विज्ञानको जगै कमजोर

कक्षा १० सम्मको पाठ्यक्रममा विज्ञान तथा प्रविधिको मात्रा न्युन छ । समृद्धि हासिल गर्ने हो भने त्यसलाई बढाउनुपर्छ ।
बिनिल अर्याल, दिपक अर्याल

काठमाडौँ —  नेपालमा १–१० कक्षासम्मका अनिवार्य विषयहरूको पाठ्यक्रममा विज्ञान तथा प्रविधिको अंश के कति रहेछ, त्यसको विवेचना गर्दै अन्य मुलुकको पाठ्यक्रमसँग दाँजेर हेर्ने जमर्को यस अध्ययनमा गरिएको छ । साथै आवश्यक सुझाव पनि दिने प्रयत्न गरिएको छ ।

कक्षा १–१० सम्मका सबै अनिवार्य विषयहरूको पाठ्य–पुस्तकका हरेक पाठ अध्ययन गर्दा तिनलाई निम्न अनुसार वर्गीकरण गर्न सकिन्छ । भाषा, विज्ञान तथा प्रविधि, गणित, राष्ट्रिय उपलब्धिका कुरा (कला संस्कृति र भाषा साहित्य), राष्ट्रिय गौरवका कुरा (इतिहास र गौरवगाथा) । यी वर्गीकरणमा नसमेटिने पाठ्यहरूलाई ‘अन्य’मा समावेश गरिएको छ ।


कक्षा १–१० सम्मको अनिवार्य विषयहरूको पाठ्यक्रममा विज्ञान तथा प्रविधिको अंश के कति रहेछ, त्यसको निक्र्याेल गरी आगामी दिनमा स्कुले पाठ्यक्रम निर्माण गर्दा विज्ञान तथा प्रविधिको के कस्तो अंश समावेश गर्नुपर्छ, त्यसबारे छलफल घनिभूत पार्नु आवश्यक छ । बालकलाई दिने आधारभूत शिक्षामा विज्ञान र यसको सुरक्षित प्रयोगको अंश एक तिहाइसम्म हुने गर्छ । आजको शिक्षा नीतिले भोलिको ‘नयाँ नेपाल’को भविष्यलाई सुनिश्चित गर्छ । अध्ययन अनुसार कक्षा १–१० सम्मको अनिवार्य विषयहरूको पाठ्यक्रममा विज्ञान तथा प्रविधिको अंश २१.५ प्रतिशत रहेको देखिन्छ । सामाजिक शिक्षा र स्वास्थ्य शिक्षामा विज्ञान शिक्षाको अंश क्रमश: ४५ र २२ प्रतिशतमात्र हुनुलाई निकै थोरै मान्नुपर्छ । साथै भाषा (अङ्ग्रेजी तथा नेपाली) का विषयहरूमा समेत विज्ञान शिक्षाको अंश बढाउनुपर्छ ।

Yamaha


स्कुले पाठ्यक्रम हेर्दा विज्ञान विषयमा मात्र विज्ञान पढाउने खालको पाठ्यक्रम रहेको छ । विकसित मुकुकहरूको विकासक्रमलाई हेर्दा त्यहाँको विज्ञान शिक्षा करिब ३५–४० प्रतिशतको हाराहारीमा देखिन्छ । हाम्रो देशको दर १८ प्रतिशत रहेको छ, तर हुनुपर्ने २५ प्रतिशत हो । यो दर हसिल गर्न कक्षा १–१० सम्मको अनिवार्य पाठ्यक्रममा विज्ञान तथा प्रविधिको अंश बढाउनुपर्छ । कक्षा १–१० सम्मको पाठ्यक्रममा गणित विषयको अंश १७.३ प्रतिशत रहेको देखिन्छ, जुन सन्तोषजनक छ । कक्षा १–१० सम्मको पाठ्यक्रममा राष्ट्रिय गौरवका कुरा (इतिहास र गौरवगाथा) को अंश ५.५ प्रतिशत रहेको देखिन्छ, जुन न्युन छ ।


