मोहन बुढाऐर

पानी माग्ने परम्परा : गाेरु भ्याउने खेल र भ्यागुताे नाच

बादल उमरी आयल बडारिया रे, कुहुसे हुरीबतास कुहुसे बादल बडारिया झमझम पानी आइल, हमारा पुर्खा चलन सफल होइनथारू महिलाका गीतले बादल बोलायो, वर्षा निम्त्यायो । ढिला वर्षा भएर खेती लगाउन गाह्रो परेका वर्ष गर्ने गरिएका परम्परागत भ्यागुतो नाच र गोरु भ्याउने खेल यतिबेला कैलालीका विभिन्न थारू बहुल बस्तीमा भइरहेका छन् ।

आगामी आर्थिक वर्षको बजेट : ‘सुदूरपश्चिमलाई हर्ष न बिस्मात’

संघीय सरकारले आगामी आर्थिक वर्ष २०७६/०७७ का लागि बुधबार संसद्मा पेस गरेको बजेटले सुदूरपश्चिमलाई अपेक्षित रूपमा सम्बोधन गर्न नसकेको उद्योगी–व्यवसायीको गुनासो छ । यो प्रदेशलाई विगतझैं उपेक्षा गरिएको उनीहरूको गुनासो छ । ‘यो बजेटमा अँध्यारोमुक्त सुदूरपश्चिमको नारा दिइएको छ, त्यही नयाँ हो,’ कैलाली उद्योग वाणिज्य संघका पूर्वअध्यक्ष दिनेश भण्डारीले भने, ‘सुदूरपश्चिमेलीको अनुहारमा उज्यालो दिने बजेट कहिल्यै आउन सकेन ।’ 

उजाड बगरमा हरियो तरकारी

६० वर्षीय हबिब अहमदको पूरै जीवन बालुवामा पानी हाल्दैमा बित्यो । उनले आफ्नै सिको गर्न लगाए, छोरा सफिरलाई पनि । हबिब परिवार कैलालीको खुटिया नदीको बगरमा हरियो तरकारी फलाउन व्यस्त छ । यसैबाट उनीहरूको जीविका चल्छ ।

४ सय ठाउँमा आगलागी

डिभिजन वन कार्यालयले कैलालीका विभिन्न ४ सय ठाउँमा आगलागी भएको जनाएको छ । वैशाखका अन्तिम सातादेखि सुरु भएको आगलागी अझै नियन्त्रणमा आउन सकेको छैन । डढेलोबाट ४० प्रतिशत वन क्षेत्रमा क्षति पुगेको छ । 

चुरेमा डढेलो

चुरे क्षेत्रको वनमा भीषण आगलागी भएको छ । भिरोलो क्षेत्रमा लागेको डढेलो नियन्त्रणभन्दा बाहिर रहेको जिल्ला वन डिभिजन कार्यालयले जनाएको छ । 

मोहन बुढाऐरका लेखहरु :

चुरे भावर क्षेत्रका ६ लाख जनसंख्या प्रभावित 

गाउंँ वरिपरि चुरेबाट निस्केका ४/५ वटा खोला छन् । नजिकै रंगुन नदी पनि छ । डडेलधुराको भित्री मधेस चुरे फेदीमा रहेको आलीताल गाउंँपालिकाको भावर क्षेत्र भने गर्मीयाम सुरुसँगै जहिले पनि पानी अभावमा तड्पन्छ । 

सुरु भयो असारे विकासको चटारो

धनगढीमा यतिबेला स्कुलका गाडी घरसम्म पुग्न सकिरहेका छैनन् । जताततै ग्राभेल, कालपत्रे र नाली निर्माणको कामले सवारी आवागमनमा बाधा पुर्‍याएको छ । नगरमा प्रदूषण पनि बढेको छ ।

७५ वर्षे जाँगर

चार भाइ छोराबुहारी छुट्टिएर जाँदा वृद्ध दम्पती समरा राना र बिलन्दा देवीको हातमा एकसुको थिएन । आफनै नाममा रहेको साढे ४ बिघा पनि ४ भाइले बाडेर लिए । बाचुन्जेल खान वृद्ध दम्पतीलाई घर वरिपरीको ६ कट्टा दिएर छोराबुहारी अलग बसे । 

हचुवाका भरमा योजना

सुदूरपश्चिममा संघ र प्रदेश सरकारले पर्यटन प्रवर्द्धनात्मक योजना र कार्यक्रममा विनियोजित रकम हचुवाका भरमा खर्च हुने देखिएको छ । आव सकिन ३ महिना बाँकी रहँदा कार्यक्रम कार्यान्वयनको अवस्था शुन्य जस्तै छ । प्रदेशको उद्योग पर्यटन वन तथा वातावरण मन्त्रालयले बजेट कार्यान्वयन गर्न भर्खर पर्यटनका ३ वटा इकाई स्थापना गरेको छ । 

यसरी नासियो बडका वन

कुनै बेला कैलालीको बडका वनभिक्र हराएको व्यत्ति फर्केर आउला भन्ने आशा कमैले राख्थे । अहिले त्यो जंगल छर्लंग देखिने भएको छ । बूढो, बांगोटिंगो र ढुंग्रो परेका रूखबाहेक पुनरुत्पादन सालको जंगल छैन । १० हजार बढी हेक्टर अतिक्रमणको चपेटामा परेको बडका वनको अहिलेको क्षेत्रफल २५ हजार जति मात्रै छ ।