आहुति

संगठित प्रगतिशीलताको माङ्गेनार्थ 

दर्शन, विचार र राजनीतिले साहित्यमा खास प्रवृत्तिलाई जन्माउँछन् भन्ने विषय अब नयाँ रहेन । हुन त साहित्यको कुनै राजनीति हुन्न वा जरुर हुन्छ जस्ता टोकाटोक र ठोकाठोक पनि हुँदै आएकै हुन्, तैपनि त्यस्ता ठोकाठोकलाई यस आलेखमा सिलोक भन्ने आँगन छैन । यहाँ निहुँ खोज्न लागिएको विषय त्यो हैन ।

युग परिवर्तनको कम्युनिस्ट बहस

मार्क्सवादी सिद्धान्तले विकास र विनाशको मुख्य कारण वस्तुभित्रै हुन्छ भन्छ । यसले समाज व्यवस्थाभित्र विकसित हुने उत्पादक शक्तिले उन्नत समाज व्यवस्था निर्माण सुरु गर्छ भन्ने तर्क गर्छ । उत्पादक शक्ति भन्नाले मानिस र उत्पादन गर्न प्रयोग हुने औजार, श्रम आदि हुन् । यसमा मानिस निर्णायक हुन्छ भने औजारचाहिँ मुख्य हुन्छन् ।

गंगालालको छातीका अतिरिक्त तीन गोली

विसं १९९७ मा शहादत प्राप्त गर्ने चारमध्ये सबैभन्दा कान्छा गंगालाल श्रेष्ठ २२ वर्षका थिए । त्यस अन्धकार युगमा उदाउँदो उमेरको युवाले बाँच्न दिएको भीखको अवसरसमेत सोझै अस्वीकार गरी जुन साहसिक शहादत रोज्यो, त्यसले सामन्तवादविरुद्ध नेपाली युवा भविष्यसम्म कसरी लड्नेछ भन्ने प्रस्ट संकेत गर्‍यो । गंगालालको शहादतबाट सुरु भएको नेपालका युवाको बलिदानको सिलसिला आजसम्म थामिएको छैन ।

बौद्धिक जागरणको नेपाली तिर्खा

नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (नेकपा) का एक अध्यक्ष प्रचण्डले कार्यकर्ताबीच ‘धेरै पढ्ने मान्छे बहुलाउँछ’ भनेर प्रशिक्षित गरेको भिडियो सार्वजनिक भयो । प्रचण्डको भनाइ सुनेर गद्गद् हुँदै कार्यकर्ता हाँसेको र ताली बजाएको दृश्य पनि देखियो । धेरै पढ्ने भनेको कति र पढेर कति जना बहुलाए भन्ने तथ्य सार्वजनिक छैन ।

अपरिभाषित समृद्धिको परिभाषित दु:ख– २

यस्तो लाग्छ, शासकीय धार समृद्धिबारे व्यापक आयाममा संवाद जरुरी ठान्दैन । उनीहरू एकोहोरो आफूलाई लागेको कुरा भनिरहेछन् । संवाद नहुने भएपछि हुने भनाभन मात्रै हो ।

आहुतिका लेखहरु :

अपरिभाषित समृद्धिको परिभाषित दु:ख– १

नेपालको सत्ताधारी धारले नाभिदेखिको बल लगाएर प्रचार गरेको विषय हो समृद्धि । दर्जनौं वर्षदेखि भोक र अभावबीच बाँचेको नेपाली समाजको ठूलो जनसंख्यालाई यसले जादुमयी आकर्षण र आशा जगाएको देखिन्छ । पार्टीबाट अलग रहेर आलोचनात्मक चेतसहित बौद्धिक कर्म गरिरहेका कतिपय बौद्धिकलाई यस नाराले लुरुक्क पार्टी सदशयता नवीकरण गर्ने स्थितिमा पुर्‍याएको छ ।

उत्पीडित राजनीतिको संकट 

के नेपालमा उत्पीडितहरूका आधारभूत मुद्दाहरूको अन्त्य भएको हो ? सरकार र संसद्को अर्थात् शासकीय धारको दाबी सुन्दा समाधानको ढोका उदाङ्गै भएर अन्तिम बिट मार्न मात्र बाँकी रहेको बुझ्नुपर्ने हुन्छ, मानौँ उत्पीडितको कल्पित ‘स्वर्ग’ पल्लो होइन, वल्लो भन्ज्याङमै छ ।

बलात्कारबाट ‘प्रसाद’ प्राप्ति !

सामान्यतया नेपालमा बन्दै र चल्दै आएका सिनेमाबारे बौद्धिकहरूको ठूलो हिस्साले खासै चासो दिएर बहस, छलफल उठाउने गरेको वा त्यस्ता बहसमा भाग लिने गरेको पाइँदैन । सिनेमा सम्बन्धी विषय चलचित्रकर्मी, केही समीक्षक र फाटफुट अन्य क्षेत्रका अध्येताको मात्र रहँदै आएको छ ।