उषा थपलिया

मुखले नारीवाद, बगलीमा छुरा

धेरै नेता महिला अधिकारको चर्को दुहाइ दिन्छन् । तर आफ्नो परिवारमा महिलामाथि निजी सम्पत्तिझैं नियन्त्रण गर्छन् । उ द्योगी चण्डीराज ढकालकी दिवंगत आमाको तेह्रौं दिनको पुण्यतिथिमा प्रसाद ग्रहणका लागि केही दिनअघि विद्युतीय निम्तो आयो ।

अबको ‘वाद’

विश्व पुँजीवाद र समाजवादकै गोलचक्करमा घुमिरहेको छ । कार्ल माक्र्सको क्रान्तिकारी समाजवाद प्रतिपादनसँंगै समाजवादीहरूले पुँजीवादको आयु सकिएको घोषणा गरे । सन् १९९० ताका सोभियत संघ र पूर्वी युरोपका मुलुकहरूमा समाजवादले असफलता बेहोरेपछि यसको भविष्य नरहेको विश्लेषण गर्न पुँजीवादीहरू पनि पछि हटेनन् ।

विद्रोहबेगर लैङ्गिक समता

२५  नोभेम्बर महिला हिंसाविरुद्धको अन्तर्राष्ट्रिय दिवस र १० डिसेम्बर मानवअधिकार दिवस । यी दुई दिवसबीचको अवधिलाई ‘लैङ्गिक हिंसाविरुद्धको १६ दिने अभियान’ का रूपमा हरेक वर्ष मनाउने गरिएको छ । 

अनि तनाव बढ्छ

प्रा‍त:कालीन हिँडाइमा निस्कँदा मनमस्तिष्क दुवै चंगा थियो । नगरपालिकाका कुचिकारले सफा बनाइसकेको सडक थप उल्लास जगाउने तत्त्व बन्यो । स्वच्छ हावा, सफा सडक, थोरै मात्र सवारी साधन, स्वास्थ्यप्रति जागरुकहरूका कसिलो हिँडाइ, कलेज छात्रछात्राको मस्कामस्की प्रसन्नता बढाउने अतिरिक्त आधार थिए । त्यो बेलासम्म दिमागमा तनावको क्लेस थिएन । 

महिला आफैं कति दोषी ?

बागबजारको पेटीमा सात–आठ महिना जतिको शिशु च्यापेर एक महिला उभिएकी थिइन् । सामुन्नेमा हेलमेट लगाएका पुरुष देखिन्थे । ती महिला मसिनो स्वरमा अनुनय–विनय गर्दै थिइन्, ‘मैले डेराभाडा कसरी तिर्नु, छोरी केले हुर्काउनु ? प्जिल तपाई घर आउनुस्, हाम्रो विचल्ली नपार्नुस् ।’

उषा थपलियाका लेखहरु :

नारी : शक्तिपुञ्ज कि निरीह ?

सत्य के हो भने वैदिक कालीन ग्रन्थहरू नारी सम्मानभावले अवश्य नै ओतप्रोत थिए तर ग्रन्थलाई व्याख्या गर्ने नाउँमा पुरुष सर्वेसर्वा रहेको कर्मकाण्ड जसरी समाजमा हावी हुँदै आयो, विभेदको क्रम त्यति नै बढ्न थाल्यो । त्यसपछि लेखिएका सहायक ग्रन्थहरूमा नारीका लागि पुरुष स्वामी, पुरुष नै भगवान्... स्थापित हुनथाल्यो ।

केले बढायो बलात्कार ?

हरेक दिन बलात्कार बढेको बढ्यै छ । यी घटनाका कारण कुनै पनि सभ्य नेपालीले शिर ठाडो पार्ने अवस्था देखिन्न । मुलुक महिला हिंसा र बलात्कारका पीडकहरूको स्वर्गतुल्य बनेको छ । प्रणालीलाई चलायमान गराउने सरकार, महिला हिंसा र ज्यादतीविरुद्ध साँच्चै प्रतिबद्ध रहन्थ्यो भने अपराधीहरूको जगजगी हुने थिएन ।

देखासिकीले गाँजेको तीज

तीजले महिलाको मानवीय गरिमा र स्वतन्त्र अस्तित्व स्थापनामा भूमिका खेलेको छैन ।के ही वर्षयता हिन्दु धार्मिक मान्यता र तरिकाभन्दा बेग्लै किसिमले तीजका भड्किला पक्ष विस्तार हुने क्रम बढ्दो छ । धार्मिक पर्व अन्तर्गतका विधि–व्यवहारभन्दा तामझाम र देखासिकी चरित्र बढी मिसिन थालेका छन् । अघिल्लो वर्षको तुलनामा विकृति हरेक साल बढ्दै जानु दु:खद हो ।

साउने अर्थतन्त्र

साउनको प्रकृति उसै पनि हरियाली । त्यसमाथि केही वर्षदेखि महिलाको शृङ्गार र भेषभूषामा पनि यही रंग छ । अधिकांश महिलाको साउने पहिचान नै बनेको छ, हरियो र पहेँलो रंग । हरियो/पहेँलो पोसाक । नाडीभरि सोही रंगका चुरा । र हातमा मिहेन्दी । सजावटको यो तरिका, गृहिणी महिलामा मात्र सीमित छैन ।

महिला हिंसाका विभिन्न रूप

लोकतान्त्रिक सरकारको आधारभूत चरित्र नै आम जनताको जीवन र स्वतन्त्रताको रक्षा गर्नु हो । तर अहिले जेजति कारणबाट महिलामाथि विभेद/उत्पीडन/ज्यादती/हिंसा थोपरिएको छ र तिनै कारणले अनाहकमा महिलाले ज्यान गुमाउनु परिरहेको छ, त्यसका आधारमा महिलाको जीवनरक्षाको विषयलाई महत्त्वसाथ उठान गर्नु पक्कै अपराध नठहर्ला ।