मान्छे एउटा किताब

आफ्नै परिवेश
राधिकाको स्वच्छ, पवित्र मनले गरेको समाजसेवाको क्रम निरन्तर अगाडि बढिरहोस् । समाज, देशलाई उनीजस्ता व्यक्तिको आवश्यकता छ ।
झमक घिमिरे

काठमाडौँ — जो जीवनको दु:ख र संघर्षबाट माथि उठ्छन्, ती मान्छे जीवनमा साँच्चै सफल हुन्छन् । उनीहरूलाई त्यो दु:खले जीवनलाई नजिकैबाट नियाल्ने मौका दिन्छ, अनि संघर्ष ? प्रत्येक सफल मान्छेको जीवनलाई हेर्दा उनीहरूको पछाडिको पाटो संघर्षमय हुन्छ ।

यस पंक्तिकारलाई त्यो पाटो पल्टाउँदा निकै आनन्द लाग्छ, कहिलेकाहीं यस्ता मान्छेलाई पढ्दा निकै उत्साहित हुनपुग्छ । किनभने जिन्दगीसँग जस्तै अवस्थामा पनि नहार्ने मान्छे समाजमा बेग्लै छाप बनाएर रहेका हुन्छन् । उनीहरूको जिन्दगीलाई पढ्दा मैले बेग्लै स्वाद पाउने गरेकी छु । त्यसैले कतिपय साथीसँग भन्ने गर्छु– किताब कम, मान्छे धेरै पढ्ने मान्छे हुँ म । उनीहरू खिस्स हाँस्छन् । तर मेरो आफ्नै जिन्दगीको अनुभूतिले मलाई के कुरा सिकाएको छ भने सबै कुरा किताबले लेख्दैन, मान्छेले खोजेका सबै कुरा त्यसमा पाइँदैन । त्यसका लागि त मान्छेले सिंगो समाजको किस्सा–किस्साभित्र पस्नुपर्छ, मान्छे–मान्छेभित्र छिर्नुपर्छ ।

तिनका नियतिहरूलाई केलाउनुको मज्जा बेग्लै हुन्छ । मलाई यसो गर्न बडो आनन्द लाग्छ । कैयांै मान्छेलाई मैले नजिकैबाट पढेकी छु । उनीहरूको जीवनवृत्तलाई नजिकैबाट छामेकी छु । यही जीवनवृत्तलाई नजिकैबाट छाम्ने क्रममा मैले राधिका पोख्रेलको जीवनलाई छामेँ, साँच्चै उनको जीवनबाट धेरै मान्छेले आफ्नो समय, आफ्नो समाज, आफ्नो देशको लागि केही गर्ने ऊर्जा पाउन सक्छन् । बेला–बेलामा उनका विभिन्न क्रियाकलापबारे विभिन्न मिडियाले लेखिरहेकै हुन्छन् । उनका अन्तर्वार्ता प्रसारण गरिरहेकै हुन्छन् । केही समय अगाडि यो पंक्तिकारलाई उनीसँग साक्षात्कार गर्ने मौका मिल्यो । त्यस अवसरमा हाम्रा बीचमा विविध समाज, देश, मान्छेबारे कुराकानी भयो । कुराकानीका क्रममा मैले के चाल पाएँ भने यिनले आफ्नो जन्मभूमि र देशलाई अत्यन्तै माया गर्छिन्, नेपालीलाई पनि धेरै माया गर्छिन् । उनको त्यही गुणबाट प्रभावित भएँ म ।

हुन त उनको जन्म हुँदा छोरीलाई आजको जस्तो शिक्षा दिने चलन थिएन । त्यसमाथि नेपालको पूर्वी दुर्गम जिल्ला तेह्रथुम त्यसबेला यातायातले छोएको थिए । स्वास्थ्य, शिक्षा, चेतनाको विकास भएको थिएन । त्यसमाथि सोल्माको काँडे ठाउँमा कस्तो थियो होला, मान्छेको चेतनाको स्तर ? सहजै अनुमान गर्न सकिन्छ । दाजुभाइ विद्यालय जान थालेको देखेर राधिकालाई पनि ज्ञानको भोक जागेको हो । तर उनलाई पढ्न कसले प्रोत्साहन दिने ? घरमा शैक्षिक वातावरण दाजुभाइलाई मात्र थियो, उनका लागि भने थिएन । तर पनि राधिकामा पढ्ने इच्छा भने अत्यन्तै थियो । उनले आफैंले मिहेनत गरेर एसएलसी गाउँकै विद्यालयबाट दिइन्, अनि काठमाडौं छिरिन् ।

त्यहाँ उनले विभिन्न काम गर्दै पढ्दै गरिन् । मान्छेको जिन्दगीमा कहिले आँधीबेहरी आउँछ, कहिले खुसी, ज्युनलाई सहज बनाउने मार्ग पनि खुल्छ । आखिर राधिका पोख्रेलको जिन्दगीमा पनि यस्तै भयो । उनले अष्ट्रेलिया जाने मौका पाइन् । त्यहाँ उनले काम पनि पाइन्, तर उनको मनमस्तिष्क भने नेपालमै थियो । अझै भन्ने हो भने आफू जन्मेको–खेलेको डाँडाकाँडा, पाखापखेरामै त्यो नाचिरहन्थ्यो, कैयौं मान्छेले विदेशिएपछि आफ्नो जन्मभूमिको सबै यादहरूलाई बिर्सिन्छन् । त्यहाँको भोगविलासी जीवनको स्वाद चाखिसकेपछि आफ्नो देशको नाम पनि बिर्सिन्छन् । तर राधिका पोख्रेलले आफ्नो जन्मभूमि र देशको मायालाई हृदयभरि राखिरहिन् । यही मायाले उनलाई राधिका ट्रष्टको स्थापना गरेर विभिन्न सामाजिक कार्य गर्न अभिप्रेरित गर्‍यो ।

हो, उनले विदेशको कमाइले अहिले गृहजिल्लामा विविध सामाजिक सेवामा सघाउ पुर्‍याइरहेको छ । आफ्नो जिल्लाको शैक्षिक क्रियाकलापमा सहयोग पुगोस् भनेर श्रमको पैसा दान गरेकी थिइन् । अस्पतालका कैयौं बेवारिसे लासको सनाखत तथा विसर्जन गर्न सहयोग गरेकी छन् । कैयौं बिरामीको उपचार गर्न सघाएकी छन् । सबैभन्दा ठूलो कुरा दासढुंगा दुर्घटनामा ज्यान गुमाएका तत्कालीन एमाले नेता जीवराज आश्रितको विचल्लित परिवारलाई घर बनाइदिएर व्यवस्थित गर्न सहयोग गरेकी छन् । उनी समाजसेवाको भावना आफ्नी आमा मनमायाबाट जागृत भएको बताउँछिन् । उनको नजरमा आमा मनमाया सबैभन्दा दानी व्यक्ति थिइन् । समाज, देशलाई राधिका पोख्रेलहरूजस्ता व्यक्तिको आवश्यकता छ । धन्य छ, राधिकाको स्वच्छ, पवित्र मनले गरेको समाजसेवाको क्रम निरन्तर अगाडि बढिरहोस् !

प्रकाशित : चैत्र ३०, २०७४ ०७:४४
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT

भ्रष्टाचारको भर्पाई हुँदैन

गाउँ–गाउँमा राम्रा कुरामात्र पुग्छन् कि विगतका सिंहदरबारको भ्रष्टाचारको जालो झन् पेचिलो र कसिलो भएर पुग्छ, हेर्न बाँकी नै छ ।
टीका धमला

काठमाडौँ — चुनावी प्रक्रिया सकिएसँगै गणितीय रूपमा नयाँं संविधान कार्यान्वयनतर्फ गएजस्तो देखिन्छ । यसैमा टेकेर सबै तहका नेतृत्वले अब नेपाल समग्र विकासमा अघि बढ्दैछ भन्ने उद्घोष गरिरहेका छन् । प्रधानमन्त्रीदेखि गाउँपालिकाका सदस्यसम्मले अब देशमा भ्रष्टाचार निर्मूल पारिन्छ भनेको पनि सुनियो ।

केही ठूला दलका ठूला नेताले त ‘भ्रष्टाचारीलाई कुनै हालतमा पनि छाडिँदैन, सुरक्षा निकाय, न्याय क्षेत्रका बेइमानहरूलाई कारबाही गर्ने बेला आएको छ’ पनि भने । नयांँ सरकार भ्रष्टाचार शून्य तहमा पुर्‍याउन इमानदारीका साथ साँच्चिकै लाग्यो भने धेरै खुसीको कुरा हो र यसमा हामी सबैले सहयोग गर्नुपर्छ ।

भ्रष्टाचार नियन्त्रणका सन्दर्भमा कर्मचारीहरूलाई मात्र इङ्गित गर्नुभन्दा जनताबाट चुनिएर आएका सबै तह र तप्काका नेतृत्वतर्फ पनि सूक्ष्म दृष्टि राख्नुपर्छ कि ? सबैले भन्ने गर्छन्, नेपालमा संस्थागत भ्रष्टाचारले ब्याप्त भइसक्यो । के संस्थागत भ्रष्टाचार कर्मचारी संयन्त्रबाट मात्र हुन सम्भव होला ?

एक पक्षबाट के पनि सुनिन्छ भने नेपालमा भ्रष्टाचारको मामिलामा कर्मचारीलाई अगाडि सारेर राजनीतिक नेतृत्व नै सक्रिय रूपमा लागिपर्छन् । पछि केही गरेर छानबिन भयो भने कर्मचारीमात्र बलिको बोको हुन्छन्् र भएका छन् । राजनीतिक नेतृत्वहरूले मुक्ति पाउँछन् र पाएका छन् । केही सुरक्षा निकायका उच्चपदस्थ निकायका कर्मचारीहरू अहिले जेलजीवन बिताइरहेकोलाई यसको ज्वलन्त उदाहरण हो । ती कर्मचारी भन्ने गर्छन् अरे, ‘कमिसनको ठूलो रकम माथि बुझायौं, जेलमा हामी आयौं, बोलौं आधार छैन र भर्पाई लिने कुरै भएन ।’

भ्रष्टाचारको विजारोपण उच्चपदस्थबाटै हुने अध्ययनहरूले देखाएका छन् । एसिया, अफ्रिका लगायतका नयाँँ प्रजातन्त्रिक देशमा प्रजातन्त्रका नाममा जनतालाई भोटको बन्धक बनाएर नेतृत्व तह नै भ्रष्टाचारमा डुबेका कैयौं उदाहरण छन् । कही त राष्ट्र प्रमुख र सरकार प्रमुख पनि जेल परेका छन् । नेपालमा पनि यो नहोला भन्न सकिन्न । एउटा नेतृत्वले देशमा भ्रष्टाचार रोक्न के कति गर्न सक्छ भन्ने ज्वलन्त उदाहरण दक्षिण अफ्रिका हो । नेल्सन मण्डेलाको नेतृत्व कालमा त्यहांँ भ्रष्टाचारको कुरा सुनिएन । उनी पछिका राष्ट्रपति ज्याकोब जुमा भ्रष्टाचारमा मुछिएको समाचार सञ्चार माध्यममा आइसकेका छन् । त्यस्तै हालै फ्रान्सका पूर्वराष्ट्रपति निकोलास सार्कोजीलाई पनि त्यस्तै अभियोग लागेको छ ।

कुनै–कुनै नेताले आफ्नो पेसा नै राजनीति हो भनेको सुनियो र ‘हामी जोगी हुन, राजनीति गरेका होइनौं’ भन्नेहरू पनि देखियो । यस्ता अभिव्यक्ति ठिक/बेठिक के हुन्, आ–आफ्नो तर्क होलान् । तर राजनीति गरेर देश र जनताको सेवा गर्छु भन्ने नेतृत्वले आफैमाथि आफैले निगरानी राख्नैपर्छ । विशेषत: चुनावका बेला विभिन्न सहयोग कसरी र कहाँबाट आए ? आफू र आफ्ना नातेदारले प्रयोग गरेका सवारी साधन आफ्नै आर्जनका हुन् कि कसैबाट उपहार आएका हुन् ? विभिन्न उद्योग व्यवसायमा भए/गरेका लगानी आफ्नै कमाइ र पैतृक सम्पत्तिबाट हुन् कि अन्यत्रबाट ? आफ्ना र नातेदारका छोराछोरी प्रतिस्पर्धाबाट छानिएर विदेश पढ्न गएका हुन् कि विभिन्न दातृसंस्थामा भनसुन गरेर पठाइएका हुन् ? यी र यस्तै विषयमा नेताहरूले आफैलाई नियाल्नैपर्छ ।

संसारका विकासशील देशहरूमा अस्थिर राजनीति हुनुका विभिन्न कारणमध्ये चरम भ्रष्टाचार पनि एक हो । त्यस्तै देश र समाज सुहाउँंदो संविधान वा नियम कानुन नहँुंदा पनि राजनीतिक अस्थिरता हुन्छ । नेपालको सन्दर्भमा संविधानको चुनाव प्रणाली सम्बन्धी प्रावधानका कारण कुनै एक दल विशेषको पूर्ण बहुमत आउन नसक्ने टडकारै देखिएको छ । यस्तो अवस्थामा स्थिर राजनीति कसरी होला ? स्थिर राजनीतिबिना भ्रष्टाचार नियन्त्रण सम्भव होला ?

भ्रष्टाचारले गांँजेको देशमा राजनीतिक नेतृत्वहरू निरीह हुन्छन् । नेतृत्वहरू त सिर्फ ठूलठूला कुरामात्र गर्छन् । देश सञ्चालन राष्ट्रको वैधानिक संयन्त्रबाट नभई अदृश्य शक्तिले राजनीतिक नेतृत्वलाई अगाडि देखाएर गरिरहेको हुन्छ । यस्तो अवस्थामा नेतृत्व असफल हुन्छ । तर भ्रष्टाचारको मुकुन्डोधारी शक्ति असफल हुँदैन । जो शक्तिमा पुग्छ, उसैको वरिपरि घुमिरहेको हुन्छ । यस्ता कुरा साँच्ची नै देश विकास गर्छु भनेर जनताबाट चुनिएर आएका नेतृत्वले बुझ्न सक्नुपर्छ ।

हामीकहाँ एक दलले अर्को दलको सकारात्मक कदमलाई स्वीकार नगर्ने प्रवृत्ति छ । दलभित्रै पनि गुट–उपगुट खडा छन् । राजनीतिको छातामुनि संस्थागत रूपमै भ्रष्टाचार देखिन्छ । हालै बनेको सरकार ऐतिहासिक रूपमा सर्वशक्तिमान देखिएको छ । देशभित्र र बाहिरबाट पनि नयांँ सरकारलाई विशेष उत्सुकताका साथ हेरिएको छ । गाउंँघर र सहर–बजारमा अब सिंहदरबार घरदैलोमै आउने भयो, न्यायनिसाफ घरदैलोमै पाइने भइयो, नेपालको समग्र विकास दु्रतगतिमा हुने भयो भनेर सबै उत्सुक छन् । तर सिंहदरबार गाउँं–गाउँंमा पुग्दा राम्रा कुरामात्र पुग्छन् कि विगतका सिंहदरबारको भ्रष्टाचारको जालो झन् पेचिलो र कसिलो भएर पुग्छ, हेर्न बांँकी नै छ ।

धमला नेपाली सेनाका अवकाश प्राप्त उपरथी हुन् ।
tikadhamala@hotmail.com

प्रकाशित : चैत्र ३०, २०७४ ०७:४३
पूरा पढ्नुहोस्
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT