चन्द्रकिशोर

अब ‘रे’ भनेको सहन्नौं

समाजको लोकतान्त्रीकरणका निम्ति समुदायमा आशाको परिवेश बढाउँदै र निराशाको तुवाँलो तुहाउँदै नलगेसम्म न पद्धतिको लोकतान्त्रीकरण हुनसक्छ, नत राज्यको नै लोकतान्त्रीकरण ।

घुर जिन्दगी

यी हुन् भभिखनकी माई । नामले पनि वर्गको पहिचान दिन्छ । हुने खाने घरमा जन्मिएको भए ती बालक ‘विभीषण’ कहलिन्थे । तर उनलाई गाउँलेहरूले चिनाए भभिखन भनेर र तिनकी आमा चिनिइन् ‘भभिखनकी माई’ भनेर । मधेसमा अहिले पनि महिलालाई या त माइती गाउँको नाउँसँग जोडिएर बोलाइन्छ वा सन्तानको नामसँग गाँसिएर चिनाइन्छ ।

रोग एक, लक्षण अनेक

‘स्थानीय स्तरमा लोकतन्त्रभन्दा नोकरशाहीतन्त्र हावी भइरहेको छ,’ कुनै गाउँलेले घुर संवादमा यस्तो दुखेसो पोख्यो भने अहिले त्यसको जवाफमा अर्को प्रश्न उठ्न जान्छ, ‘अहिले त स्थानीय तहमा निर्वाचित प्रतिनिधि आइसकेको हैन ?’ यी दुइटै प्रश्न आ–आफ्नो कोणबाट स्वाभाविक हुन् ।

प्रादेशिक र स्थानीय सरकारको बाटो

शासनमा केन्द्रीय वर्चस्वको न्यूनता र केन्द्रीय पदाधिकारीहरूको न्यूनतम शासनको अपेक्षासहित बहुतहको प्रणाली आत्मसात गरिएको हो । यसका निम्ति त्यसै अनुसारको शासन र स्वशासनका मान्यता स्थापित गर्दै जानुपरेको छ ।

प्रदेशसभाको भविष्य 

नेपाली जनताको सात दशक लामो संघर्षको परिणामस्वरूप प्राप्त प्रादेशिक संरचनाको निर्माण कार्य अपूर्ण नै छ । उसो त प्रदेशसभाको निर्वाचन भइसक्यो भनेर भनिएला, तर कस्तो मूल्यमा आधारित प्रदेश बन्छ वा बनाउन खोजिँदैछ ? संघीय संसद निर्माणमा ढिलो हुँदै गरेको सन्दर्भले प्रदेशसभाको भविष्य पनि प्रभावित हुनपुगेको छ ।

चन्द्रकिशोरका लेखहरु :

प्रादेशिक मनोविज्ञानको आधार

संघीय नेपालको प्रस्तावनालाई लिएर विचार गर्दा अहिलेका पीडा, कठिनाइ र अभावको चिन्ताका साथै भावी दिनको पनि मार्गचित्र निर्धारण गर्नुपर्ने अवसर आएको छ । नेपालमा संघीय संरचना किन पहिले हुन सकेन ? त्यसको लेखाजोखा हुँदै गर्ला, तर बहुतहको निर्वाचन सम्पन्न भइसकेर जेजस्तो स्वरुप भए पनि प्रादेशिक संरचनाले आकार ग्रहण गरिसकेको छ ।

मतादेशपछिको मधेस

संविधान संशोधन नभई कुनै हालतमा चुनावमा भाग नलिने उद्घोष गर्दै आएका दलहरू चुनावी प्रतिस्पर्धामा सामेल भएपछि जनरुझानले उनीहरूको पक्षमा बलियो तरिकाले समर्थन जनायो ।

मतदाता जिन्दावाद !

निर्वाचनले वर्तमान र भविष्यको आचरण तथा व्यवहारलाई नियमित र व्यवस्थित गर्न राजनीतिमा खेलका नयाँ आधार निर्माण गर्छ र गर्नुपर्ने हो । निर्वाचनको विश्वसनीयताले नै प्रतिनिधित्वलाई वैधानिकता दिने गर्छ ।

किसानका लागि चुनावको अर्थ

मधेसतिरको लोकगीतमा सीता र रामको विवाहसँंग जोडिएको एउटा सन्दर्भ छ । जसमा भनिएको छ, राजा जनकले विवाहका समयमा उत्सवका प्रबन्धकहरूलाई निर्देश दिएका थिए रे, ‘जन्तीको स्वागत र सम्मानमा कुनै कमी–कमजोरी नदेखियोस् ।’ यस्तो निर्देश हुनु त स्वाभाविकै थियो ।

आमदीपुरवालीलाई रिस किन उठ्छ ?

आमदीपुरवालीलाई हेरेर एक गाउँले भन्दै थिए, ‘अखिया भइल बाडी भरल गगरी ।’ दु:ख र आक्रोशले आँखा भरिएको गाग्रोजस्तो भएको छ । त्यो समाजलाई के भन्ने जसको सामुन्ने यस्ता मामिला घट्छन् र तत्क्षण बहुसंख्यक मानिस आमदीपुरवालीहरूप्रति निर्विकार भाव राख्छन् ।