चन्द्रकिशोर

निर्जन द्वीप होइन प्रदेश २

प्रदेश २ सरकारको एक वर्ष पूरा भएको छ । प्रादेशिक अभ्यासका क्रममा प्रदेश २ प्रतीकात्मक रूपमा दुई चरम विन्दुमाझ देख्न सकिन्छ । पानीले आधा भरिएको गिलास वा आधा खाली गिलास । काठमाडौंपछि प्रादेशिक सातवटा राजधानी भए पनि ध्यान जनकपुरले तान्ने गरेको छ ।

खेतीहर समाज र सम्बन्ध

वसन्त पञ्चमीका दिन मधेसमा धान रोपाइँपछि थन्काइएको हलो ‘खडा’ गरिन्छ । हलो खडा गरिनु भनेको नयाँ खेतीका लागि खनजोत सुरु गर्नु हो । पहिला फालीलाई मिस्त्रीकहाँ पिटाइन्छ । त्यसपछि केही सांस्कृतिक विधिका साथ खेतमा हलो जोतिन्छ ।

नेपाली मुस्लिमको मूलबाटो

नेपाली मुस्लिमको मूलबाटो के हुने ? जसको छनोटबाट यो समुदायले सशक्त, समृद्ध र सम्मानित महसुस गर्न सकोस् । कहीं कतैबाट असुरक्षाको अनुभूति नहोस् । धर्मका आधारमा मुस्लिमहरू अल्पसंख्यक मानिन्छ । जनसंख्याको आधारमा यो समुदाय अल्पसंख्यक होइन ।

महत्त्वहीन मुसहर !

दलित आन्दोलनसंँग जोडिएका सामग्री अभाव देखिन्छ । विशेषगरी तिनका संघर्षको प्रारम्भिक कालका सामग्री । दलितद्वारा गरिएका सभा, सम्मेलन र संघर्षका विवरण ठिकसँंग उपलब्ध छैनन् । यस सम्बन्धी अध्ययन गर्दा प्राथमिक स्रोतमाथि निर्भर हुनुपर्छ ।

संघीयतामा सहर

संघीय संरचनाको छोटो अभ्यासले देखाएको तथ्य हो– केन्द्रीकृत राज्य व्यवस्थाताकाको सहरी विकास अब न स्वीकार गर्न सकिन्छ, नत त्यो आफैमा टिक्न सक्छ । विगतमा एकात्मक राज्य व्यवस्थाको हृदयस्थली काठमाडौंले अन्य भूभागलाई आफूप्रति निर्भर बनायो ।

चन्द्रकिशोरका लेखहरु :

गाँजरको बाँसुरी

पहिलो मधेस आन्दोलन भएको १२ वर्ष कटिसकेको छ । काठमाडौंको नजरमा मधेसले माग गरेको संघीयता कार्यान्वयनमा आइसकेको छ । प्रदेश २ मा मधेसी दल गठबन्धनको सरकार छ । संघीय सरकारमा मधेस आन्दोलनका एक मुख्य घटक उपेन्द्र यादव स्वयं दलबलसहित सहभागी छन् । राष्ट्रिय जनता पार्टीले संघीय सरकारलाई बाहिरबाट समर्थन दिएकै छ ।

सीडीओको सत्ता

सीडीओप्रति संघीय सरकारको अत्यधिक सम्मोहन किन ? गृह मन्त्रालयले तयार पारेको आन्तरिक शान्ति सुरक्षा र सुव्यवस्था विधेयकमा सीडीओलाई संघीय सरकारको प्रतिनिधिका रूपमा राख्ने प्रावधान छ । चर्चामा आए अनुसार विधेयकले सीडीओहरूले ‘शक्ति’ प्रयोग र उत्तरदायित्व निर्वाह गरिरहेको साविकदेखिकै व्यवस्थालाई निरन्तरता दिएको छ ।

ज्ञानमाथि राजनीति

कुनै पनि समाजमाथि शासन गर्न त्यो समाजलाई भित्रैदेखि बुझ्न जरुरी हुन्छ । सम्बन्धित समाजका संघटकलाई जान्नु, तिनका एकता र कमजोरीलाई पहिचान गर्नु, तिनी माझका भिन्नताको वर्गीकरण गर्नु र त्यस अनुरुप नीति निर्धारण गर्नु शासन क्रियाको अभिन्न अङ्ग रहँदै आएको छ ।

श्रीमान् हरवाहजी !

जनमत संग्रहका बेला सर्लाही नरहरगन्ज (बलरा) का दुर्गा सहनी हाट–बजारमा गीत गाउँदै हिँड्थे, ‘तन से पसिना बह रहल बा, बह बह के कुछ कह रहल बा, यी पानी रंग लिआई एकदिन ।’ खेतीको चर्चा हुने बित्तिकै हलो जोत्ने श्रमिकको तस्वीर अगाडि आउँछ ।

कांग्रेसभित्र मधेस

सबैभन्दा पुरानो र ऐतिहासिक पार्टीको दाबी नेपाली कांग्रेससंँग छ । संघर्ष र सत्ता दुइटैमा लामो समय रहेको विगत छ । संघ वा प्रदेश कतै सरकारमा नहुँदा पनि कांग्रेसप्रति राष्ट्रिय र अन्तर्राष्ट्रिय चासो छ । नेपालभित्र पनि वामपन्थीको उदार तप्काले अझै विश्वास राख्छ, ‘जतिसुकै कमजोरी भए पनि कांग्रेस लोकतन्त्रका नाममा लड्ने पार्टी हो ।’