भ्रष्टाचारमा लैंगिकता

सार्वजनिक निकायमा महिलाहरूको संलग्नताको दरलाई जति उच्च बनाइन्छ, त्यति भ्रष्टाचारको तह न्युन हुँदै जान्छ ।
उषा थपालिया

काठमाडौँ — मुलुकका प्राय: सबै क्षेत्रमा व्याप्त भ्रष्टाचार समग्र नेपालीको ठूलो टाउको दुखाइको विषय हो । २०४६ सालपछि भ्रष्टाचार अन्त्यका लागि प्रत्येक नवगठित सरकार सैद्धान्तिक रूपमा सधैं प्रतिबद्ध रहे, तर अहिलेसम्म बनेका सरकारले त्यसमा सफलता हासिल गर्न सकेनन् ।

बदलामा भ्रष्टाचारले संस्थागत रूपमै फैलिने अवसर पाएको प्रस्ट देखिन्छ । भ्रष्टाचारसंँग नजोडिएको कुनै निकाय मुलुकभित्र पाउन असम्भवप्राय: भइसकेको छ ।

भ्रष्टाचारको सवालमाथि लैङ्गिक हिसाबले पनि प्रशस्तै विचार–विमर्श हुने गरेको छ । यस मामिलामा सकारात्मक र नकारात्मक दुवै हिसाबले महिलाहरू पनि जोडिने गरेका छन् । सानादेखि ठूला सबै खाले भ्रष्टाचारमा मुख्य दोषी अधिकांश पुरुष हुने गरेको देखिन्छ । यद्यपि केही घटनामा महिलासमेत दोषी देखिएको तथ्य बाहिर नआएको होइन ।

Yamaha

तर पुरुष दोषी भएको भ्रष्टाचारमा समेत महिलाहरू नै कारकतत्त्वको रूपमा दरिने गरेका छन् । अर्थात पुरुषलाई भ्रष्टाचार गर्न उक्साउने र त्यसका लागि बाध्य बनाउने काममा महिलाहरूको भूमिका सर्वोपरी हुने व्याख्या, विश्लेषण प्रशस्तै हुने गर्छन् । यस क्रममा आफ्नो पति/प्रेमीलाई गलत आयका लागि श्रीमती/प्रेमिकाले सबैभन्दा धेरै बाध्य पार्ने तर्कको व्यापकताका साथै आमा, दिदी/बहिनी/छोरी लगायत परिवारका अन्य महिला सदस्यहरूको दबाबले समेत पुरुष पात्र भ्रष्टाचार उन्मुख हुने गरेको टिप्पणीले ठाउँ पाएको देखिन्छ ।

व्यक्ति आफै विवेकी र इमानदार भए, अर्को व्यक्तिको उक्साहट र दबाबले उसलाई गलत बाटोमा हिँडाउन सक्दैन । तर धरमर पाराको चरित्रमा भने गलत रवैयाले निर्णायक भूमिका खेल्न सक्ने ठाउँ पक्कै रहन्छ । भ्रष्टाचार र महिलाको सवाल पनि ठिक सोही प्रवृत्तिको विषय–वस्तु हो । हैसियत प्रस्तुतिको प्रतिस्पर्धा, देखासिकी चरित्र र अरुभन्दा आफू उपल्लो तहमा दरिने लालसाले धेरैजसो महिलालाई गाँजेको, मन नहुँदा–नहुँदै पनि सहमत हुनुपर्ने समाजको दृष्टान्तले झल्काउँछ ।

केही सोही विशेषतागत चरित्र र केही अतिरञ्जनाको आधारमा भ्रष्टाचारको आधारभूमिको रूपमा महिलाहरूलाई प्रतिस्थापित गर्ने खुकुलो परिवेश निर्माण हुनु दु:खद स्थिति हो । हैसियतमा पुग्ने जो व्यक्ति अविवाहित या सन्तानविहीन छन्, उनीहरूले सोही तथ्यलाई उजागर गर्दै आफूले भ्रष्टाचार गर्नुपर्ने कुनै कारकतत्त्व आफूसँंग नभएको बताउने गरेबाट पनि भ्रष्टाचार र परिवार बीचको सम्बन्धलाई स्पष्ट गर्छ । अरुको देखासिकीलाई मतलव नराख्ने तथा असीमित आकांक्षाको जञ्जालमा नपँmस्ने हो भने भ्रष्टाचारी मनोवृत्तितर्फ बढेको पुरुषलाई सही मार्गमा डोर्‍याउने ताकत पनि महिलाहरूसंँग नभएको होइन । तर कमाइको तरिका जस्तोसुकै भए पनि भौतिक सम्पन्नताकै आधारमा समाजमा उच्चस्थान हासिल हुने जुन परिपाटी बनेको छ, त्यसबाट महिलाहरू आफै पछाडि फर्कन चाहेको देखिँदैन । तसर्थ भ्रष्टाचारको कारकतत्त्वको रूपमा महिला र घरपरिवारलाई जसरी दोष देखाउने गरिन्छ, हुबहु नभए पनि त्यसको आंशिक सत्यलाई भने नकार्न सकिँदैन ।

खालिदादेखि लीलासम्म
भ्रष्टाचार न्युनीकरणका लागि महिलामाथिको अपेक्षाका विपरीत राष्ट्रियदेखि अन्तर्राष्ट्रिय तहमा केही निराशाजनक घटना विगतदेखि नै सार्वजनिक हुँदैआएका छन् । हालै मात्र भ्रष्टाचारको अभियोगमा बंगलादेशकी विपक्षी नेतृ खालिदा जियाले ५ वर्षे कारावासको सजाय पाइन् ।

७२ वर्षीया जियाले अनाथ बालबालिकाहरूका लागि विश्वभरबाट संकलित रकममध्ये लगभग साढे २ करोड रुपैयाँ भ्रष्टाचार गरेको अदालतले ठहर गर्‍यो । विगतमा २ कार्यकाल गरी १० वर्ष प्रधानमन्त्री भइसकेकी र हाल प्रतिपक्षी दलकी नेता रहेकी जियाबाट त्यस्तो संवेदनशील बालबालिकाको रकममा समेत भ्रष्टाचार ठहर हुनु समग्र महिलाकै लागि विडम्बना हो ।

केही अघि दक्षिण कोरियाकी पहिलो महिला राष्ट्रपति पार्क गेउन हाई शक्तिको दुरुपयोग र भ्रष्टाचार गरेको आरोपमा अदालतबाट दोषी ठहर भइन् । १८ मध्ये १६ वटा अभियोगमा दोषी मुकरर ६५ वर्षीया पार्कले १ करोड ६८ लाख अमेरिकी डलर जरिवाना त कुझाउनुपर्‍यो नै, उनको २४ वर्षे जेल जीवनसमेत सुरु भइसकेको छ । विश्व तहमा यस्तै घटना विगतमा पनि नभएका होइनन् । पाकिस्तानकी प्रभावशाली पूर्व प्रधानमन्त्री बेनजिर भुट्टो पनि भ्रष्टाचारको अभियोगबाट अछुतो रहिनन् ।

अभियोग प्रमाणित भएकै आधारमा अदालतले भुट्टोलाई ५ वर्ष जेल सजाय सुनायो । उनका पति असिफ अली जर्दारीले भने भ्रष्टाचारकै अभियोगमा ८ वर्षको जेल जीवन व्यतित गरे । त्यस्तै थाइल्यान्डकी प्रथम महिला प्रधानमन्त्री यिङलक सिनावात्रालाई समेत भ्रष्टाचारको अभियोगमा ५ वर्ष जेल सजाय सुनाइयो । अन्तर्राष्ट्रिय तहमा अरु धेरै प्रभावशाली महिलाहरू भ्रष्टाचारसंँग जोडिएको पाइन्छ । पछिल्लो समय नेपालमा पनि नगरपालिकाकी एक प्रमुख प्रशासकीय अधिकृत लीला अधिकारी भ्रष्टाचार अभियोगमा रंगेहात पक्राउ परिन् । पानीट्याङ्की निर्माण सम्पन्न गरेपछि अन्तिम बिल भुक्तानी र कार्य अनुभव पत्र दिने प्रयोजनमा सेवाग्राहीसँंग ५ लाख रुपैयाँ घुस लिँदै गर्दा उनी पक्राउ भएबाट भ्रष्टाचारमा उनको नियत स्पष्ट देखिन्छ ।

भ्रष्टाचार न्युनीकरणको अवसर
भ्रष्टाचारको सवालसंँग जोडेर केही नकारात्मक विश्लेषण गरिए पनि त्योभन्दा धेरै गुणा बढी भ्रष्टाचार न्युन गर्नसक्ने शक्तिको रूपमा महिलाहरूलाई उभ्याउने गरिएको छ । महिलाहरू इमानदार र कर्तव्यपरायण हुन्छन्, नियमसंगत भन्दा बाहेक अन्य किसिमका लालचमा नपँस्ने प्रवृत्तिले गर्दा राज्यका निकायमा जति धेरै महिलाको उपस्थिति बढ्छ, बेथिति, विकृति र भ्रष्टाचारको तह त्यति घट्दै जान्छ भन्ने चर्चा पनि प्रशस्तै हुने गर्छ । यसै सवालमाथि अन्तर्राष्ट्रिय तहमा समेत थुप्रै अनुसन्धान भएका छन् । तिनका आधारमा सार्वजनिक निकायमा महिलाहरूको संलग्नताको दरलाई जति उच्च बनाइन्छ, त्यति भ्रष्टाचारको तह न्युन हुँदै जान्छ भन्ने कुरा स्थापित भएको पाइन्छ ।

अझ भ्रष्टाचार विरुद्ध सफलता हासिल गर्न मेक्सिको, पेरु लगायत देशमा पुरुषहरूलाई हटाएर सार्वजनिक कार्यालयहरूमा महिलालाई नियुक्त गरियो । यसले आशातीत सफलता पनि ल्यायो । महिलाहरू स्वभावैले नरम प्रवृत्तिका हुनेहुनाले नकारात्मक खतरा मोल्ने साहस उनीहरू हत्तपत्त गर्दैनन् । उनीहरूको यही प्रवृत्तिले पनि भ्रष्टाचारबाट उनीहरूलाई टाढै राख्न मद्दत गर्ने तथ्य ती अनुसन्धानमा पाइन्छन् । महिलाहरू सामान्यतया घर र कार्यालयसँंग मात्र अन्तरसम्बन्धित हुने गर्छन् । पुरुषहरू जस्तो बाहिरी समूहसंँगको उठबस, खाने–पिउने अवस्था, मोलाहिजाको माहोल आदिबाट महिलाहरू टाढै रहेका हुन्छन् । यसले गर्दा गलत तत्त्वले सम्बन्ध स्थापित गर्ने मौका त्यति सजिलै पाउन सक्दैन र गैरकानुनी लेनदेनको प्रस्तावसमेत पुरुषको जति अनुकूल स्थितिमा महिलासमक्ष पुग्न सक्दैन ।

स्थानीय, प्रदेश तथा संघीय निर्वाचनमार्फत राज्यका विभिन्न तहमा महिलाहरूको उत्साहजनक उपस्थिति भएको छ । यो उपस्थिति केवल संख्या देखाउन नभई महिलाहरूप्रति जनताले गरेको विश्वासलाई सफलीभूत बनाउने गतिलो अवसरको रूपमा उपयोग हुनुपर्छ । महिला सहभागिता विनाका कुनै पनि निकाय मुलुकमा अहिले रहेका छैनन् भने विगतमा जस्तो अधिकारविहीन अवस्थामा पनि महिलाहरू रहेका छैनन् । अधिकारसंँगै जिम्मेवारी र जिम्मेवारीसँंगै आर्थिक पक्ष पक्कै जोडिएको हुन्छ । आर्थिक अपचलनसँंग सर्वप्रथम आफू टाढा रहने र अरुलाई पनि खबरदारी गर्ने अविभारा हरेक तहका जनप्रतिनिधि महिलाहरूले गर्नैपर्ने कार्यभित्र पर्छ ।

आफ्नो पेरिफेरीमा हुने गलत क्रियाकलापको निरीह साक्षीमात्र बन्ने छुट अब महिलालाई प्राप्त छैन । सयौं महिलाले गरेको राम्रो कामको प्रचार गर्न जति गाह्रो छ, एक जनाबाट भएको गलत रवैयाको दुष्प्रचार त्यति नै सहज हुने गर्छ, राम्रो काम गर्ने महिलाहरूको छविलाई पनि त्यही गलत प्रवृत्तिले धमिलो बनाइदिन्छ । पुरुषले गरेको भ्रष्टाचारमा समेत महिला कारकतत्त्वमा दरिने अवस्थाको अन्त्य भएको छैन । यसमाथि महिलाहरू आफै भ्रष्टाचारमा लिप्त हुनथाल्ने हो भने अहिले चुनिएका महिलाहरूप्रति जनताको क्षोभ थेगिनसक्ने गरी बढ्ने निश्चित छ । यस्तो गतिविधिले राज्य सञ्चालनका प्रक्रियामा महिलाको आगामी सहभागिताको बाटोमा समेत संकुचन आउन नसक्ला भन्न सकिन्न । त्यसैले महिलाहरूले आफूमा निहित इमानदारी, कर्तव्यपरायण र निष्ठालाई डगमग हुन नदिई भूमिका निर्वाह गर्नसके भ्रष्टाचारले जर्जर बनेको मुलुकले नयाँ जीवन पाउनेछ । महिला सहभागिताको प्रभावकारिता पनि सोही उपलब्धिसँंगै चुलिनेछ ।

प्रकाशित : जेष्ठ १०, २०७५ ०८:१३
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

स्थानीय सरकारमा सिमरौनगढ

डेटलाइन तराई
पुरातात्त्विक महत्त्वका मन्दिर, पोखरी, गढ, किल्ला, नगरको इतिहास खोजबिन र त्यसको रेखदेखका लागि पुरातत्त्वमैत्री तरिका अवलम्बन गर्नु स्थानीय सरकारको कार्यभार हो ।
चन्द्रकिशोर

काठमाडौँ — उसो त सिमरौनगढको राजनीतिक परिचय अहिले एउटा नगरपालिकाको रूपमा हो । नेपालमा नवसंरचित अनेक नगरपालिका छन् । तर प्रदेश २ अन्तर्गत बारा जिल्लाको दक्षिणी सीमासंँग जोडिएको सिमरौनगढको परिचय यतिमा टुंगिंदैन ।

यस ठाउँको विगतलाई सम्झिँदै शोधकर्मीहरूले भन्ने गरेका छन्– सिमरौनगढ भक्तपुरभन्दा प्राचीन, कान्तिपुर नगरभन्दा सुन्दर र ललितपुरभन्दा पुरातात्त्विक देखिन्छ । कतिपयले गढहरूको महागढ सिमरौनगढ भनी भन्ने र लेख्ने गरेका छन् ।

गढ भन्नाले सामरिक दृष्टिकोणबाट बनाइएको सुरक्षित किल्ला भन्ने बुझिन्छ । भनिन्छ, अन्यत्रका किल्ला शैलदुर्ग, जलदुर्ग र वनदुर्गका रूपमा छन् भने सिमरौनगढमा सबै खाले दुर्ग निर्माण विधिको समिश्रण थियो । यो कुरा त्यो सिमरौनगढबारे भनिएको छ, जहाँ सन् १०९७ मा नान्यदेवले राजधानीको रूपमा स्थापित गरेका थिए । यो एउटा स्वतन्त्र राज्य थियो । सन् १३२६ मा गयासुद्दीन तुगलकको सेनाले आक्रमण गरी ध्वस्त पार्नुभन्दा पहिलासम्म यो वैभवशाली नगर थियो । वर्तमानमा यो एउटा विशाल पुरातात्त्विक स्थल हो । बेला–बेला यहाँ पुरातात्त्विक महत्त्वका सामग्री खनजोतमा भेटिन्छन् । त्यसैले आहान नै छन्, ‘यहाँ त शिला फल्छ ।’

सिमरौनगढको इतिहास उन्नत छ । तर वर्तमानले त्यसको छनक पाउन सकिरहेको छैन । राजधानी पतन भएपछि यो उन्नत सहर उपेक्षाको सिकार भइरह्यो । प्राचीन इतिहासको ज्युँदो प्रमाण सिमरौनगढ अहिलेसम्म लथालिङ्ग छरिएको छ । छरपस्टिएर बसेका यहाँका हरेक वस्तुले आफ्नो ऐतिहासिकताको परिचय दिइरहेका छन् । तर त्यसलाई सुन्ने र गम्ने कोही छैनन् । यो एउटा खुला संग्रहालयको रूपमा छ । तर सिमरौनगढको पुरातात्त्विक महत्त्वको उत्खनन र संरक्षणतिर केन्द्रीय वर्चस्वको सत्ताको ध्यान हिजोको दिनमा भएन । त्यसैले स्थानीयहरू यसलाई इतिहासको एउटा उपेक्षित खण्ड भनेर परिचय दिन्छन् ।

सिमरौनगढ आफ्नो बनोटले गर्दामात्र होइन, काठमाडांै उपत्यकासंँग समतलको सम्बन्ध स्थापित गर्ने सूत्रधार पनि हो । राजधानी पतनपश्चात पलायन भएर यहाँको कर्णाटक वंशीय शासक उपत्यका प्रवेशपश्चात त्यहाँको शासनमा पहुँच र प्रभावको सम्मिश्रण गराएका थिए । उत्तर भारतको संस्कृति तथा कलाको विकासमा महत्त्वपूर्ण योगदान पुर्‍याउने सिमरौनगढले नेपालको मध्यकालीन इतिहासमा विशेष महत्त्व राख्छ ।

नेपालको इतिहास लेखनमा सिमरौनगढबारे लेखिएन भने त्यो पूर्ण हुँदैन भनेर जति प्राज्ञिक मञ्चहरूमा अभिव्यक्त भए पनि सिमरौनगढबारे जति हुनुपर्ने थियो, त्यति हुन सकेन । मधेस जागरणपश्चात काठमाडौंसँंगको संघर्षमा सिमरौनगढको विरासत आफूसँंग रहेको खुब व्याख्या गरिन्छ र त्यो अतितलाई गर्वको रूपमा लिइन्छ पनि । मध्यकालीन सिमरौनगढले मध्यकालभन्दा अघिको एउटा लामो मानव अतितलाई आफूभित्र संरक्षित गरेको छ । प्राचीन मिथिला र बुद्धकालीन समयसँंग पनि यो क्षेत्रको साइनो रहेको बताइन्छ । सिमरौनगढको राजनीतिक इतिहासमा मात्र महत्त्व रहेन । कला, साहित्य, संस्कृति, मूर्तिकला, धार्मिक र सामाजिक समन्वय जस्ता पक्षबाट पनि विशिष्टता बोकेको विगत छ ।

यतिखेर स्थानीय सरकार यात्राको जति नै चर्चा गरे पनि कुनै निर्वाचित सरकारले आगामी सय वर्षको तस्बीर कोर्न चाहेका छैनन् र तिनको स्तरबाट त्यो सम्भव पनि छैन । तर यति भनेर सुख छैन ।

सिमरौनगढका वर्तमान निर्वाचित प्रतिनिधिहरू सिमरौनगढको पुन: आविष्कार गर्न जुर्मुराएको देखिन्छ, तर त्यो काफी छैन । आफ्नै थातथलोबारे स्थानीय सरकार क्रियाशील त हुनैपर्छ । तर ऊसंँग विद्यमान क्षमताले अपुग हुनसक्छ । यहाँ अरुकै अग्रसरता र सहयोगमा योजनाहरूको खोजी गर्नुभन्दा नगरपालिकाले आफ्नै सर्त र शैलीमा सञ्चालन गरे, त्यो त्यहीको आवश्यकता अनुरुपको एकीकृत प्रयत्नलाई गति दिन र दिगो बनाउन सक्छ ।

विगतमा केन्द्रीकृत शासन प्रणालीमा निहित केन्द्रीय अहंकार वा अधिनायकत्वको प्रवृत्तिले गर्दा सिमरौनगढका चोरीका मूर्तिहरू मगाउने काम भएनन् । अब स्थानीय सरकारले संकल्प गरेर ती विदेशिएका मूर्तिलाई थातथलोमै फर्काउने सुरुवात गर्नुपर्छ । तर यसका निम्ति स्थानीय सरकार आफ्नो नगरको पहिचानबारे बढी संवेदनशील र सुसूचित हुनुपर्छ । नेपालमा सिमरौनगढको उपस्थिति र भूमिका के कति महत्त्वपूर्ण र उल्लेखनीय छ भन्नेबारे ऊ आफै गौरवान्वित हुनुपर्छ ।

यस आलेखमा सिमरौनगढको सन्दर्भ उठान गरिए पनि पुरातात्त्विक महत्त्वका नगरहरूको उत्थानमा स्थानीय सरकार के कसरी जोडिन सक्छन् र तिनले आफ्नैबाट लिन सकिने प्रस्थानविन्दु के–के हुन सक्छन्, त्यसबारे विमर्शको थालनी गर्नु हो । मुलुक प्रादेशिक संरचनामा गइसके पनि संघीय राजधानी काठमाडौं उपत्यकाका पुरातात्त्विक सम्पदाहरूको रखरखावबारे जति नागरिक विमर्श हुन्छन्, त्यति अन्य ठाउँको भइरहेको छैन ।

आफ्नो नगरबारे कसरी राष्ट्रिय विमर्श चलाउन सकिन्छ, त्यो स्वयं स्थानीय सरकारले लिने रणनीतिमा भरपर्छ । यो भनेको स्थान विशेषबारे आफै गर्नुपर्छ र बढ्नुपर्छ भन्ने अवसर पनि हो ।

स्थानीय सरकारहरूले चाहेको प्रगति पर्यावरण मैत्री छ कि छैन ? उसले ल्याउन चाहेको परिवर्तन पद्धतिमार्फत हुन्छ कि पात्रको प्रमुखतामा ? केन्द्रीय वर्चस्वको जमानामा विगतमा ‘विकास’ शब्द खुब फलाकियो, जसले गर्दा अविकसित इलाका थुप्रै बढे । अब त्यही गोरेटोमा हिँडेर स्थानीय सरकारहरूले आफ्नो लोकमार्ग बनाउने होइन । आफ्नो गाउँघरको इतिहास खोज्ने, सम्भावना नियाल्ने र त्यसलाई वर्तमानको धरातलबाट अगाडि बढाउने र त्यसका निम्ति स्थानीय अनुभवलाई प्राथमिकता दिने हो ।

सिमरौनगढकै कुरा लिउँ, त्यहाँ प्राचीन पोखरीहरू प्रशस्त छन् । अहिले त्यो क्षेत्र तरकारी र माछा बजारको केन्द्र भएको छ । माछा खेतीका निम्ति ‘सुपर क्षेत्र’ घोषित गरिएपछि नयाँ पोखरीहरू त्यतिकै खनिँदैछन् । इँटाभट्टा उद्योग पनि यस क्षेत्रमा कम छैनन् । अहिले तरकारीमा विषादी प्रयोगका लागि गढ नै भएको छ । सिमान्त नगर भएकाले वारिपारिको मूल्यान्तर कारोबारको केन्द्र पनि भएको छ । वर्तमानको सिमरौनगढ विगतको विरासतलाई पनि जोडेर समग्र उन्नतिको सोच राख्छ भने उसले आफैभित्रका विसंगत पक्षहरूलाई सच्याउनैपर्छ ।

सिमरौनगढमा विगतमा पुरातात्त्विक महत्त्वका सम्पदाहरूको उपेक्षा शासकहरूबाट मात्रै होइन, स्थानीयबाट पनि हुँदै गरे । यही कारण हो, केही दशकसम्म देखिने वा उपलब्ध रहेका कतिपय महत्त्वपूर्ण अवशेष मासिएका छन्, अतिक्रमित भएका छन् । अब के गर्ने त ? स्थानीय सरकारले प्रदेश सरकारसँंग समन्वय गरेर पुरातात्त्विक क्षेत्रको सीमांकन गराउनुपर्‍यो, सार्वजनिक जग्गामाथिको अतिक्रमणलाई हटाउनुपर्‍यो, पुरातात्त्विक क्षेत्रमा जथाभावी कंक्रिट निर्माण कार्यलाई रोक्नुपर्‍यो, गाउँका घरदैलोमा रहेका पुरातात्त्विक सम्पदा संकलन गर्नुपर्‍यो र एउटा स्थानीय संग्रहालय बनाउनुपर्‍यो । यसमा संघीय सरकारको पनि सहजीकरण त्यतिकै चाहिन्छ । सिमरौनगढमा ग्रामीण पर्यटनको त्यतिकै सम्भावना छ । मधेसी गाउँको एउटा मौलिक पहिचान र आकर्षण आफूभित्र विकसित गर्नसक्यो भने यो नगर एउटा उत्कृष्ट ग्रामीण पर्यटकीय गन्तव्य बन्न सक्छ । काठमाडांैका संग्रहालयमा रहेका सिमरौनगढका मूर्तिहरू झिकाउनुपर्‍यो । तर त्योभन्दा पहिला यहाँ ल्याइएका मूर्तिहरू सुरक्षित राख्न स्थानीय सरकारले प्रशस्त गृहकार्य गर्नुपर्छ ।

इतिहास छ भनेर कोही बाहिरबाट आफै पैसा खन्याउन आउँदैन । तेस्रो पक्षलाई आकर्षित गर्ने तौरतरिका पनि विकसित गर्नुपर्छ । यसका लागि पहिलो सर्त हो, स्थानीय वासिन्दा सिमरौनगढको वैभवशाली अतितलाई फर्काउन संकल्पित र सहयोगी हुनु । यो पुरातात्त्विक ठाउँ भएको हुनाले यहाँ निर्माण गरिने संरचनाहरूबारे त्यस क्षेत्रका विज्ञहरूले नै बाटो देखाउन सक्छन् । स्थानीय सरकार आएपछि राम्रो पक्ष के हो भने उसले इतिहासलाई देखाएर वर्तमानलाई उँभो गराउन खोजेको छ । तराईकै अन्य पुरातात्त्विक महत्त्वका मन्दिर, पोखरी, गढ, किल्ला, नगरहरूको इतिहासको सही खोजबिन र त्यसको रखरखावका लागि पुरातत्त्व मैत्री तरिका अवलम्बन गर्नु स्थानीय सरकारको कार्यभार हो । हिजोसम्म केन्द्रतिर फर्केर आफ्ना समस्या तिनकै टाउकोमा राखियो । नयाँ स्थानीय तहको प्रस्तावना भनेको पछिल्लो परिशिष्टसंँग परिचित हुँदै आउने आन्तरिक सम्बन्ध सूत्रको स्थापनामा सघाउ पुर्‍याउनु हो ।

सिमरौनगढले आफैले आफैलाई सच्यायो भने यो थलो पर्यटकीय गन्तव्यको थलो बन्न सक्छ । तर कस्तो पर्यटक बोलाउने, ऊ यहाँ आएर के गर्न र हेर्न सक्छ, त्यसवारे पहिला स्थानीय सरकार र स्थानीय जनता आफै प्रस्ट हुनुपर्‍यो । एकछिन कल्पना गरौं, रसायनमुक्त तरकारी खेती होस्, पोखरी सफा र स्वच्छ होस्, माछाका साथसाथै कमलको फूलको खेती गरियोस्, पोखरी र पथको सौन्दर्यीकरण, पुरातात्त्विक सम्पदाहरूको वैज्ञानिक संरक्षण होस्, प्रशस्त आँप बगैंचा होस्, घर–आँगनहरूमा भोजपुरी संस्कृति झल्कियोस्, स्थानीय खानाको स्वाद पाइयोस्, पारम्परिक लोकसंगीत गुञ्जियोस्, अनि पो कोही यहाँ पुग्छन् । अर्थात नमुना मधेसी गाउँ बनाउन गुरुयोजना बनाइयोस् । यो काम एक दिनमा हुँदैन ।

तर अहिलेको स्थानीय सरकारले आफ्नो बाटोको पहिचान र त्यसप्रति त्यहाँको वासिन्दाको अपनत्व प्राप्त गर्न सकियो भने यो ठाउँ फेरि अगाडि आउन सक्छ । चार वर्ष पहिला सदरमुकाम कलैयासँंंग जोडिने बाटो पक्की होस् भनेर गरिएको संघर्षमा स्थानीय युवा जयनारायण पटेल मारिए । त्यो बाटो अझै त्यस्तै छ । स्थानीय सरकारले सिमरौनगढलाई पहिला पुरातात्त्विक नगर घोषित गरोस् । अनि विश्वका अन्य पुरातात्त्विक सहरलाई पुनर्निर्माण र संरक्षण कसरी गरिएको छ, त्यसलाई आफ्नो मार्गचित्र मानोस् । अहिलेको प्रतिस्पर्धाको चुनावी राजनीतिको जमानामा एउटा दीर्घकालीन महत्त्वको निर्णय लिन कहाँ सहज छ र ?

datelineterai@gmail.com

प्रकाशित : जेष्ठ १०, २०७५ ०८:१२
पूरा पढ्नुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT