मोतिहारीको रेल

सिउँडी
विमल निभा

काठमाडौँ — नेपालमा चीनको रेल गुड्ने भनेर चलिरहेको हलुका–हलुका गाइँगुइँको प्रत्युत्तरमा भारत देशले पनि एकथान रेल ल्याइदिने भएको छ । अब हामी नेपाली ‘दुई ढुङ्गा बीचको तरुल’मात्र नभएर ‘दुई रेल बीचको यात्री’ पनि हुने भएका छौं । यद्यपि दुवै मित्रराष्ट्रहरूले हाम्रालागि सप्रेम पठाइदिने रेलहरू आइपुगेका छैनन् । तर म भने अहिलेदेखि नै पुरै अलमलिएको अवस्थामा छु– ‘कुनचाहिँं रेल चढ्ने हँ विमल ?’

वास्तवमा चीनको रेल चढेको छैन मैले । अँ, एकपटक हङकङको रेलमा बस्ने अवसरचाहिँं पाएको थिएँ । तर त्यो मूल भूमि जनगणतन्त्र चीनमा हङकङ नगाभिएको बेलाको कुरा हो । म सपरिवार हङकङको ‘पिकट्राम’मा बसेर मास्तिर डाँडासम्म पुगेको थिएँ । (ट्राम पनि एकखाले विद्युतीय रेल नै) । त, चीनको रेलमा नबसे पनि अर्काे छिमेकी मुलुक भारतको रेलको स्वादचाहिँं उहिल्यै नै मैले चाखिसकेको छु ।

त्यस समय म एक विशुद्ध स्कुले केटो थिएँ । हामी त्रिजुद्ध बहुउद्देशीय हाई इंग्लिस स्कुल, वीरगन्जका केही भर्खरै आेँठमाथि जुंगारेखी आएको चञ्चले किशोरहरू सिनेमा हेर्न असाध्यै पल्किएका थियौं– पिताम्बर, हरेराम, दिनानाथ, अनिल, पूर्णहरि, निरञ्जन, गोपाल, गणेश, दामोदर, रामानन्द, प्रेमचन्द, सुभाष, योगेन्द्र, पशुपति इत्यादि । त्यसताका नेपाली सिनेमा अस्तित्वमा नआइसकेकोले सिमानापारि भारतको हिन्दीभाषी सिनेमा हेर्नुपर्ने एक किसिमको बाध्यता थियो । म हिन्दी सिनेमाको नायक राजकपुरको ठूलो ‘फ्यान’ थिएँ । उनले खेलेको कुनै पनि सिनेमा हेर्न भरसक्य छाड्दिनथेंँ । कहाँसम्म भने एकपटक राजकपुरको नयाँ रिलिज भएको सिनेमा ‘संगम’ हेर्न म विहारको राजधानी पटनासम्म पुगेको थिएँ । उही छुकछुके रेलमा सवार भएर । (हो, रेलको साथै बाटोमा पर्ने विशाल गंगा नदी तर्न सानोखाले पानीजहाज स्टीम्भरको पनि प्रयोग गर्नुपरेको थियो) ।

म नायक राजकपुरको निर्दाेष अभिनयको विछट्टै प्रेमी थिएँ भने मेरो ‘लंगौटिया यार’ अनिलकुमार मानन्धरलाई राजकपुरको साख्खै भाइ हिरो शम्मी कपुरको सिनेमा उत्तिकै मनपथ्र्याे । त्यसबेलाको बहुचर्चित हिरो शम्मी कपुर अभिनित सिनेमा ‘राजकुमार’लाई उसले अठाह्र पटकसम्म हेरेको थियो । यसको अर्काे कारण सिनेमाकी नायिका साधना शिवदासानी थियो । म पनि अनिलसँगै साधनाको अद्वितीय सौन्दर्यको परम ‘दिवाना’ थिएँ । हामी राजकपुर, शम्मी कपुर, साधना, दिलिपकुमार, मधुवाला, माला सिन्हा, देवानन्द, वैजयन्ती माला, नरगिस, राजकुमार, मीनाकुमारी, सुनिल दत्त, राजेन्द्रकुमार, आशा पारेख, नूतन तनुजा आदिको सिनेमा अवलोकन गर्न रेल चढेर मोतिहारीसम्म जाने गथ्र्याैं । (कहिलेकाहीं अर्काे विहारी नगर मुजफ्फरपुरसम्म पनि) । यसो ता मेरो नगर वीरगन्जमा पनि सिनेमा हल नभएको भन्ने होइन । त्यसबेला वीरगन्जको एकमात्र सिनेमा हल थियो– कीर्ति सिनेमा हल । टिनको छानो भएको कच्ची टाइप कीर्ति सिनेमा हलमा पनि उत्तिकै सिनेमा हेर्ने गथ्र्याैं हामी ।

