राजेन्द्र महर्जन

नेकपामा ‘पजनी’ र अधिनायकवाद

साँच्चै पार्टी एकता गर्न कठिन छ कि पार्टीको केन्द्रीय समिति बनाउन ? अहिले यस्तो प्रश्न सोधियो भने पार्टीको केन्द्रीय समिति बनाउन नै गाह्रो भएको उत्तर आउन बेर छैन । किनभने पार्टी एकता गर्नुभन्दा सकसपूर्ण भइरहेको देखिन्छ, पार्टीको केन्द्रमा कुन–कुन नेतालाई कसरी व्यवस्थापन गर्ने भन्ने काम ।

लोकतन्त्र, हिन्दुत्व र स्वराजको मोह

‘लोकतन्त्रको कुनै पनि प्रयोगले गान्धीको स्वराजलाई आत्मसात गर्नुपर्छ ।’ ‘लोकतन्त्रबारे विमर्श’ गर्ने क्रममा चिन्तक प्रदीप गिरीले गान्धीको स्वराजलाई आत्मसात गर्नुपर्ने मत राखेको देखेर मनमा केही प्रश्न उठेका छन् ।

समाजवादका नाममा फासीवाद

सत्तासीन कम्युनिस्ट पार्टीहरू नेपाल कम्युनिस्ट पार्टीको स्थापना दिवसको श्राद्ध–कर्ममा व्यस्त रहेका बेला प्रश्न उठिरहेको छ– नेपालमा वर्गको राजनीति (कम्युनिस्ट राजनीति) कता जाँदैछ ?

नामकरणको राजनीतिमा लोकतन्त्र

‘नाममा के छ र ! गुलाबलाई जे नाम दिनुस्, त्यो सुन्दर र बास्नादार नै हुन्छ ।’– विलियम शेक्सपियर । ‘नाममा के छ र !’ भन्दै हिँड्नेहरूको पनि निश्चित राजनीति छ, निहित स्वार्थ र हितको बहिखाता छ । त्यसको उदाहरण हो, विश्वकै सबैभन्दा अग्लो चुचुरोको नामकरण ।

एकल जातीय समावेशीकरण

‘दलितका लागि समानुपातिकले मात्रै पुग्दैन, विशेषाधिकार चाहिन्छ । यसलाई पुरानो समाजले हिजो गरेको शोषणको क्षतिपूर्तिका रूपमा बुझ्दा हुन्छ ।’ यो एक दशकअघि हाम्रो जमानामा नायक मानिने क. प्रचण्डले पोखेको क्रान्तिकारी सूत्र हो ।

राजेन्द्र महर्जनका लेखहरु :

विनाशतिर जाने विकास–मार्ग

खाने तेल उत्पादनका लागि प्रख्यात ‘ख्वना’ (खोकना) आजभोलि अशान्त छ । एकातिर नेपाली सेना एक्स्काभेटरसहित तैनाथ छ । अर्काेतिर ‘ख्वनामि’ (खोकनावासी) ब्यानर र प्लेकार्डसहित धर्नामा खटिएका छन् । एकातिर छ राष्ट्रिय सेना, अर्काेतिर छन् स्थानीय जनता ।

छायामा राज्य र मनको पुन:संरचना

‘पार्टी एकता र सरकार निर्माणसँगै राज्य पुनर्संरचनाका एजेन्डाको हालत के होला त ? सडकबाट सरकारमा जाँदा संविधान निर्माणको निहुँमा असरल्ल छाडिएका मुद्दाको सम्बोधन कसरी हुन्छ ?’ यस्तै प्रश्न सोधेको थिएँ, नेकपा माओवादी केन्द्रका एक प्रभावशाली नेतालाई ।

बुद्धि कज्याउने राजनीतिक मन्त्र

‘अल्लि धेरै पढ्यो भने मान्छेको दिमाग खराब हुँदोरहेछ । बाबुरामजीलाई देख्नुभयो नि, कहाँ पुग्नुभयो बढी पढेर, बढी जान्ने भएर ।’ यस्तो दिव्य वाणी सुनेर माओवादी केन्द्रका नेताहरू गलल्ल हाँस्दै थिए, जनसांस्कृतिक महासंघका संस्कृतिकर्मीहरू खुसीले ताली पिट्दै थिए । मच्ची–मच्ची दिव्य वाणीको वर्षा गर्दै थिए, ‘महान र गौरवशाली पार्टी’का अध्यक्ष पुष्पकमल दाहाल ‘प्रचण्ड’ । 

आम मान्छे र खास मान्छे

अति धेरै काम र अति कम खुराकले दुब्लो–पातलो र कमजोर बनाएको छ हामीलाई यहाँचाहिंँ प्रेस्क्रिप्सनमा लेख्नुहुन्छ– ‘थप तौल बढाऊ !’ यो त माछाहरूलाई रुखमा चढ भन्याझैं भएन र डास्साहेब ? – बर्तोल्त ब्रेख्त ।