चन्द्रकिशोर

जन जोगाउन ‘भगवान्’

तपाईंको घर छेउको सार्वजनिक पोखरी कसैले मास्दैछ ? तपाईंको सामुन्ने गिट्टी, बालुवाको अराजक व्यापार फस्टाएको छ ? तपाईंको घरमा सालको फर्निचर बनाइदिन्छु भनेर कोही मिस्त्री आउँछ ? यता तपाईं यस्तै हो, यस्तै हुने गर्छ भनेर चुप लाग्नुभएको छ । यसरी चुप लाग्ने एउटा सामाजिक मनोरोग नै देखिएको छ ।

जमिन सम्पत्ति हो कि आधार

मधेसतिर आमाले आफ्नो सानो बच्चालाई खुवाउन अनेक थरीले फकाउँछिन्, रिझाउँछिन् र पुल्पुलाउँछिन् । यसका निम्ति अनेक थरीका आहान, गीत पनि सुनाउँछिन् । त्यस्तै एउटा आहान छ, ‘जब खाएब बडका–बडका कौर, तब पाएब दुनियाँ मे ठौर ।’ अर्थात जब ठूलठूलो गाँस खान्छौं, अनिमात्र दुनियाँमा ठाउँ पाउँछौं ।

मधेसी दलितका आँखामा समृद्धि

‘एक पटक कथित उच्च जातिले आफ्नो छोरीको बिहेमा आएको बेहुला पक्षलाई छक्याउन जन्तीमा आएकाहरूको खुट्टा पखाल्न जिम्मा दिएका व्यक्तिलाई मखमलको कुर्ता पहिराइदिएका थिए’, देहाततिरका मान्छेहरू भन्छन्– ‘यसैगरी मधेसी दलितका लागि सरकारी प्रयत्न कस्मेटिक भएका छन् ।’

सीमाञ्चलमा सीमा सुशासन

हुन त यो एउटा गाउँको कथा हो । तर एउटा गाउँको कथाले कसरी सिङ्गो सीमाञ्चलको सम्बन्धलाई नयाँ परिभाषा दिन्छ, त्यो यहाँ भेटिन्छ । हनुमाननगर कोसी नदी किनारको सिमान्त गाउँ हो । कोसीकै कटानका कारण यसको चिनारी समयक्रममा बदलिँदै गर्‍यो ।

स्थानीय सरकारमा सिमरौनगढ

उसो त सिमरौनगढको राजनीतिक परिचय अहिले एउटा नगरपालिकाको रूपमा हो । नेपालमा नवसंरचित अनेक नगरपालिका छन् । तर प्रदेश २ अन्तर्गत बारा जिल्लाको दक्षिणी सीमासंँग जोडिएको सिमरौनगढको परिचय यतिमा टुंगिंदैन ।

चन्द्रकिशोरका लेखहरु :

पिँधमा उठ्ने प्रश्न

नेपाली इतिहासले कोल्टे फेरेको छ । देशमा संघीय लोकतान्त्रिक गणतन्त्रात्मक युग सुरु भएको छ । बहुतहको निर्वाचनपश्चात स्थानीय तहमा निर्वाचित सरकार क्रियाशील छ । यो सामान्य र स्वाभाविक अवसर मात्र होइन, ऐतिहासिक र विशेष अवसर पनि हो । यससँंगै पिँधमा रहेका जनताका तर्फबाट अनेकन प्रश्न उठ्न थालेका छन् ।

किशोरीजीको आँगनमा मोदी

‘यस पटक कसको मोदी ?’ यो प्रश्नले नेपाली समाजको सार्वजनिक एवं निजी संवादहरूमा प्रशस्त ठाउँ पाएको छ । यसको जवाफ खोजीकै क्रममा एउटा पक्षले फेरि समाजमा ध्रुवीकरण ल्याउन खोज्दैछ । सन् २०१४ मा भारी बहुमतसाथ भारतको प्रधानमन्त्रीमा निर्वाचित नरेन्द्र मोदी यसअघि दुईपटक नेपाल आइसकेका छन् ।

स्थानीय सरकार : अवस्था र आस

पालिका प्रमुखलाई मधेसतिर ‘मुखियाजी’ भनेर पनि सम्बोधन गरिन्छ । रौतहटका एकजना मुखियाजी भन्दै थिए, ‘यस पटक बिहावारीको मौसम उनका लागि बडो धपेडी र अपजशको अवधि भएको छ ।’ स्थानीय सरकारलाई एउटा ढाँचामा ल्याइपुर्‍याउन समय र ऊर्जा खर्चिनुपर्नेमा उनको समय मतदाता रिझाउन व्यतित भइरहेको छ ।

रसायनमुक्त प्रदेशको सपना

केन्द्रीय वर्चस्वको शासन प्रणालीका बखत नेपालमा प्राकृतिक संसाधनको व्यापक दोहन गरियो । कहिले आन्तरिक राजनीतिलाई कजाउन त कहिले विदेशी शक्तिलाई फकाउन । अहिले बहुतहमा गइसकेपछि समयले हामीलाई दुई प्रकारको जिम्मेवारी एकैसाथ सुम्पेको छ ।

संघीयतामा प्रतिरोधको ठाउँ

सरकारप्रति औंला ठड्याउने अधिकार हुनुपर्‍यो । तर कहाँ, को, कति, कसरी, के–कुन, कस्तो बोल्ने हुन्, त्यसको निर्धारण जनताको ‘मत’बाट चुनिएका प्रतिनिधिले निर्देशित गर्न सक्छन् कि सक्दैनन् भन्ने प्रश्न अहिलेको सार्वजनिक चिन्ता र चासोको विषय भएको छ ।