मधु शाही

बुढेसकालमा खेतीको जिम्मा

तराईको चर्को घाम । शरीरमा एकसरो लुगा छैन । मोतिविन्दुले छपक्कै छोपिएको आँखाको भरमा ७५ वर्षीय इसाक राई खेतमा काम गर्छन् । उनको रोजीरोटी यही खेतसँग जोडिएको छ । तीन दशकदेखि जमिनदारको जमिन भोगचलन गर्दै आएका छन् ।

क्यानभासमा गोदना

क्यानभास रित्तै थियो । नगिना हरिजनलाई भने त्यसमा आकृति उतार्नु थियो । रंग र कुची त्यसअघि नदेखेको मान्छेले क्यानभास सजाउनु पहाडजस्तै भारी थियो । दाङकी ५० वर्षीया नगिनाले हातभरि कुँदेका ‘गोदना’ का आकृति नियालिन् । गोदानाका बुट्टामा उनले कलात्मक पक्ष देखिन् । त्यसैलाई क्यानभासमा उतार्ने जमर्को गरिन् । 

कसघर टोलमा कटकट

कसघर टोल दिन–रात कटकटको आवाजमा हुन्छ । महिला र केटाकेटी समय खेर फाल्दैनन् । टोलका महिला र बालबालिका दिन–रात सुपारी काटेर गुजारा चलाउँछन् । त्यसैले प्रत्येक घरबाट कटकट सुपारी काटिरहेको आवाज आउँछ । स्थानीय ३५ वर्षीया साफिया कसघर सन्तान हुर्काउन वर्षौंदेखि सुपारी काटिरहेको बताउँछिन् । पसलेले अर्डर गर्छन् ।

बाँसुरीजस्तो जीवन

‘यता आउनुस्, त्यहाँ खाल्डो छ,’ ८ वर्षीय फडेन्द्र सुनारले दृष्टिविहीन आफ्ना बाबुआमालाई भने  । गत सोमबार शिवरात्रिको सार्वजनिक बिदाको मौका पारेर उनी बाबु धनबहादुर र आमा प्रमिलालाई कोहलपुर बजार डुलाइरहेका थिए  ।

रारा राष्ट्रिय महोत्सव : जुम्ला नाटक खेल्छ

ओठमा लाली र आँखामा गाजल । उनीहरूको शृंगार यतिमै पूर्ण थियो । गालामा कुनै कस्मेटिक रंग थिएन । हिउँले फुटेर गाला हल्का गुलावी भएका थिए ।

मधु शाहीका लेखहरु :

छाउघरले बनायो रंगकर्मी

नाटकमा उनको भूमिका आमाको थियो । छाउ प्रथाले पीडित छोरीको वेदनामा विनीता भण्डारी रोइरहेकी थिइन् । यद्यपि उनीसँगै नाटकका अरू पात्रका आँखा पनि उत्तिकै रसाएका थिए । तर, उनको आँसुमा भिन्नै पीडा थियो । वास्तविकता र वेदना थियो ।

रिसको झोंकमा घर छाड्छन् बालबालिका

नेपालगन्जमा केही दिनअघि अलपत्र २ बालिका भेटिए । जाजरकोटका उनीहरूले प्रहरी र एक गैरसरकारी संस्थालाई आफूखुसी घर छाडेको बताए । मेला हेर्न गएका उनीहरू घर फर्कंदा अभिभावकले गाली गरेपछि रिसको झोंकमा घर छाडेर आएको उनीहरूले सुनाए । 

हिम्मतिला महिला

नेपालगन्ज, धम्बोजीकी चन्द्रकला उप्रेतीको मनमा डर पटक्कै छैन । ६७ वर्षीया उनका दुःखका आँसु समयसँगै सुकिसके । अब उनीसँग विश्वास र लगनशीलतामाक्रै बाँकी छ । १० वर्षे जनयुद्धका त्रममा राज्यपक्षबाट जीवनसाथी बेपत्ता पारिए । स–साना नानीहरू र घरपरिवारको जिम्मेवारी उनको काँधमा आयो ।

शौचालयमा पराल

कोहलपुर नगरपालिका–१४ पार्वतीपुरका अधिकांश स्थानीयवासी शौचालय प्रयोगका बारेमा अनभिज्ञ छन् । त्यसैले उनीहरूले शौचालयमा पराल, दाउरा र विभिन्न घरायसी सामान राखेका छन् । यहाँका शौचालय हेर्दा ‘स्टोर रुम’ जस्तै देखिन्छन् । कतिपय शौचालय जीर्ण छन् । मर्मतसम्भार गरेर प्रयोगमा ल्याउनुपर्छ भन्ने चेतनाको पनि अभाव छ । 

चरन खोज्दै हैरान

सुहारत गणरिया उमेरले ६० नाघे । गोठभरिका भेडा उनकै भरमा पालिएका छन् । भेडा चराउनु उनको पुर्ख्यौली पेसा हो । उनको चाहना अहिले पनि भेडा चराएरै गुजारा गर्ने छ । ७१ वर्षे बेचन गणरिया सुहारतकै दौंतरी हुन् । सानैदेखि भेडा पाल्दै आएका उनी अहिले पनि १८ वडा भेडा पालिरहेका छन् ।