के माओवादी विसर्जन भएको हो?

गंगा बीसी

काठमाडौँ — के २०७५ साल जेठ ३ गते माओवादी सकिएको दिन हो? यो प्रश्न अहिले निकै चर्चामा छ । २०५१ मा जन्मिएको माओवादी पार्टी नेपाल कम्युनिस्ट पार्टीमा रुपान्तरण हुन २४ वर्ष लाग्यो । त्यसअघि के त्यो चिनियाँ कम्युनिस्ट पार्टीका अध्यक्ष माओत्सेतुङको पार्टी थियो ? थिएन ।

नामचाहिँ माओको नामबाट राखिएको भए पनि त्यसका नेता नेपालीनै थिए। किन त? बन्दुकको बलले गाउँदेखि सहर घेर्ने रणनीति माओकै थियो। त्यही नीति लिएकाले पूर्व एकता केन्द्रले माओवादी नाम राख्यो। युद्धकालमा माओको नाम गाँसिए पनि आफ्नो कुनै साइनो नभएको चीनले तत्कालीन राजा ज्ञानेन्द्रलाई भनेको थियो। महामन्त्री पुष्पकमल दाहाल ‘प्रचण्ड’ ले नेतृत्व गरेको पार्टीको नाम माओवादी, मार्गदर्शक सिद्धान्त मार्क्सवाद, लेनिवाद, माओवाद थियो। माओवादी २०६३ मा शान्ति प्रक्रियामा आइसकेपछि माओवाद/विचारधारा भन्ने फुर्को पनि जोडिन पुग्यो।

Yamaha

माओको रणनीतिमा अंगालेर माओवादी १० वर्ष सशस्त्र युद्ध गर्‍यो। त्यसको अर्को १५ वर्षपछि अर्थात् २५ वर्षपछि माओवादीले माओवाद परित्याग गर्‍यो। माओवादी अध्यक्ष प्रचण्डले न्वारान गरेको माओवादलाई २००६ सालमा स्थापित नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (नेकपा) मा रुपान्तरण गरिदिए। एमाले र माओवादीको एकताबाट नेकपाको जन्म भयो। नेकपाका संस्थापक नेता पुष्पलाल श्रेष्ठ थिए। एमाले र माओवादीका संस्थापक अध्यक्ष श्रेष्ठ नै हुन्।

२०२८ सालपछि बिभाजन भएका एमाले माओवादी ४७ वर्षपछि एउटै भए। यो बीचमा नेपालका कम्युनिस्ट पार्टी निकै टुटफुट भए, एक दर्जनभन्दा बढी चिरामा कम्युनिस्ट बिभाजन भए। तत्कालिन मालेले चालिसको दशकमा माओविचार धारा छाडेको पाइन्छ। माओवादीले भने २०७५ जेठ ३ गतेसम्म अंगालिरह्यो। मार्क्सवाद, लेनिवादको विकसित रुप माओवाद भएको तत्कालिन माओवादीको निश्कर्ष थियो। नेपालका कम्युनिस्ट पार्टीले मार्क्सवादलाई विज्ञानको रुपमा मान्दै आएका छन्। त्यसपछि हुने अरु वाद त्यसकै विकसित रुप भएको उनीहरुको बुझाइ छ। जस्तो: एमालेले मार्क्सवादको विकसित रुप लेनिववाद मान्छ भने माओवादीले मार्क्सवाद, लेनिनवादको विकसित रुप माओवाद मान्छ। ठिक यतिबेला दुबै पार्टीको बुझाइ के हो भने माक्र्सवाद विज्ञानको रुपमा लेनिनवादमा रुपान्तरण भएको छ। त्यसलाई मार्गनिर्देशक सिद्धान्त मानेर समाजवादको बाटोमा जाने सहमति गरेका छन्। एमालेले मान्दै आएको माक्र्सवाद, लेनिनवाद (माले) लाई दुबै दलले आगामी दिनको समाजवादी बाटो भनेका छन्।

बिगतमा मार्क्सवाद, लेनिनवाद, माओवादमा मतभेद हुँदा धेरै पटक कम्युनिस्ट पार्टी बिभाजन भएका छन्। यसपटक भने माओवादी सहजै माओवाद त्याग्न तयार भयो। किन त? त्यसको कारण छ। माओवादको मुख्य सिद्धान्त सशस्त्र हिंसात्मक बाटो अवलम्बन गर्नु हो। माओवादमै टेकेर माओवादीले १० वर्षे सशस्त्र युद्ध गर्‍यो, २०६३ मा आएर त्यसलाई समाप्त गर्‍यो। सशस्त्र युद्धको बाटो त्याग गरिसकेपछि माओवादको पुच्छर समाइरहनु वैज्ञानिक थिएन। हालसम्म माओवादीले बाध्यात्मक अवस्थामा माओवादलाई अंगालेको भए पनि त्यो सिद्धान्त त्याग्ने मौका पर्खेर बसेको थियो। एमाले र माओवादीको एकीकरणले माओवाद त्याग्ने मौका मात्र जुराएन, पार्टीको नामनै नेपाली पाराको राख्ने अवसर मिल्यो। माओवादी एमालेबाट नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी पुनर्जन्म गराउन पाउँदा यसका अध्यक्षद्वय केपी शर्मा ओली र पुष्पकमल दाहाल ‘प्रचण्ड’ लगायतका नेता सन्तुष्ट हुनुपर्छ। किनकी अब विदेशी नेताको नाममा पार्टीको नाम राखेको आरोप लाग्ने छैन।

माओवाद त्यागेकोमा पूर्व माओवादीलाई पुछुतो छैन। माओवादका नाममा मोहन वैद्य ‘किरण’ र नेत्रविक्रम चन्द ‘विप्लव’ ले क्रान्तिका कुरा गरिरहने छन्। माओवादीले करीब १२ वर्ष अघि माओले अंगालेको सशस्त्र युद्धको बाटो त्यागिसकेको थियो। माओवादमै टेकेर माओवादीले ‘एक्काइसौ शताव्दीको जनवाद’ र प्रचण्ड पथ विकास गर्‍यो। उसले शान्ति प्रक्रियामा आएपछि प्रचण्डपथ छाडेको थियो। उसले पार्टी एकीकरणसँगै एक्काइसौ शताव्दीको जनवाद र तत्कालीन एमालेले पनि जनताको बहुदलीय जनवादलाई परिमार्जन गरेको छ। दुबैले अब ‘जनताको जनवाद’ अंगाल्ने भएका छन्। जनताको जनवादलाई जनतन्त्र भनेर पनि बुझ्न सकिन्छ। कम्युनिस्ट पार्टी भएको हुनाले जनवाद शव्द प्रिय भएको हुनुपर्छ। लोकतान्त्रिक गणतन्त्रलाई पूर्ण रुपमा अंगिकार गरिसकेको अवस्थामा जनवाद, जनतन्त्र, लोकतन्त्रको तात्विक फरक हुँदैन।

एमाले र माओवादी दुबै रुपान्तरण भएका हुन्, विर्सजन भएका होइनन्। माओवादी विर्सजन भएको हो, एमाले होइन भन्नुको तर्कमा दम छैन। किनकी पार्टी एकीरकण गर्न दुबैले केही बिषय त्याग गर्नै पर्ने हुन्छ। एमाले र माओवादीले पूर्ववत केही सिद्धान्त त्यागेर सिद्धान्तलाई परिमार्जन गरेका हुन्। दुई रङका नदी मिलेर अर्कै पानी देखिए जस्तै हो यी दुई पार्टी मिलन पछि बनेको सिद्धान्त। त्यसकारण यतिबेला विर्सजनको सवाल नभएर एकीकरण मुद्दा प्रमुख हुन आएको हो। अझै माओवाद अंगालेर मुलुकमा फेरि सशस्त्र हिंसात्मक युद्ध गर्नु छैन। त्यसकारण माओवादीले माओवाद त्यागेकैमा खुशी हुनु पर्ने होइन र?

Esewa Pasal

प्रकाशित : जेष्ठ ८, २०७५ १२:५८
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT

गाउँपालिकाले गर्‍यो धौलागिरी बेसक्याम्प सरसफाई [फोटो फिचर]

घनश्याम खड्का-

म्याग्दी — धौलागिरी हिमाल आरोहण गर्न तथा फन्को लगाउन आएका पर्यटक र सहयोगीले फालेको फोहोरले प्रदुषित धौलागिरी बेस क्याम्प सरसफाई गरिएको छ । धौलागिरी गाउँपालिकाले ८ लाख खर्च गरी स्थानिय ३० जना युवा परिचालन गरी १ महिनाबढी समय लगाएर १५ हजार फोहोर संकलनगरी तल ल्याएर ब्यवस्थापन गरेको हो ।

म्याग्दी नदीको मुहान मानिएको धौलागिरी ग्लेसियरदेखि बेसक्याम्प हुँदै फेन्चपास डाँडासम्म थुप्रिएको फोहोर संकलनगरी चौरवन क्षेत्रमा ल्याएर कुहिने, जल्ने र नजल्ने छुट्टाछुट्टै खाडल बनाई ब्यवस्थापन गरिएको हो ।‘गाउँपालिकाको बजेटबाट महिनौं दिन लगाएर धौलागिरी बेस क्याम्प क्षेत्र सरफाई गरेका छौं,’ सरसफाई समितिका अध्यक्ष हरीप्रसाद तिलिजाले भने, ‘बेसक्याम्पहरुमा दिसापिसावको थुप्रो लागेकोले वरफ पगालेर पानी खान समेत समस्या छ । ट्रेकिङ कम्पनीहरुले पर्यटक र सहयोगीको दिसापिसाव र प्रयोग गरेको फोहोर फिर्ता लैजानु पर्ने भएपनि अनुगमन नहुँदा यही फाल्ने गरेका छन् ।’

धौलागिरीको आधार शिविर, फ्रेन्च, जापानिज, स्वीस, ईटालियन हुँदै ग्लेसियर क्याम्पसम्म पर्यटक तथा उनीहरुका सहयोगीको दिसापिसाव, खानाका बट्टा, अक्सिजनका सिलिण्डर, बियरका बोटल, चियाका थर्मस, भरियाले फालेका डोकाहरु, हिमाल आरोहणपूर्व चढाईएका खादा लगाएतका फोहोरको थुप्रो लागेको थियो । त्यसैगरी विभिन्न समयमा दुर्घटनाग्रस्त हेलिकोप्टरका भग्नावषेश, उद्दारमा जाने हेलिकोप्टर ल्याण्ड गराउन पुर्‍याईएका गाडीका टायरहरु पनि यत्रतत्र छरिएका थिए ।धौलागिरी आधार शिविरमा संकलन गरिएको १५ हजार किलोग्राम (हिउँले भिजेको चिसो अवस्थामा) फोहोरलाई एक दिन तल चौरवनको जंगल क्षेत्रको खाली चौरमा ८ मिटर लामो, ६ मिटर चौडाई र २ मिटर गहिरो खाडलमा सीसा, टिन, ग्यास सिलिण्डर जस्ता नजल्ने फोहोर र ४ मिटर लामो, ३ मिटर चौडाई र २ मिटर गहिरो अर्को खाडलमा जल्ने फोहोर ब्यवस्थापन गरिएको सरसफाई समितिले जनाएको छ ।

‘जिल्ला दररेट अनुसार श्रमिकको दैनिक ज्याला ६ सय ५० रुपैयाँ छ, त्यति ज्यालाले हिमालमा काम गर्न को मान्छ र ? गाउँका युवा महिना दिनसम्म परिचालिन नगरेको फोहोर संकलन सम्भव थिएन,’ अध्यक्ष तिजिलाले थपे, ‘सरोकारवालाको चासो नपुग्दा पर्यटन तथा पर्यावरण दुवै खतरामा छ ।’ त्यसैगरी गाउँपालिकाको थप ५ लाख रुपैयाँ तथा पर्यटन बोर्डको २० लाख रुपैयाँको लागतमा धौलागिरी पदमार्ग मर्मत तथा निर्माण भइरहेको छ । सब-इन्जिनियर बालकृष्ण पौडेलका अनुसार गाउँपालिकाको ५ लाख सहयोगबाट पदमार्गको सबैभन्दा जटिल मानिएको नाउरा भीरको बाटो मर्मत गरिएको र पर्यटन वोर्डको रकमबाट सल्लाघारी क्षेत्रमा झाडी फाँड्ने, काठेपुल बनाउने, नयाँबाटो बनाउने र पुरानो बाटोमा काठका सिंढी बनाउने काम गरिएको छ ।

क्याम्प ट्रेक गरिने यस रुटमा अब टी-हाउस तथा ब्याकप्याक ट्रेक सुरु भएको छ । डोरीमा झुण्डिएर यात्रा गर्नु पर्ने नाउराको भीर फोड्ने र निगालाको झाडी फाँडेर घोडेटोबाटो निर्माण भएपछि धौलागिरी चक्रीय पदमार्ग सहज भएको हो । क्याम्प ट्रेक महँगो हुने भएकोले व्यक्तिगत तर एड्भेन्चर भ्रमण रुचाउने पर्यटकले धौलागिरीको इटाली क्याम्पसम्म होटलवास त्यसमाथि स्वीस क्याम्प, जापानिज क्याम्प, ग्ल्यासियर क्याम्प र तल्लो आधारशिविरसम्म ब्याकप्याक ट्रेक सजिलै गर्न सम्भव छ ।

चार हजार ४७ मिटर अग्लो पहिलो आधारशिविर छ । पाँच हजार मिटर माथि सिता चुचुरो र धौलागिरी प्रथमको फेदीमा दोस्रो शिविर छ । यहींबाट राउण्ड धौलागिरी गर्ने र धौलागिरी प्रथम आरोहण मार्ग छुट्टिन्छ । धौलागिरी पूर्वी मोहडामा अवस्थित सिता चुचुरोलाई दाहिने पारी फ्रेन्चपास गरे धौलागिरी आरोहण गर्न सकिन्छ भने सिता चुचुरोलाई देब्रे बनाए आरोहण तर्फ लागिन्छ ।


प्रकाशित : जेष्ठ ८, २०७५ १२:४९
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्