चन्द्रकिशोर

भान्छाको बाह्रखरी

भान्छाको स्वरुप कस्तो छ ? त्यसमाथि स्वामित्व कसको छ ? भान्छाको संरचनामा के फेरबदल हुँदै गएको छ ? भान्छाहरूबीच भिन्नता के हो ? के भान्छामा समता ल्याउन सकिन्छ ? यी प्रश्नबारे खोजखबर नगरीकन समाजको राजनीति, समाजशास्त्र वा अर्थशास्त्रको लेखाजोखा राख्न सकिँदैन  । कुनै परिवारको स्तरमापनका निम्ति भान्छाकोठा एउटा सूचक हुनसक्छ  ।

सत्याग्रहको शक्ति

महात्मा गान्धीको चर्चा उनको मुलुक भारत र बाहिर बढ्दै छ । तात्कालिक कारण केही वार्षिकीको संयोग हुँदै गएकाले हो । सन् २०१५ लाई उनको स्वदेश फिर्तीको शताब्दी वर्षका रूपमा मनाइयो । उनी दक्षिण अफ्रिकाबाट स्वदेश फर्केका थिए ।

मधेसको मनोविज्ञान

निर्मला पन्तका लागि न्याय खोजिँदा मधेसले पनि मुखरता दियो । सुुदूर पश्चिमको सरोकार देखिए पनि मूलत: यो लैंगिक लोकतन्त्रको खोजी हो । यस्ता सवालमा प्रदेश, क्षेत्र वा समुदायको आधारमा विभाजित देखिनु हुँदैन ।

परीक्षणमा संविधान

समय एउटा पाठशाला हो, जहाँ हामी सिक्छौं । समय त्यो आगो हो, जसले हामीलाई झन् बढी चम्किलो बनाउँछ । तर यसको पहिलो सर्त हो, समयले दिएको सन्देशलाई तटस्थ भई सुन्ने, मनन गर्ने र पालन गर्ने । अतितले वर्तमानलाई प्रदर्शित गरिराखेको हुन्छ ।

इनार सुख गेल

सिरहाको लहान– १५, मोहनपुरमा खानेपानीको सकस रहेछ । स्थानीय शकुन्तला लामाले सुनाइन्, ‘महिनाको सय रुपैयाँ तिरेर पनि थुतुना जुझाउनुपर्छ ।’ इनार सुक्दै जानाले मोहनपुरमा खानेपानीको समस्या भएको रहेछ ।

चन्द्रकिशोरका लेखहरु :

बैलको अन्त्यालेख

धनुषा सहिदनगर–४, ननुपट्टीका राजदेव विन (६०) ले सुनाए, ‘बैल (गोरु) को संख्या घट्दै गयो ।’ उनी विगतमा हलो जोत्थे । सर्लाही गोडैताका किसान महेश ठाकुर पछिल्लो डेढ दशकमा मधेसमा गोरु ह्वात्तै घटेको बताउँछन् ।

फुनगी र भुइँया

सुखलाही खोला किनारमा एउटा झुप्रो छ । एउटा मात्रै कोठा भएको झुप्रो भित्रबाट जून–तारा देखिन्छ । सप्तरी सुरुंगा–३ लक्ष्मीपुरकी गीतादेवी सदा केही महिनादेखि त्यही ओत लागेकी छन् । पति मौजे सदा क्षयरोगले बितेपछि साविकको जग्गाधनीले उठिबास लगाइदिनाले उनी खोला किनार आइपुगेकी हुन् ।

संघीयता : ‘दाजु जिविस’ मोडल

प्रधानमन्त्रीले प्रदेश सभाहरूमा सम्बोधन गर्दै हिँड्नुको अन्तर्य के हो ? प्रधानमन्त्रीको सम्बोधनलाई बहिष्कार गर्दै हिँड्नु के मुनासिव हो ? यो दुइटै प्रश्न प्रधानमन्त्री केपी शर्मा ओलीबाट प्रदेशसभा–२ मा सम्बोधन गरेपश्चात विशेष रूपमा उठ्न थालेको छ । यी दुई प्रश्नका पछाडि दुई मान्यता अडेका छन् ।

मधेसको देश चिन्ता

राष्ट्रिय सवालमा मधेसले किन बोल्ने ? राष्ट्रिय सवालमा मधेस किन बोल्दैन ? समान जस्ता लाग्ने यी दुई प्रश्नभित्र दुई मनोविज्ञान छन् । पहिलो प्रश्न गर्ने समूहको सोच अनुसार राष्ट्रिय सरोकार भनिएका विषयमा चिन्ता र चासो राखेर के हुने हो ?

चुरे दोहनले भावर बगर

प्रस्तावित निजगढ विमालस्थल बाराको पसाहा र लालवकैया नदीको बीच भाग क्षेत्र पर्छ । अनुमान अनुसार त्यहाँ करिब ६ लाख गोटा ठूलो रुख र करिब १९ लाख गोटा पोल आकारका वनस्पति छन् । जसमध्ये करिब दुई लाख छिप्पिएका सालका रुख र चार लाख गोटा पोल छ ।