Yamaha

खास गरेर वर्षात्को मौसममा कीर्ति सिनेमा हलमा सिनेमा हेर्ने मजा नै अर्कै हुन्थ्यो । छानो तपतप चुहिने भएकोले हामी साढे पाँच आनाको टिकट लिने दर्शकहरू छाता ओढेर सिनेमा हेर्ने गथ्र्याैं । र गर्मीको बेलामा भने पसिनाले निथ्रुक्क भिजेको गन्जी फुकालेर बेसरी निचोर्दै हेर्नुपथ्र्याे । जे भए पनि ‘कीर्ति सिनेमा हल’ सबै वीरगन्जबासीका लागि प्यारो सिनेमा हल थियो । यसको साथसाथै विकल्पमा दसगजापारि रक्सौलको सिनेमा हल (अहिले सो टाकिजको नाम बिर्सें) पनि थियो । त्यहाँ पनि हामी बरोबर सिनेमा हेर्न पैदलै हिंँडेर पुग्थ्यौं । धेरैजसो रात्रिकालीन ९ देखि १२ बजेको सोमा ।

एक पटक रातिको सो हेरेर फर्कंदा मलाई रमन (राति–राति डुलिरहने पुलिसहरू) ले समातेर नुनगोदाम अगाडिको ठानामा पुर्‍याएको थियो । म सँगसँगै हरेराम, दिनानाथ र दामोदरलाई पनि । (हामीलाई जुंगे ठानेदारसाबले रातभरि डन्डाको सहयोगले नैतिक शिक्षाको पाठ पढाएको बारे मैले छुट्टै लेख लेखेर छपाइसकेको छु) । जे होस्, वीरगन्जको ‘कीर्ति सिनेमा हल’ हुँदाहँुदै पनि हामीलाई पटक–पटक रेल चढेर सिनेमा हेर्न मोतिहारीसम्म किन जानुपथ्र्याे भने यतातिर नयाँ सिनेमा हत्पत्ति आउँदैनथ्यो । बम्बई, कलकत्ता, मद्रास, लखनऊ, बनारस, पटना, मुजफ्फरपुर, मोतिहारी आदि ठाउँमा चल्दाचल्दै पुरानो भइसकेका थोत्रा सिनेरिलहरू मात्र यतातिर आउने गर्थे । त्यसमा पनि अधिकांश दोयम दर्जाका हिरो महिपाल, रञ्जन, चन्द्रशेखर, दारासिंह, आजाद, अजित, रन्धावा आदिका सिनेमाहरू । धार्मिक अथवा तलवारबाजीका स्टन्ट सिनेमा । ढिसुम्–ढिसुम् खाले भनौं । त्यसकारण नयाँ सिनेमा हेर्न हामी अपेक्षाकृत पायक पर्ने नजिकैको मोतिहारी जाने गथ्र्याैं । यही सिलसिलामा एकपटक गजबको घटना घट्न गयो ।

मोतिहारीमा भारतीय सिनेमाको ‘जुब्लीकुमार’ भनिने हिरो राजेन्द्रकुमार र ‘साधनाकट’ सुन्दरी याने हिरोइन साधनाको विलकुलै ताजा ‘इष्टमेनकलर’ सिनेमा ‘आरजु’ धुमधामले चलिरहेको थियो । (हामीलाई नेपाली पढाउने आदरणीय सर हरिबहादुर श्रेष्ठले हेरेर आएका थिए) । त्यसपछि हामीले तुरन्तै ‘आरजु’ हेर्न मोतिहारी जाने सामुहिक निर्णय गर्‍यौं । अर्थात् पिताम्बर, अनिल, हरेराम, दिनानाथ र विमल । र भोलिपल्टै वीरगन्ज–रक्सौलको सुलभ सवारी सग्गडमा सवार भएर हामी रक्सौल रेलवे स्टेसनमा पुग्यौं । त्यहाँ मोतिहारी जाने रेल शानले खडा थियो । भक–भक धुवाँ (वाष्प) छाड्दै रेल अघि बढ्न तयार थियो । हामीले हडबडाएर चढ्न खोज्यौं । तर कुनै पनि रेलको डब्बा खाली थिएन । सबैमा यात्रुहरूका रेलमपेल भएकोले के गर्ने अब ? यसै बखत अनिलको आँखा एउटा खाली डब्बामा गयो । त्यसमा कोही पनि
चढिरहेको थिएन । हामी अचम्म मान्दै त्यसमा चढ्यौं । केही बेरपछि मोतिहारी जाने रेल बेस्सरी सिटी बजाउँदै अघि बढ्यो । तर हामी भने त्यहींका त्यहीं छुटेका थियौं । किनभने रेलको इन्जिनले हाम्रो डब्बालाई काटेर अलग पारेको थियो ।यतिका वर्षपश्चात मलाई त्यो हामीलाई छाडेर मोतिहारी जाने रेलको डब्बाको यतिसारो सम्झना किन भएको हो भने कतै हाम्रो प्रधानमन्त्री कमरेड खड्गप्रसाद शर्मा ओलीले भारतबाट ल्याउने भनेको रेल उही मोतिहारीको रेल हुने त होइन ? वस्तुत: यो प्रश्न आफैंसँग हो । कुनै दिन कमरेड प्रधानमन्त्री ओलीसँग भेट भएमा चाहिँं सोध्नेछु ।

‘रेलको बाटो रेलिमाई
सरर–सरर.....
आँखाको आँसु रेलिमाई
बरर–बरर....’

प्रकाशित : वैशाख १, २०७५ ०७:३९
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT

प्रतिपक्षको ट्रेनिङ

सिउँडी
तपाईंहरू एमालेसँग मज्जाले ट्रेनिङ लिन सक्नुहुन्छ । उनीहरूको प्रतिपक्षीय ज्ञान राम्रो छ ।
विमल निभा

काठमाडौँ — अन्तत: कांग्रेसीहरू प्रतिपक्षमा बस्न बाध्य भएका छन् । यसको बानी एवं अभ्यास भने उनीहरूलाई पटक्कै छैन । त्यसकारण एक प्रकारको असजिलो महसुस हुनु स्वाभाविक नै छ । फेरि यो कुनै रुचिकर कुरो पनि त होइन ।

अर्थात सत्तापक्षबाट एकाएक प्रतिपक्ष हुनु यही सन्दर्भमा मलाई एक परिचित कांग्रेसी सांसदले पहिले जोडले अनि विस्तारै भने, ‘हेर्नाेस्, हामी कांग्रेसीहरूलाई केवल सत्ताको विलकुलै एकतर्फी अनुभव छ, अब कसरी प्रतिपक्षी भएर काम गर्ने ?’

‘माननीयज्यू, तपाईहरू यसको समुचित ट्रेनिङ किन लिनुहुन्न ?’ मैले एक नमागिएको सुझाव उनीछेउ राखेंँ, ‘यही समयानुकूल काम हुनेछ ।’

‘कस्तो ट्रेनिङ ?’ उनले उत्सुक भएर टाउको उचाले ।

‘यही, एउटा असल प्रतिपक्ष कसरी बन्ने, प्रतिपक्षको सरल तथा सुगम मार्ग के हो, के गरी सहजै प्रतिपक्षी हुन सकिन्छ, प्रतिपक्षको सौन्दर्यशास्त्र कस्तो हुन्छ, सबल प्रतिपक्षको प्रबल उपायहरू के–के हुन्, आखिरमा प्रतिपक्ष भनेको हो के, आदि–इत्यादि ।’ मैले आफ्नो कुरा स्पष्ट गरें, ‘यिनीहरूका विषयमा ट्रेनिङ लिनुपर्ने हुन्छ, माननीयज्यू ।’

‘यस्तो ट्रेनिङ कोसित लिने ?’ उसको अनुहार उज्यालो भयो ।

‘हेर्नोस माननीयज्यू, यस प्रकारको ट्रेनिङ अरू कोसित लिन सकिन्छ ?’ मैले भनेंँ, ‘उही नेकपा एमालेसित । तपाईहरू एमालेसँग मज्जाले ट्रेनिङ लिन सक्नुहुन्छ । उनीहरूका प्रतिपक्षीय ज्ञान राम्रो छ । त्यसैले नेकपा एमालेसित मिलेर यस सम्बन्धी सभा, सेमिनार, गोष्ठी आदि पनि आयोजित गर्न सकिन्छ । मेरो मतलव के हो भने प्रतिपक्षको प्रत्येक पक्षबारे एमालेहरू व्याख्या–विश्लेषण गर्न सक्षम छन् । यसको पुरै लाभ किन नउठाउने माननीयज्यू ?’

‘के तपाई मसँग ठट्टा गरिरहनुभएको छ, बन्धु ?’ उनी सहसा रुष्ट भए ।

‘होइन, म त एउटा कुरा गरिरहेको छु, माननीयज्यू ।’

‘यस्तो नचाहिँंदो कुरा नगर्नाेस् ।’ उनको स्वर भारी भयो, ‘नेकपा एमालेका मानिसहरूले त हामीलाई प्रतिपक्षी बनाएका हुन् ।’ उनी दु:खी भएका थिए, ‘क्या मोजले हामी सत्तामा पल्टेर आराम गरिरहेका थियौं †’ एकछिन रोकिएर भने, ‘हेर्नाेस्, हेर्दाहेर्दै हामी सत्तापक्षबाट प्रतिपक्ष भयौं ।’ उनको आवाजमा निराशा थियो, ‘वास्तवमा हाम्रो यस्तो कुनै प्रयास र इच्छा थिएन । तर के गर्ने, त्यसै प्रतिपक्षी बनाइदिए ।’ र निराशाको छेउमा पुगेर भने, ‘अब बनाएपछि बन्नैपर्‍यो ।’ उनको स्वर चर्काे भयो, ‘तपाई नै भन्नोस्, त्यस्तासँग के ट्रेनिङ लिने ?’ उनी पुरै क्रोधमा थिए ।

‘तर प्रतिपक्षको समग्र अनुभव त नेकपा एमालेसँग नै छ, माननीयज्यू’, मैले भनेँ, ‘के गर्न सकिन्छ ?’

‘जे भए पनि हामी एमालेसँग ट्रेनिङ लिन्नौं ।’
‘एक पटक फेरि सोचेर हेर्नाेस् ।’
‘राम्ररी नै सोचिसकेंँ बन्धु ।’
‘के सोच्नुभयो, माननीयज्यू ?’

‘हेर्नाेस्, अहिले नेकपा एमाले सत्तापक्ष भइसकेको छ ।’ उनले सुस्तरी भने, ‘हाय ! जुन ठाउँमा पहिले हामी थियौं । हाम्रो प्यारो पार्टी नेपाली कांग्रेस ।’ उनको स्वर चर्कियो, ‘अब सत्तापक्षले प्रतिपक्षको ट्रेनिङ कसरी दिन्छ ? यो त मिल्दै मिल्दैन नि !’ र एक्कासी गम्भीर भए, ‘नेकपा एमालेले हामीलाई ट्रेनिङ दिन सक्दैन बन्धु ।’ उनको भनाइमा दृढता थियो ।
‘दिन सक्छ, माननीयज्यू ।’
‘दिनै सक्दैन ।’

‘मलाई त सक्छ जस्तो लाग्छ, माननीयज्यू ।’ म आफ्नो कुरामा अडेको थिएँ ।
‘कसरी दिन सक्छ बन्धु ?’ उनले मेरो आँखामा हेरेर भने ।

‘तपाईहरू नेकपा एमालेका नेताहरूसँग यो सोध्न सक्नुहुन्छ– यसरी अकस्मात प्रतिपक्षबाट कसरी सत्तापक्ष हुन पुग्नुभयो ? यो असम्भव के गरी सम्भव भयो ? नेकपा माओवादीहरूलाई फकाउने पद्धति के हो ? के कमरेड प्रचण्डहरूलाई आफूतिर तान्ने कुनै खास तरिका छ ? मधेसी पार्टीहरूका उपेन्द्र यादवहरूलाई अलमल्याएर राख्ने अचुक उपाय के हो ? इत्यादि । यस्ता थुप्रै अनुत्तरित प्रश्नहरू छन्, जसको उत्तर केवल एमालेसँग छ । हो, ट्रेनिङको अवधिमा यसैको खोजी गर्नाेस् ।’

‘के उत्तर प्राप्त हुन्छ त बन्धु ?’ उनको शंका समाप्त भइसकेको थिएन ।

‘यो तपाईहरूका शिष्यजनित नम्रता र एमालेको तमाम गुरुतामा निर्भर गर्छ ।’ मैले भनें, ‘म के भन्न सक्छु ?’ एक छिनपछि फेरि भनें, ‘प्रयास गरेर हेर्नमा कुनै नोक्सानी भने छैन । म त भन्छु, तपाईहरू आजैदेखि यो मार्गमा हिँंड्न थाल्नोस् ।’ मैले उनको अनुहारमा हेरें, ‘हिँंडे पुगिन्छ पनि ।’ र अन्त्यमा आफ्नो आवाजको भोलुमलाई बढाएर भने, ‘अन्य कुनै मार्ग छैन, माननीयज्यू ।’

‘हुन त तपाईले भनेको ठिकै हो । तर एमालेसँग ट्रेनिङ लिने अनुमति हाम्रो पार्टीले दिने छैन । के गर्ने ? अब सत्तापक्षमा जाने सवाल भएकोले ट्रेनिङ लिनुपर्ने त हो । तर एक कांग्रेसी भएको नाताले यो मलाई मञ्जुर छैन । कसरी एमालेका मानिसहरूसँग ट्रेनिङ लिने बन्धु ? हामी एमालेसँग ट्रेनिङ लिन्नौं । यो कदापि हुन सक्दैन । म कुनै पनि एमालेसँग ट्रेनिङ लिँंदै लिन्न ।’

‘के त्यसो भए, आफ्नो प्रिय सभापति शेरबहादुर देउवालाई प्रतिपक्षीको सिटमै राखिराख्ने त ?’ मैले उनको जोशमा ब्रेक लगाउन खोजेंँ ।

‘हो, यसले त बढो अप्ठ्यारो हुने भयो । हाम्रो रामचन्द्र पौडेल, रामशरण महत, कृष्ण सिटौला, अर्जुननरसिंह केसी, शेखर कोइराला, सुजाता कोइराला, प्रकाशमान सिंह, मिनेन्द्र रिजाल, गोपालमान श्रेष्ठ आदिलाई प्रतिपक्षी भएको कसरी हेरिरहने ? यसले प्रत्येक कांग्रेसीको आत्मा रुनेछ । यो भन्दा ठूलो पीडा अरू कुनै हुन सक्दैन । र फेरि हाम्रा विदेशी मित्रहरूले हामीलाई के भन्नेछन् ? यसरी विश्वसामु मुख देखाउन नै गाह्रो हुनेछ । किनभने कांग्रेसीहरूलाई प्रतिपक्षी हुन सुहाउँदैन । हामीले कसरी प्रतिपक्ष भइरहने ? यो त नेपाली कांग्रेस पार्टीको लागि लाजमर्दाे कुरा हो । हामीले सत्तापक्ष हुनैपर्छ । यो नभई हुन्न । तर यसको लागि एमालेसँग कसरी ट्रेनिङ लिने बन्धु ? खोइ, के गर्ने र के नगर्ने !’ उनी दुवै आँखा चिम्लेर चिन्तन गर्न थाले । म चुप लागेर कांग्रेसी सांसदलाई हेरिरहेको थिएँ । यो चिन्तन–मननको प्रक्रिया निकै लम्बिएकोले म उनलाई त्यहीं छाडेर विस्तारै अघि बढेंँ ।

प्रकाशित : चैत्र २४, २०७४ ०७:५६
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT