चन्द्रकिशोर

पानी बिन सब सून

तराईमा नयाँ वर्षको स्वागतार्थ प्रकृति पूजा गरिन्छ । ठाउँ र समुदाय विशेषअनुसार त्यसको शैली फरक देखिए पनि मूल भाव एउटै पाइन्छ । झिसमिसेमै उठेर घरका श्रेष्ठ महिलाहरूले अञ्जुलीमा पानी लिई आफूभन्दा कनिष्ठका टाउकामा हाल्दै शान्तिको कामना गर्छन् । यसलाई ‘जुराउनु’ भनिन्छ । रूखबिरुवा र बाटाघाटामा पनि पानी छरिन्छ ।

उता चुनाव, यता चर्चा

छिमेकी भारतमा सत्रौं लोकसभाका लागि ७ चरणमा हुने निर्वाचन शुरू हुँदैछ । त्यहाँको निर्वाचनबारे नेपाली सीमा क्षेत्रमा त्यतिकै चासो र चर्चा पाइन्छ । यसो हुनुका कारण रोटी–बेटीको सम्बन्धमात्र नभई सीमापारिसंँगको ‘क्रान्ति’को साइनो पनि छ । भारतमा लोकतन्त्रको यात्रामा झञ्झावात आउँदा नेपालीजनले साथ दिएको छ ।

चक्रवात चुनौती

‘घरमै आइपुगेको विपद’, धूलोको मुस्लो गाउँ छिर्‍यो, हेलिकप्टर झरेजस्तो चर्को आवाज सुनियो, बाँसका रुख मडारिएर सोतर भए, छाना उचालेर बेपत्तै पार्‍यो, एक दुई मिनेटमै भागाभाग भो’ यी टिप्पणी बारा जिल्लाको दक्षिण–पश्चिमी भरवलिया, पुरैनिया र गछियाका बासिन्दाबाट सुनिएको हो  । उनीहरू आइतबार राति बेहोरेको चक्रवातबारे आफ्ना भोगाइ राख्दै थिए  ।

सबैका लोटामा 'गान्धी’

नेपाली सामाजिक–राजनीतिक जीवनमा महात्मा गान्धीको नाम विभिन्न कोणबाट उठ्ने गर्छ । विश्वभरि उनको १५० औं जन्मजयन्ती मनाउन लागिरहँदा मात्र उनको नाम लिइँदैन, अरू बेला पनि गान्धी उत्तिकै पूजित छन् । संघीय सरकारसँंग राजनीतिक सहमतिमार्फत बहुचर्चित बन्न पुगेका सीके राउतले पनि आफूले गान्धी गोरेटो समाएको उल्लेख गरे ।

ककरा हाथ कनक पिचकारी !

देहातमा संवादको एउटा सार्वजनिक मञ्च हुने गर्छ ‘दलान,’ जसलाई मधेसमा बैठका, बहरघरा पनि भन्ने गरिन्छ । यस्तो थलो जहाँ घर बाहिर छरछिमेक, आफन्त, इष्टमित्रहरूसँंग गफ गरिन्छ । यहाँ उठ्ने गफहरूमार्फत ती लोक आहान पनि सुन्न पाइन्छन्, जो अब लोप भइसकेको मानिएको छ ।

चन्द्रकिशोरका लेखहरु :

पृथक्तावादको परकम्प

स्वतन्त्र मधेस’का लागि अभियान चलाउँदै आएका सीके राउतसँग संघीय सरकारले गरेको राजनीतिक सहमतिपश्चात ‘पृथक्तावादी राजनीति’को विमर्शले विभिन्न पक्षलाई तरंगित पारेको छ । विमर्श मूलतः ४ विषयमा केन्द्रित छ । पहिलो, पृथक्तावादको आकस्मिक अवतरण कसरी भयो ? दोस्रो, के प्रधानमन्त्री केपी शर्मा ओलीको ‘राष्ट्रवाद’ संकथनले फेरि रणनीतिक सफलता पायो ?

फेरि उही हिंसा, अहँ...

राजनीतिक निहितार्थ राखेर फेरि हिंस्रक वारदात भएका छन् । पुराना संघर्षका अत्याधुनिक हतियारहरू बरामद हुँदैछन् । दशक लामो माओवादी हिंसात्मक विद्रोहबाट गुज्रिसकेको समाजमा फेरि हिंसाको आतंक छाउने हो कि ? आशंका बढेको छ । फागुनको सुरुमै मुलुकका विभिन्न भागमा विस्फोट र आगजनीका घटना भए ।

संविधानको इच्छामृत्यु !

संविधानले संस्थागत विकास कसरी गरिराखेको छ ? कस्ता प्रवृत्ति र संरचनाको उठान भइराखेको छ ? अहिलेको लोकतान्त्रिक राजनीतिक अभ्यासको केन्द्रविन्दु ‘संविधान’ छ कि छैन ? संविधानले परिकल्पना गरेका संस्थाहरूमाझ पारस्परिक सन्तुलन र नियन्त्रणको दशा र दिशा के छ ?

निर्जन द्वीप होइन प्रदेश २

प्रदेश २ सरकारको एक वर्ष पूरा भएको छ । प्रादेशिक अभ्यासका क्रममा प्रदेश २ प्रतीकात्मक रूपमा दुई चरम विन्दुमाझ देख्न सकिन्छ । पानीले आधा भरिएको गिलास वा आधा खाली गिलास । काठमाडौंपछि प्रादेशिक सातवटा राजधानी भए पनि ध्यान जनकपुरले तान्ने गरेको छ ।

खेतीहर समाज र सम्बन्ध

वसन्त पञ्चमीका दिन मधेसमा धान रोपाइँपछि थन्काइएको हलो ‘खडा’ गरिन्छ । हलो खडा गरिनु भनेको नयाँ खेतीका लागि खनजोत सुरु गर्नु हो । पहिला फालीलाई मिस्त्रीकहाँ पिटाइन्छ । त्यसपछि केही सांस्कृतिक विधिका साथ खेतमा हलो जोतिन्छ ।