टीका ढकाल

मदन भण्डारीको राजनीति

मदन भण्डारीबारे सार्वजनिक रूपले लेख्नु जोखिमयुक्त छ । नागरिकले अपेक्षापूर्वक हेरिरहेको शीर्षनेता अचानक दिवंगत हुँदा आम मनोविज्ञानमा उसको विचार वा राजनीतिको गोरेटोभन्दा भावना हावी हुन्छ । मृत्युको पच्चीस वर्षपछि पनि मदन भण्डारीबारे हुने विमर्शमा भावना हावी छ ।

नेपाल-भारत सम्बन्धको पुनर्निर्माण

नेपालमा डेढ वर्षअघि आमचुनाव भएर नयाँ सरकार बनेको दोस्रो महिनामा प्रधानमन्त्री केपी शर्मा ओलीले दक्षिणी छिमेकी भारतको औपचारिक भ्रमण गरे । तत्कालै भारतीय प्रधानमन्त्री नरेन्द्र मोदीले आफूलाई प्रधान तीर्थयात्री बताउँदै जनकपुर र मुक्तिनाथको दर्शनसहित नेपाल भ्रमण गरे ।

द्वन्द्वोत्तर न्यायमा भूराजनीति

द्वन्द्वोत्तर न्यायको वर्तमान राष्ट्रिय तथा अन्तर्राष्ट्रिय पैरवीको आधार तेह्र वर्षअघि हस्ताक्षरित विस्तृत शान्ति सम्झौता हो । जसले सशस्क्र द्वन्द्वका त्रममा भएका मानव अधिकार उल्लंघनका घटनालाई अधिकार सम्पन्न आयोगद्वारा छानबिन गर्ने उल्लेख गरेको थियो ।

चीनसँग बीआरआईका प्राथमिकता

एउटा चिनियाँ उखान छ : जसले छेउका साना ढुङ्गा पन्छाउन सुरुवात गर्छ, उसैले हिमाल सम्याउन सक्छ । नेपालले हिमाल नाघेर निर्वाध चीन आवत–जावत गर्ने सपना देखेको धेरै भएको छ । गतवर्ष चीनसँग व्यापार तथा पारवहन सम्झौताको प्रोटोकलमा हस्ताक्षर भएपछि सपना साँचो हुने सम्भावना झन् नजिकिएको हो ।

इतिहासको आलोकमा कूटनीति

अन्तर्राष्ट्रिय सम्बन्धमा बारम्बार उद्धृत गरिने भनाइ छ– कूटनीतिले काम गर्न छोडेपछि शान्ति भंग हुन्छ  । राज्यका प्रतिनिधिहरूबीच पारस्परिक सम्वाद गर्ने कला कूटनीति हो  ।

टीका ढकालका लेखहरु :

लगानी सम्मेलनको अर्थराजनीति

विदेशमा नेपालको प्रतिनिधित्व गर्ने कूटनीतिक नियोगहरूलाई तोकिएका मध्येको प्रमुख कार्यसूची हो– आर्थिक कूटनीतिको प्रबर्द्धन । यसकै सेरोफेरोमा देशको समग्र क्षमता केन्द्रीकृत गर्दै नेपाल सरकारले चैत १५ र १६ गते लगानी सम्मेलन आयोजना गर्दैछ । नेपालप्रति चासो राख्ने सम्भाव्य लगानीकर्तालाई सम्मेलनमा भाग लिन प्रोत्साहित गर्न नेपालका सम्पूर्ण वैदेशिक नियोग तथा नेपालमा प्रतिनिधित्व गर्ने मित्रराष्ट्रका नियोगलाई नेपाल सरकारले औपचारिक आग्रह गरेको छ । 

विदेश नीतिमा गतिशील तटस्थता

यदाकदा देखिने विचलनका बाबजुद लगभग पचास वर्षदेखि नेपालको परराष्ट्र मामलामा स्वतन्त्र नीतिको अभिलाषा निरन्तर छ । कुनै पनि सार्वभौम राष्ट्रले स्वतन्त्र विदेश नीति पछ्याउनु सैद्धान्तिक रूपमा स्वाभाविक हो । सात सालको क्रान्तिपछि सत्र सालसम्मको अस्थिर राजनीतिभित्र देशका आन्तरिक मामलामा दक्षिणी छिमेकीको उपस्थिति र दबदबा देखेका नेपाली नागरिकले सबै प्रकारका बाह्य हस्तक्षेपको व्यावहारिक अन्त्य चाहनु झनै स्वाभाविक हुन्थ्यो ।

प्रदेशमा परराष्ट्रको उपस्थिति

प्रधानमन्त्री केपी शर्मा ओली नेतृत्वको सरकारले एक वर्ष पुरा गरेको छ । सरकारको सफलता नाप्ने बहुआयामिक क्यान्भासभित्र विदेश मामिलाको सञ्चालन एउटा सानो तस्बीर मात्र हो ।

द्वन्द्वोत्तर न्यायमा विदेशी चासो

निश्चित समयको हिंसात्मक द्वन्द्वमा भएका मानव अधिकार उल्लंघनका घटनाको छानबिन गरी न्यायिक र न्यायेतर माध्यमद्वारा सम्बोधन गरिने प्रक्रिया संक्रमणकालीन न्याय हो । प्रारम्भिक मान्यताको विकास अन्तर्राष्ट्रिय अभ्यासका आधारमा भएकाले यसप्रति वैदेशिक चासो रहन्छ ।

डावोस यात्राको अन्तर्य

हरेक वर्षको जाडो याममा स्वीजरल्यान्डको सानो उत्तरी सहर डावोसले प्रभावशाली देशका राजनीतिक नेतृत्व, विश्वका धनाढ्य व्यापारी, नोबेल पुरस्कार विजेता विचारक र बहुराष्ट्रिय कम्पनीका कार्यकारीदेखि हलिउडका नामुद कलाकारसम्मलाई एकै थलोमा छलफल गराउँछ ।