संघीयता सहितको नयाँ संविधान र देश आमूल परिवर्तनको बाटोमा बढिरहेको अवस्थामा ऐतिहासिक गौरव र वीरताका गाथाहरूको कुरा प्रमुख र अहम् भएर आउँछ । बालकलाई ११ या १२ वर्षको उमेरभित्रै देशको गौरव तथा पौरखताको गाथा सहितको इतिहास र हाम्रो महान सस्ंकृतिलाई बिभिन्न विषयको पाठ्यक्रममा प्रवेश गराई राष्ट्रियताको भावनालाई उच्च बिन्दुमा पुर्‍याउनुपर्छ । यस हिसाबले हाम्रो पाठ्यक्रम अपूर्ण छ ।


खासगरी कक्षा ६ सम्मका बिभिन्न विषय (सामाजिक शिक्षा, नेपाली, अंग्रेजी, स्वास्थ्य शिक्षा) मा राष्ट्रको गौरवशाली कुरा उल्लेख्य ढंगले समावेश गर्नुपर्छ । कक्षा १–१० सम्मको अनिवार्य विषयहरूको पाठ्यक्रममा राष्ट्रिय उपलब्धिका कुरा (कला संस्कृति र भाषा साहित्य) को अंश १०.५ प्रतिशत रहेको देखिन्छ । अन्तर्राष्ट्रिय शिक्षा (जीवनी, इतिहास, दर्शन, साहित्य, भूगोल, राजनीति आदि) को अंश १४.७ प्रतिशत रहेको छ । दुवै अपेक्षाकृत सन्तोषजनक छ ।


छिमेकी भारत र पाकिस्तान, समाजवादी अर्थतन्त्र अंँगालेका अस्ट्रिया र ब्राजिल र द्रुतगतिमा विकास हासिल गरेको दक्षिण कोरियासँग नेपालको स्कुले शिक्षामा विज्ञान तथा प्रविधिको अंशलाई दांँजिएको छ । कोरियाले स्कुले शिक्षामा विज्ञान तथा प्रविधिको अंशलाई ४० प्रतिशत पुर्‍याएको देखिन्छ । त्यहाँको उच्च विकास दरले यसलाई प्रमाणित गर्छ । पाकिस्तान बाहेक सबै देशको स्कुले पाठ्यक्रममा विज्ञान तथा प्रविधिको अंश नेपालको भन्दा उच्च देखिन्छ ।


उच्च विकास दर हासिल गर्न यो आवश्यक छ । हाम्रो स्कुले पाठ्यक्रममा राष्ट्रिय गौरवका कुराको अंश अन्य राष्ट्रको भन्दा थोरै छ । यो साह्रै चिन्ताको कुरो हो । यसको न्युनीकरणले राष्ट्रियतामा ह्रास ल्याउँछ । यस अध्ययनले २ कुरा प्रमुख रूपले स्पष्ट पार्छ । पहिलो, हाम्रो देशको स्कुले पाठ्यक्रममा (कक्षा १० सम्म) विज्ञान तथा प्रविधिको मात्रा न्युन छ, त्यसलाई बढाउनुपर्छ । दोस्रो, राष्ट्रिय गौरवका गाथाहरू समेटिएका अंश ६ कक्षासम्मको पाठ्यक्रममा बढाउनुपर्छ ।

