‘लाप्राक र एनआरएनए भवन मुख्य एजेन्डा’

कान्तिपुर संवाददाता

काठमाडौं — गैरआवासीय नेपाली संघ (एनआरएनए) को आठौं विश्व सम्मेलन तथा अन्तर्राष्ट्रिय साधारणसभा राजधानीमा चलिरहेको छ । यो महाधिवेशनबाट संघको नेतृत्वमा पुग्न एनआरएनए अन्तर्राष्ट्रिय समन्वय परिषद्का उपाध्यक्ष भवन भट्ट र सदस्य जमुना गुरुङ चुनावी मैदानमा छन् ।

अस्ट्रेलियाका दुई सय धनीहरुको सूचीमा परेकी गुरूङ र जापानमा व्यवसायरत भट्टसँग गैरआवासीय नेपाली अभियान र चुनावी एजेन्डामा केन्द्रित रहेर कान्तिपुरका गोकर्ण अवस्थी र कृष्ण आचार्यले गरेको कुराकानी :

 
तपाईंले अन्तिम समयमा उम्मेदवारी घोषणा गर्नुभयो । किन यति ढिलाइ ?
मेरो योजना नै थिएन । योजना भएको भए पहिल्यै घोषणा गर्थें । तर केही साता मैले सोचेँ । सकारात्मक र नकारात्मक दुवै विश्लेषण गरियो । एक–दुई सातायता केही कुरा सुनिए । त्यसपछि उम्मेदवारी दिनुपर्छ भन्ने महसुस भयो । धेरै गैरआवासीय नेपालीको हितका लागि उम्मेदवारी घोषणा गरेकी हुँ । 
 
उम्मेदवारी घोषणाको अघिल्लो साता के भइरहेको थियो र ?
एनआरएनएले गरिरहेको आयोजनाका विषयमै चर्चा थियो । लाप्राकमा भूकम्पपीडितका लागि घर निर्माण र एनआरएनएको भवन निर्माण कतै अगाडि नबढ्ने हो कि भन्ने कुरा सुनियो । धेरै व्यक्तिले यसबारे गम्भीर भएर चर्चा गर्नुभयो । यो योजना सफलताका विषयमा पनि उहाँहरूको चिन्ता थियो ।
 
एनआरएनएको भवन बनाउने कुरा वर्षौदेखिको हो । लाप्राक पनि त निरन्तर चल्ने योजना हो । यसलाई किन बन्द गरिएला र ?
एनआरएनएको भवन बनाउने ठूलो कुरा हैन । तर कुन ठाउँमा बनाउने भन्ने मुख्य कुरा हो । लाप्राकमा भूकम्पपीडितका लागि घर निर्माणको कार्यक्रम धेरै चुनौतीपूर्ण हो । लाप्राकमा वर्षमा जम्मा चार महिना मात्रै काम गर्न सकिन्छ । नोभेम्बरदेखि फेब्रुअरी वा मार्चसम्म त्यहाँ काम गर्न सकिँदैन । वर्षा भएन भने केही काम गर्न सकिन्छ । जुन, जुलाई, अगस्टमा पानी परिरहने हुनाले काम गर्न निकै गाह्रो हुन्छ । त्यसकारण यो आयोजना भौगोलिक हिसाबले धेरै चुनौतीपूर्ण मानिन्छ । काठमाडौंमा १० रुपैयाँमा पाइने सामग्री लाप्राकमा एक सय रुपैयाँ पर्छ । वास्तविक प्रतिबद्धताबिना यो आयोजना पूरा हुन सक्दैन । 
 
त्यसो भए लाप्राकको काम हालका अध्यक्ष अथवा तपाईंले मात्र गर्न सक्नुहुन्छ भन्ने हो त ?
हैन । यो एनआरएनएको आयोजना हो । लाप्राकमा के काम भइरहेको छ, तपाईंंले देख्नुभएको पनि होला । तर काम गर्नेहरूको मूल्यांकन तपाईं आफैं गर्नुस् ।
 
- धेरै गैरआवासीय नेपालीको हितका लागि उम्मेदवारी घोषणा गरेकी हुँ ।
- मैले आफ्नो पहिचान बनाइसकेँ भने मलाई शेष घलेकी श्रीमती मात्रै भनेर हुन्छ ?
- चुनावका बेला अलिकति यताउता हुन्छ । चुनाव सकिएपछि एकढिक्का हुन्छौं । 
- म एनआरएनएमा प्रत्यक्ष वा अप्रत्यक्ष रुपमा ४ वर्ष संलग्न भएँ तर अरुले १० वर्षमा सिकेको अनुभव लिएकी छु ।
 
तपाईंका अन्य एजेन्डा केके छन् ?
यसबाहेक मेरा अन्य एजेन्डा छैनन् । सुरु भइसकेका यी दुवै आयोजना पूरा गर्ने हो । यी दुवै आयोजनामा ४० लाख नेपालीको भावना, सहयोग र पसिना जोडिएको छ । यी हाम्रा गर्वका आयोजना हुन् । भूकम्प आउँछ, बाढी–पहिरो आउँछ, हामी सहयोग बाँड्न चाहन्छौं । नेपालमा प्राकृतिक प्रकोप भइरहन्छ । एनआरएनहरूको नेपालको सामाजिक–आर्थिक गतिविधिमा हातेमालो गरेर गरिबी निवारणमा सहयोग गर्ने मुख्य उद्देश्य छ, लाप्राक प्रोजेक्ट त्यसको ‘सिम्बोल’ हो । यो सबै एनआरएनको विचार हो ।
 
एनआरएनएमा ४० लाख मान्छे छन्, यो आयोजनालाई त अरूले पनि निरन्तरता दिन सक्छन् होला नि ? 
अहिलेसम्म केके काम भए ? ककसले गरे ? आफैं मूल्यांकन गर्नुस् । म यसबारे धेरै भन्न चाहन्नँ । कसैले गरेको देख्नुभएको छ ? कोही गर्ने होलान् । तर उपयुक्त व्यक्ति को हो भनेर तपाईंहरूले बुझ्नुपर्‍यो । आगामी दुई वर्षभित्रमा यी आयोजना पूरा गर्छु भनेर म आएको हो । म यसमा प्रतिबद्ध छु । 
 
एनआरएनएमा परिवारवाद हावी भयो भनेर पहिला तपाईंहरू पनि भन्नुहुन्थ्यो । धेरैले अहिले पनि भनिरहेका छन् । अहिले त झन् त्यस्तै देखिएको हो ?
परिवारवाद हावी भएकै हो त ? म एनआरएनएका लागि कोही पनि हैन त ? समाजले त्यस्तो भन्न सक्छ ? म एउटा गाउँमा हुर्केको मान्छे । ग्रामीण भेगमा गाडी जाँदैनथ्यो । बिहानभरि घाँस काटेर स्कुल जाने मान्छे म पनि हो । त्यतिबेलादेखि अहिलेसम्म मैले म को हुँ भन्ने सिकेकी छु । मेरो श्रीमान् शेष घले हो । यो वास्तविकता हो । तर हामी फरकफरक मान्छे पनि हौं । आपसमा सहयोग हुन्छ, गरिन्छ । हाम्रो व्यवसाय फरकफरक छ । मैले त्यहाँ आफ्नो पहिचान बनाइसकेँ भने मलाई शेष घलेकी श्रीमती मात्रै भनेर हुन्छ ?
 
तपाईं अस्ट्ेरलियाको १ सय १२ औं धनीमा पर्नुहुन्छ । उतै बस्नुहुन्छ । चार वर्ष शेष घलेले एनआरएनए चलाउनुभयो । अब तपाईं उम्मेदवारी दिँदै हुनुहुन्छ । यसो गर्न केले प्रेरित गर्‍यो तपाईंलाई ? 
‘प्यासन’ हो मुख्य कुरा । अहिलेसम्म एनआरएनएको नेतृत्वमा रहेर कसैले लाभको काम गरेजस्तो मलाई लाग्दैन । तर भविष्यमा के होला, भन्न सकिँदैन । अहिलेसम्म हामीले त्यस्तो गरेका छैनौं । इमानदारीमा हामी सम्झौता गर्नेछैनांै ।
 
अन्तिम समयमा तपाईंले दिएको उम्मेदवारीले एनआरएनएमा विभाजन आएको दाबी गर्नेहरू पनि छन् । चुनाव जित्नुभयो भने तपाईंलाई काम गर्न गाह्रो हँुदैन ?
एनआरएनएमा विभाजन भएजस्तो लाग्दैन । सन् २००३ मा उपेन्द्र महतो, जीवा लामिछाने, भीम उदास, हिराचन दाइहरूले जुन ‘भिजन’का साथ यो ‘प्लेटफर्म’ तयार गर्नुभयो । यसको सबैले प्रशंसा गर्नुपर्छ । यसले विदेशमा बस्ने सबै नेपालीलाई समेटेको छ । चुनावका बेला अलिकति यताउता हुन्छ । तर काम गर्ने बेला यस्तो हँ‘ुदैन । चुनाव सकिएपछि हामी एकढिक्का हुने गरेका छौं । मैले विगतमा यस्तै देखेकी छु । मैले जितेँ भने सबैसँग मिलेर काम गर्छु । सक्छु पनि । म तीन/चारवटा कम्पनी सञ्चालन गरिरहेको मान्छे हुँ । पाँच सयभन्दा बढी कर्मचारी छन् । विभिन्न समूहमा बौद्धिक मान्छे हुनुहुन्छ । उहाँहरूको आआफ्नै ‘इन्ट्रेस्ट’ हुन्छ । उहाँहरूलाई समेटेर म यतिको अवस्थामा आइपुगेकी हुँ । केही नभई म यहाँसम्म आएको त हैन नि ।
 
तपाईंहरूले बनाउनुभएको ‘भिजन ट्वान्टी–ट्वान्टी’ दस्ताबेजले पहिलेजस्तो समाजसेवा गर्ने संस्थाभन्दा पनि एउटा कर्पोरेसन बनाउन खोजियो भन्ने आलोचना पनि सुनिन्छ नि ?
यो कुरा अध्यक्ष शेष घलेसँगै सोध्नुस् । मैले यसमा स्वामित्व लिएको छैन । यो ‘डकुमेन्ट’ २०१६ को मे वा जुनमा सबै आईसीसी सदस्यहरूलाई पठाइएको हो । सबै एनसीसी कार्यालयमा पठाइएको हो । म एउटा आईसीसी मेम्बर मात्रै हो । त्यो तपाईंहरूले हेर्नुभयो भने थाहा पाउनुहुन्छ, अहिलेका अध्यक्षको जुन दायित्व र जिम्मेवारी छ, त्यसलाई विकेन्द्रीकरण गर्न खोजिएको हो । उपाध्यक्षहरूलाई पनि जिम्मेवारी दिन खोजिएको हो । एनआरएनएले कहिले राहत दिने, के निर्णय गर्ने भन्ने भन्दा एउटा फाउन्डेसन किन नखोल्ने भन्ने हो । त्यो फाउन्डेसन एउटा नेपालमा हुन्छ । अर्को विदेशमा हुन्छ । विदेशमा पैसा दान दिँदा कर फिर्ता लिन पाइन्छ । कर फिर्ता हँ‘ुदा बढी रकम सहयोग गर्न सकिन्छ । एनआरएनएले ‘लबिङ’ र ‘एड्भोकेसी’ पनि गर्छ । नेपालका लागि नेपाली भन्ने मूल मन्त्र छ । त्यसलाई कसरी सार्थक बनाउने भन्ने छ । सन् २०१७ मा हामी कहाँ पुगेका छौं, तपाईंहरूले मूल्यांकन गर्नुभएकै छ । ७५ मुलुकमा शाखा विस्तार भएको छ । ६५ हजार सदस्य भइसके । यहाँ ठूलो जमात छ । सबैलाई एकबद्ध गर्न सक्नुपर्‍यो नि । सबैलाई एकबद्ध गर्ने भिजन ट्वान्टी–ट्वान्टीको योजना र रणनीति हो । यो कुरा कसैले बुझ्दनन् भने म त्यसमा कुनै टिप्पणी गर्दिनँ ।
 
एनआरएनएको चुनावमा उम्मेदवारले निकै खर्च गर्छन् भनिन्छ । कति खर्च गर्दै हुनुहुन्छ ?
मेरा श्रीमान्ले दुईपटक चुनाव लड्दा मलाई यसबारे थाहै थिएन । अहिले मैले धेरै हल्ला  सुनेकी छु ।
 
एनआरएनएको चुनावमा राजनीति र जातीयता पनि निकै मजाले घुसेको भन्ने छ । तपाईंले यो कुरालाई समर्थन वा बेवास्ता के गरिरहनुभएको छ ?
साँच्चै भन्नुपर्दा मलाई यो मन पर्दैन । एनआरएनए परोपकारी संस्था हो । हामी मातृभूमिलाई दिन आएका हौं । आर्थिक, सामाजिक रूपमा केही गर्न खोजेका हौं । राजनीतिक दलहरूबाट हस्तक्षेप आउनु राम्रो हैन । नेताहरूले जलपान, शुभकामना भनेर बोलाउँछन् । जानुपर्ने रहेछ । मैले पहिलोपटक अनुभव गरेँ ।
 
अन्तमा भन्नैपर्ने बाँकी कुरा छन् ?
म एनआरएनएमा प्रत्यक्ष वा अप्रत्यक्ष रूपमा चार वर्ष संलग्न भएँ । संस्थाका धेरै कुरा बुझेकी छु । संस्थालाई कहाँसम्म पुर्‍याउन सकिन्छ भन्ने बुझेकी छु । चार वर्ष मात्रै काम गरे पनि मैले धेरै अनुभव लिएकी छु । लामो समयदेखि काम गरिरहेका साथीहरू पनि हुनुहुन्छ । म उहाँहरूलाई आफैं मूल्यांकन गर्नुस् भन्न चाहन्छु । अरूले १० वर्षमा सिकेको अनुभव मैले ४ वर्षमा लिएकी छु भन्ने लाग्छ । मेरो कामको मूल्यांकन तपाईंहरू नै गर्नुस् । दुई वर्षमा मैले भनेका योजनाहरू सक्छु । त्यसपछि आराम गर्नेछु ।

प्रकाशित : आश्विन २९, २०७४ ०८:१८
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

ज्येष्ठ नागरिकलाई दैलामै भत्ता

अगन्धर तिवारी

पर्वत — सामाजिक सुरक्षा भत्ता लिन सदरमुकामका बैंकमा आउजाउ गर्दा फलेवास–३ का जयलाल जैसीलाई दुई दिन लाग्थ्यो । घण्टौं लाइन बसेर पैसा लिएर घर फिर्न त्यही दिन गाह्रो पथ्र्यो ।

सामाजिक सुरक्षा भत्ता लिन सदरमुकामका बैंकमा आउजाउ गर्दा फलेवास–३ का जयलाल जैसीलाई दुई दिन लाग्थ्यो । घण्टौं लाइन बसेर पैसा लिएर घर फिर्न त्यही दिनगाह्रो पथ्र्यो ।
एक दिन बसेर फर्कंदा भत्तामा पाएको रकम बाटोमै सकिन्थ्यो । तर, हिजोआज त्यस्तो छैन । जनप्रतिनिधिले दैलामै पुगेर भत्ता दिँदा जैसीजस्ता वृद्धवृद्धाहरू दंग छन् । कुस्मा र फलेवास नगरपालिका, महाशिला, पैयुँ, मोदी र जलजला गाउँपालिकाले सामाजिक सुरक्षा भत्ता लाभग्राहीको दैलामै पुगेर वितरण गर्न थालेपछि वृद्धवृद्धालाई सजिलो भएको हो । चार वर्षअघि तत्कालीन गाविस सचिव वितरण गर्दा मृत्यु भइसकेका, उमेर नपुगेका र बसाइँसराइ गरेका समेतको किर्ते हस्ताक्षर गरेर रकम हिनामिना गरेका थिए । त्यसपछि जिविसले बैंक खातामार्फत भत्ता वितरण सुरु गरेको थियो । बैंकमा खाता खोलेर थालिएको वितरणले हैरानी भएको भन्दै वृद्धवृद्धाहरूले गाउँमै पाउनुपर्ने माग राख्दै आएका थिए । जनप्रतिनिधिको पहलमा जिल्ला समन्वय समितिले स्थानीय तहबाटै भत्ता वितरणको बाटो खुला गरेको हो ।
‘पहिला डोकोमा बोकाएर भए पनि बल्लतल्ल कुश्मा जानुपथ्र्यो,’ फलेवास–३ का ९६ वर्षीय जयलाल जैसीले भने, ‘गाउँमै सरकार आएपछि हाम्रा समस्या बुझ्यो ।’ उनी कैयौंपटक डोकोमा बसेर भत्ता लिन सदरमुकाम पुग्थे । बैंकमार्फत भत्ता दिन थालेको गाउँका वृद्धवृद्धाहरूले विरोध गरेका थिए । एकताका बाच्छाका सय जना वृद्धवृद्धाहरूले गाउँबाटै भत्ता वितरणको माग गर्दै हस्ताक्षरसमेत संकलन गरेका थिए । तर, सचिवहरूको कमजोरी दोहोरिने भयले तत्कालीन जिविसले निर्णय सच्याउन मानेको थिएन ।
कहिले सवारी साधन नपाउने त कहिले बैंकले मागेका कागजात नपुगेर रित्तो हात फर्किनुपर्ने समस्याले हैरान थियौं,’ महाशिलाका सोमलाल विकले भने, ‘अहिले घरमै भत्ता पाएपछि सबै समस्या टरेको छ । घरमै भत्ता पाएपछि लिमिठानाका जगेश्वर पौडेलले पनि सहज भएको बताए । ‘बंैकसम्म सँगै जाने कोही थिएन, एक्लै बैंक पुगेर फर्किन मुस्किल हुन्थ्यो, उनले भने, ‘आँखाले ठम्याउंँदैन ।’ जिल्लाका सबैजसो स्थानीय तहले गाउँमै भत्ता वितरण सुरु गरेको जिल्ला समन्वय समितिका सामाजिक विकास अधिकृत लिलाधर सुवेदीले जानकारी दिए । उनका अनुसार जिल्लाभर सामाजिक सुरक्षाभत्ता पाउने ज्येष्ठ, दलित, एकल महिला, अपाङ्ग, बालबालिकासमेत गरी २१ हजार दुई सय ३४ जना छन् । ‘गाविस सचिवहरूले हिनामिना गरेको प्रमाण भेटेपछि बैंककबाट वितरण गर्ने निर्णय गर्नु उति बेला बाध्यता थियो,’ सुवेदीले भने, ‘जनप्रतिनिधि आएपछि सबै उनीहरूकै जिम्मेवारी भएकाले चुहावट हुने डर हुंँदैन ।’
जिल्ला सदरमुकाम आउजाउ गर्न ३ दिन लाग्ने पैयुँ, महाशिला, विहादी गाउँपालिकावासीहरूले पनि गाउँबाटै सामाजिक सुरक्षा भत्ता पाउँदा धेरै राहत महसुस गरेका छन् ।

प्रकाशित : आश्विन २९, २०७४ ०८:१७
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT