको माला बनाई लाइदिए, त्यो माला अहिले छैन, तर ती रुपैयाँ जतनले राखेकी छु,’ हालैको भेटमा भुसालले सुनाइन्। 

रेडियो जीवनको करियर बनाएर निरन्तर यात्रा गरिरहेकी भुसाल अविवाहित हुन्। धेरैलाई उनी ‘फुर्सद नपाएरै बिहे गर्ने उमेर बितेको’ प्रतिक्रिया दिन्छिन्। खासमा व्यक्तिगत र पारिवारिक जीवनबारे उनी सकभर मिडियाले नसोधेकै जाती मान्छिन्। पारिवारिक पृष्ठभूमि र उनको निजी जीवन पछाडिका कथा/व्यथा उनी सार्वजनिक गर्न चाहँदिनन्। उनले आफ्नो जीवन यात्राबारे एउटा पुस्तक लेख्ने सोच बनाएकी छन्। लेखिए त्यो पुस्तकले धेरै प्रश्नको उत्तर देला। हालैको एउटा छोटो भेटमा उनले भनिन्, ‘त्यो जुगमा रेडियोमा छोरी मान्छेले बोल्नु राम्रो मानिँदैनथ्यो।’ उनका अनुसार त्यसबेला छोरी मान्छे कलाकारितामा आउनु बिग्रिनु सरह मानिँदो रहेछ। 

‘भुन्टेकी आमा भात पाक्यो?’ भनी रेडियोमा उनका सहकर्मीले सोधेको प्रश्नमा ‘पाकेको छैन भुन्टेका बा π’ भनेको अभिनय संवादले जीवनलाई आजको एक्लो अवस्थामा ल्याइपुर्‍याएको उनी ठान्छिन्। घरका मान्छेले ‘भुन्टेकी आमा’को स्वर रेडियोबाट सुनेपछि ‘यसले त रेडियोमा बिहे गरिसकेकी रहेछ’ भन्दै त्यसताका आफूमाथि घृणा गरिएको उनले सुनाइन्। उनलाई त्यसपछि घरपरिवारबाट ‘निकाला’ गरिएछ। 

‘त्यसयता मैले २३/२४ ठाउँमा डेरा बसाएँ। अहिले जोरपाटी नयाँबस्तीमा पुगेकी छु,’ हाल भजन–कीर्तनसँग साइनो जोडेकी यी एक्लीले भनिन्, ‘अबको २/४ वर्ष रेडियोकै लागि काम गर्छु। त्यसपछि जे होला, होला।’ 

हरिशरणम् !

प्रकाशित : श्रावण १४, २०७४ ०८:१८
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्