कक्षा ११ र १२ अब कतातिर ?
निजी क्षेत्रलाई जिम्मा जस्तै दिइएको यो तहको शिक्षामा विज्ञान तथा प्रविधिको विगतको पाठ्यक्रम सन्तोषजनक भए तापनि सिकाइ र गराइमा ठूलो अन्तर थियो । सिकाइबाट गराइ र गराइबाट मौलिक सोचको विकास हुनुपर्छ । यो तहले भविष्यको जग बनाउने हुँदा राज्यको ध्यान जानु जरुरी छ । तर राज्यले अचम्मसँग यी २ तहको विज्ञान तथा प्रविधिको क्षमतालाई ३३ प्रतिशतले ओरालो बाटो देखायो । गणित र भौतिकशास्त्र जस्तो विषयलाई ‘ऐच्छिक’को पगरी लगाइदियो । बरु अनिवार्य विषयहरूको लस्कर भिडाइदियो । यो हाम्रो दुर्भाग्य हो । वर्तमान व्यवस्था कायम नै रहने हो भने अधिकांश विद्यार्थी कक्षा १० उत्तीर्ण हुने बित्तिकै विदेश पढ्न जाने सम्भावना बढ्नेछ । यसलाई छिटो सच्याउन जरुरी छ ।


राष्ट्रिय परीक्षा बोर्डले हालैमात्र कक्षा ११ र १२ को लागि ४ अनिवार्य विषयसमेत ३०/३० क्रेडिट आवरको पाठ्यक्रमको संरचना ल्याएको देखिन्छ । विज्ञानका विषयहरूलाई अनिवार्यबाट हटाइएको छ । साथै एकीय प्रणालीबाट बहुप्रणालीमा लगिएको छ । यस व्यवस्थाले विज्ञानका पाठ्यक्रमहरू ३३ प्रतिशतले खुम्चिने देखिन्छ । यो नयाँ संरचनाले विज्ञान शिक्षाको स्तरलाई ओरालो लगाउनेछ । यो चिन्ताको विषय हो ।


प्राविधिक तहमा १२२ वटा बिभिन्न विषयमा निजी तथा सरकारी कार्यक्रम रहेको देखिन्छ । यी प्राविधिक विषयहरूको पाठ्यक्रममा परम्परागत पद्धति समावेश नहुनु, काम नलाग्ने कार्यक्रम (रेडियो मर्मत, टेलिफोन मर्मत इत्यादि) जस्ताको त्यस्तै रहनु, आवश्यक विधाहरू जस्तै– गाडी, बाइक, मोबाइल, डिजिटल सामानहरू इत्यादि मर्मत–सम्भारबारे विषयहरू नहुनु कमजोरी हो । विद्यार्थीको संख्या अपेक्षाकृत थोरै हुनुमा पढाइपछि रोजगारीको अवसर न्युन हुनुले हो ।

निष्कर्ष
(क) स्कुले शिक्षामा राष्ट्रियताको भावना बढाउने पाठ्यक्रम न्युन, (ख) विज्ञान तथा प्रविधिको अंश अपेक्षाकृत न्युन, (ग) पाठ्यक्रममा निजी विद्यालयको छेडखानी तथा मनोमानी, (घ) कक्षा ११ र १२ लाई बहुव्यापीकरणको नाममा विगतमा रहेको विज्ञान तथा प्रविधिको अंशलाई न्युनीकरण गरिएको छ, जुन दुर्भाग्यपूर्ण छ ।


सुझाव
(१) कक्षा १–१० सम्मको विज्ञान तथा प्रविधिको पाठ्यक्रमको मात्रा/अंश २१.५ प्रतिशतबाट बढाएर ३० प्रतिशतसम्म पुर्‍याउनुपर्छ । त्यसको लागि कक्षा ४–७ सम्म विविध विषय (सामाजिक शिक्षा, स्वास्थ्य शिक्षा, अङ्ग्रेजी, नेपाली) मा विज्ञान र यसको प्रयोग प्रविधिबारे थप ज्ञान दिनुपर्ने देखिन्छ ।
(२) राष्ट्रिय गौरवगाथाहरू समेटिएका विविध पक्ष ६ कक्षाभन्दा तलका कक्षाका पाठ्यक्रममा कुल १० प्रतिशतसम्म पुर्‍याउनुपर्ने देखिन्छ ।
(३) कक्षा ४–११ सम्मको पाठ्यक्रममा आनिवार्य विज्ञान राख्नुपर्छ । जसको पाठ्यक्रममा सुरुको कक्षामा विज्ञान र क्रमश: प्राविधिक कुराको अंश थप्नुपर्छ ।
(४) प्राविधिक शिक्षामा राज्यको लगानी निकै बढाउनुपर्ने देखिन्छ । साथै उपयोगी विषयको छनोटको लागि विस्तृत अध्ययन आवश्यक छ ।
(५) राष्ट्रिय परीक्षा बोर्डले भर्खरै ल्याएको ११ र १२ कक्षाको प्रारूपले विज्ञान तथा प्रविधिको साथै गणितको अंशलाई न्युनीकरण गरेको छ । जुन कुरा सम्मुनत नेपालको लागि दुर्भाग्यपूर्ण छ । यसलाई तुरुन्त सच्याउनुपर्छ ।


प्रा. बिनिल भौतिकशास्त्र केन्द्रीय विभाग र सह–प्रा. दीपक मौसम विज्ञान केन्द्रीय विभाग, त्रिविका प्रमुख हुन् ।

प्रकाशित : जेष्ठ ३०, २०७५ ०९:००
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT

उत्पीडनका अनेक रूप

पुरुष सत्ताद्वारा महिला अस्तित्वमाथि हुने प्रहारविरुद्ध सामूहिक विद्रोहको संस्कृति स्थापना आवश्यक छ ।
डा. साधना प्रतीक्षा

काठमाडौँ — हरेक दिन सञ्चार माध्यमहरूमा महिलामाथि हुने यौनजन्य तथा अन्य शारीरिक हिंसाका घटना आउने गर्छन् । प्रकाशमा आउन नसकेका घटना पनि असंख्य हुन्छन् । मात्रा धेरै–थोरै होला, तर संसारका सबैजसो मुलुकका महिला यौनजन्य हिंसाबाट पीडित हुन्छन् ।

बलात्कार अर्थात् बलपूर्वक गरिने शारीरिक तथा यौनजन्य हिंसाबाट हाम्रो समाजमा जति महिला पीडित देखिन्छन्, त्योभन्दा कैयौँ गुणा बढी उनीहरू मानसिक यातनाको सिकार भएका हुन्छन् ।


शारीरिकभन्दा मानसिक हिंसा महिलाका लागि बढी घातक हुन्छ, किनभने शारीरिक तथा यौनजन्य हिंसा विरुद्ध लड्नका लागि प्रमाण जुटाउन सकिन्छ । यस्ता अपराधका लागि राज्यले कानुनी व्यवस्थामार्फत पीडकलाई दण्डित गर्न सकिने स्पष्ट प्रावधान निर्माण गरेको हुन्छ । तर महिलामाथि हुने मानसिक यातना विरुद्ध लड्नका लागि न कुनै प्रमाण जुटाउन सकिन्छ, नत यी विभिन्न स्वरूपका मानसिक यातना सम्बोधन हुनेगरी राज्यले दण्ड–सजायको उपयुक्त व्यवस्था गरेको हुन्छ ।


त्यसैले दृश्य रूपमा शारीरिक बलात्कार बढी मात्रामा र सर्वव्यापी देखिए पनि त्यसको तुलनामा अदृश्य रूपमा हुने मानसिक उत्पीडन झनै बढिरहेको पाइन्छ । त्यसैले हाम्रोजस्तो पुरुषप्रधान समाज अनि त्यसभित्र निर्मित पुरुष श्रेष्ठताको संस्कृतिभित्र असंख्य महिला मानसिक उत्पीडन खेपिरहेका देखिन्छन् ।


पितृसत्तात्मक सामाजिक संरचनाभित्र जसरी सीमान्तकृत महिला वर्ग शारीरिक तथा यौनजन्य हिंसाको सिकार हुने गर्छन्, त्यसरी नै केन्द्राभिमुख महिला वर्ग मानसिक उत्पीडनको सिकार भइरहेका हुन्छन् ।


शिक्षित, विभिन्न क्षेत्रमा कार्यरत अनि आफ्नो बेग्लै पहिचानका लागि अग्रसर महिला मानसिक उत्पीडनको सिकार हुने गर्छन् । तर पनि उनीहरू यसलाई उजागर गर्न सक्दैनन्, किनकि पुरुषप्रधान समाजमा पुरुषको गल्ती र कमजोरी देखिँदैन र देखाइँदैन पनि, उल्टै पीडित महिलाकै कमजोरी देखाएर उसलाई थप मानसिक यातना दिने प्रयत्न गरिन्छ । उदाहरणका लागि पुरुषबाट अभद्र व्यवहार गरियो भनी परिवार समक्ष गुनासो गर्ने छोरीलाई परिवारले उल्टै ‘छोरीमान्छे भएपछि आफ्नो ठाउँमा बस्नुपर्छ, केटामान्छेको दाँजोमा लागेर पनि हुन्छ ?’ भन्दै उसको अग्रगमनको यात्रामा लगाम लगाउने गरिन्छ । समाजले उसको पीडा सुन्यो भने ‘खुब ठाँटिएर हिँड्थी, बल्ल थाहा पाई’ भन्दै काखी बजाउँछ ।


सामाजिक मानमर्यादा अनि इज्जत प्रतिष्ठा केवल पुरुषको हो, नारी त केवल पुरुषको चरणको दासी हो भन्ने मक्किएको मानसिकता बोकेको पुरुषप्रधान समाजमा कुनै महिलाले आफूमाथि पुरुषद्वारा भएका अपमानजन्य व्यवहारको खुलासा गरेर त्यस विरुद्ध आवाज उठाउने प्रयास गरिन् भने यस्तो प्रतिक्रिया पाइन्छ, ‘फलानी नै उस्ती हो । निकै जान्ने–सुन्ने भएकी, मै हुँ भन्छे अनि कसैसामु झुक्नै नहुने । आइमाई भएपछि त अलि लचिलो पो हुनु नि ! लोग्नेमान्छेको बराबर हुन खोजेर हुन्छ ? हाम्रा आइमाईहरू कस्ता शीलस्वभावका छन्, हाम्रो कुरा कहिल्यै काट्दैनन् । उनीहरूबाट पनि केही सिक्नु नि ।’


पुरुष श्रेष्ठताको मानसिकताले समाजमा यसरी जरा गाडेको छ कि कुनै पनि पदीय मर्यादामा आफू समानको महिलाले श्रेष्ठता प्रदर्शन गर्न खोज्यो कि उसलाई पछार्ने प्रयास हुन्छ । त्यसका लागि मानसिक उत्पीडनको हतियार प्रयोग गरिन्छ । किनभने पीडित महिलाले उजुर गर्न वा न्याय माग्नका लागि कुनै प्रमाण जुटाउन सक्दिन । बदनामीको डर देखाएर वा बदनामपूर्ण प्रचार गराएर पीडक पक्ष झनै बलियो बन्ने प्रयत्न गर्छ ।


यस्ता घटना कुनै क्षेत्रविशेषमा मात्र नभएर विभिन्न क्षेत्रमा हुने गर्छन् । सामान्यदेखि ठूलठूला व्यावसायिक क्षेत्र, सरकारीदेखि गैरसरकारी कार्यालय, ज्ञानको प्रसार गर्ने पवित्र थलो विद्यालयदेखि ज्ञानको सिर्जना गर्ने विश्वविद्यालय जस्ता बौद्धिक क्षेत्रमा समेत महिला वर्ग मानसिक उत्पीडनमा रहेको पाइन्छ । एकातिर महिलाले ती क्षेत्रमा माथिल्लो तहमा प्रवेश पाउनु नै आफैमा चुनौतीपूर्ण हुन्छ भने जिम्मेवारी प्राप्त गरिसकेपछि आफ्नो सक्षमता प्रदर्शनका लागि थरीथरीका पुरुष प्रवृत्ति सामना गर्नुपर्ने हुन्छ ।


केही स्वार्थी प्रवृत्तिका सहकर्मी तथा माथिल्लो तहका पुरुषहरूले अप्रत्यक्ष रूपमा असहयोग गर्ने अनि सहयोग गर्नुपरेको खण्डमा त्यसका लागि अतिरिक्त लाभ लिन खोज्ने प्रवृत्तिले पनि कार्यक्षेत्रका महिला पीडित हुने गर्छन् । यस्ता महिलाहरू आफ्नो काम तथा लक्ष्यमा पुरुषभन्दा बढी लगनशील र इमानदार हुने हुनाले उनीहरूको सक्षमता प्रदर्शन भैरहेको हुन्छ ।


माथिल्लो निकायका कतिपय अधिकारीले उनीहरूलाई आफू अनुकूल नभएको खण्डमा अक्षम र असफल बनाउन काममा बाधा पुर्‍याउने, क्षमता अनुसारको जिम्मेवारी नदिने, स्रोतसाधन उपलब्ध नगराइदिने आदि गरेको पनि पाइन्छ । शक्तिराष्ट्रहरूले कमजोर राष्ट्रहरूलाई आफ्नो अधीनमा राख्न चौतर्फी नाकाबन्दी लगाए जस्तै असहयोगको नीति लिएर पुरुष सत्ताले कार्यक्षेत्रका महिलालाई आफूसमक्ष झुक्न बाध्य पार्ने गर्छ, जसका कारण उनीहरू मानसिक उत्पीडन खेपिरहेका हुन्छन् ।


यस्ता मानसिक उत्पीडकहरू प्राय: बाहिरबाट हेर्दा अत्यन्त भद्र देखिने, बौद्धिकताको आवरणले ढाकिएका उच्चपदस्थ तथा सामाजिक हैसियत र प्रतिष्ठा प्राप्त व्यक्तिहरू नै हुने गर्छन् । ‘पुरुष मैत्री’ बनेर उनीहरूको चाहना अनुरूप व्यवहार नगर्ने र विद्रोह गर्ने महिला विरुद्ध पुरुष सत्ताद्वारा संगठित रूपमा नै मानसिक यातनाको षडयन्त्र हुने गर्छ । त्यसैले त पीडित महिलाका गुनासा अन्यलाई पत्यारै लाग्दैनन् र यस्तो प्रतिक्रिया आउँछ, ‘त्यस्तो प्रतिष्ठित व्यक्तिबाट पनि यस्तो व्यवहार हुन्छ र ? ठट्टाको कुरा होला, यसलाई गम्भीर रूपमा लिनु हुँदैन ।’


यस्तो प्रतिक्रिया पाएपछि पीडित महिलाको मानसिक दसा कस्तो होला ? धन्य ! हाम्रो समाज अनि संस्कृति ! सम्पन्न, प्रतिष्ठित अनि सामाजिक पहिचान भएका पुरुषबाट गल्ती नै नहुने ! भैहाले पनि त्यसले ठट्टाको रूपमा उन्मुक्ति पाउने ! स्वअस्तित्व बोध गरी आफ्नो पहिचानका लागि अग्रसर महिला अहंकारी कहलाउने र उसको तेजोवध अनिवार्य ठानिने ! महिलाको सामाजिक प्रतिष्ठामा पुरुषको व्यक्तिगत इच्छाको तगारो किन ? यो प्रश्न कुनै एक महिलाको व्यक्तिगत उद्गार होइन, पुरुष अग्रता र श्रेष्ठताको मानसिकताबाट पलपल उत्पीडित भएका तर लोकलाञ्छना र चरित्रहत्याको डरले मौन बसिरहेका असंख्य महिलाको साझा सवाल हो ।


शारीरिक तथा यौनिक बलात्कार पुरुषले मात्र गर्छ, तर पितृसत्ताको सामाजिक प्रभाव यति गहिरो छ कि यसले महिलामाथि मानसिक बलात्कारका लागि महिलाकै पनि प्रयोग गर्छ । युगौँदेखि समाजमा स्थापित पुरुष सत्ताको प्रभावका कारण पुरुष श्रेष्ठताको पुरुषवादी सोच भएका महिलाबाट पनि नारी अग्रताको पक्षधर महिला उत्पीडित हुने गर्छन् । कुनै महिला आफ्नो समकक्षमा वा आफूभन्दा अग्रतातर्फ उन्मुख भएको देखेपछि ऊमाथि मानसिक उत्पीडनका लागि पुरुष सत्ताले अर्की महिलाकै प्रयोग गर्छ । आफ्नो क्षणिक फाइदाका लागि अन्जानमै महिला विरोधी संस्कृतिलाई मलजल गरिरहेका यस्ता महिलाले पितृसत्ताद्वारा स्थापित ‘फुटाऊ र शासन गर’ को रणनीति बुझ्न नसक्नु दु:खद यथार्थ हो ।


महिला विरोधी संस्कृति कुनै एक महिलाका लागिमात्र नभई सम्पूर्ण महिला वर्गकै लागि घातक हुन्छ । फरक यत्ति हो कि कहिले यस्ता घटना अरुविरुद्ध लक्षित हुन्छन् भने कहिले आफ्नैविरुद्ध पनि । त्यसैले सबैको ध्यान शारीरिक बलात्कारका घटनातर्फ मात्र केन्द्रित नभएर मानसिक बलात्कार अर्थात् महिलामाथि हुने मानसिक उत्पीडनका घटनातर्फ पनि केन्द्रित हुनु आवश्यक छ ।


कानुन तथा राज्यका तर्फबाट नेपाली महिलाले धेरै पाएका छन् । आर्थिक अधिकार, राजनीतिक प्रतिनिधित्व, कानुनी व्यवस्था अझ अविवाहित भएर पनि सन्तान जन्माउन सक्ने अधिकारजस्तो क्रान्तिकारी उपलब्धिका कुरा उठिरहेको भए पनि पुरुषप्रधान सामाजिक मूल्य–मान्यताले महिलाको पहुँच त्यहाँसम्म पुग्न दिँदैन । त्यसैले होला, राजनीतिक अधिकार प्राप्तिपछि पनि महिलाका समस्या समाधान भएको नभएर अदृश्यमात्र भएको भन्दै ती अदृश्य समस्यालाई महिला रहस्य अर्थात् फेमिनिन मिस्टिकको नाम दिने बेट्टी फ्राइडनलाई पछ्याउँदै अमेरिकी महिलाले पितृसत्ता विरुद्ध अस्तित्वको लडाइँ जारी राखेका थिए ।


हामीकहाँ पनि पुरुष सत्ताद्वारा महिला अस्तित्वमाथि हुने यस्ता प्रहार विरुद्ध सामूहिक विद्रोहको संस्कृति स्थापना आवश्यक देखिन्छ । महिला अधिकार र महिला हिंसाविरुद्ध कार्यरत संघ–संस्थाले महिला कार्यरत स्थानमा महिला सेल गठन गरी अदृश्य रूपमा भैरहेका यस्ता गतिविधिमा निगरानी गर्नुपर्ने देखिन्छ । त्यसैगरी महिला हिंसाविरुद्ध कलम चलाउने व्यक्तिदेखि राज्यको चौथो अङ्गका रूपमा रहेको पत्रकारिता पेसामा आबद्ध पत्रकारहरूले महिलामाथि हुने मानसिक उत्पीडनका सम्भाव्य क्षेत्रहरू पहिचान गरी यस्ता घटनालाई सार्वजनिक गर्दै दोषीलाई हतोत्साही बनाउने र गल्ती गरेर पनि उन्मुक्ति पाउने संस्कृति अन्त्य गर्नका लागि अग्रसर हुनुपर्ने देखिन्छ ।

प्रकाशित : जेष्ठ ३०, २०७५ ०८:५१
पूरा पढ्नुहोस्
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT