ओलीको बेइजिङ आयाम

हिमाल न्यौपाने

काठमाडौँ — प्रधानमन्त्री केपी शर्मा ओलीको आसन्न चीन भ्रमण तयारीका क्रममा महत्त्वपूर्ण मुद्दामा धेरै बहस भएका छैनन् । त्यसका पछाडि केही स्वाभाविक तर्क छन् । जस्तै, ओलीले चुनावी अभियानमै विकासमा उत्तरको भरोसा आफूसँग छ भनेर चीनलाई तानिसकेकाले तयारीभन्दा धेरैले भ्रमणपछिको परिणामलाई पर्खेका छन् ।

जनतामा बाँडिएका विकासका वाचामा चिनियाँ सहयोग कसरी आउँछ र त्यसको परिपूरकको रूपमा चिनियाँ राष्ट्रपति सी चिनिफिङ यता कहिले आउँछन् भन्ने कुराले धेरै हदसम्म भ्रमणका अल्प तथा दीर्घकालीन परिणामलाई मुखरित गर्नेछ । किनकि, इतिहासकै सबैभन्दा सहज भूराजनीतिक अवस्था र आन्तरिक रूपमा पनि निकै बलियो प्रधानमन्त्रीका रूपमा ओली बेइजिङ जान लागेका छन् । त्यसैले अनुकूल समयको पूरै उपयोग गरेर परिणाम निकाल्ने दबाब यसपटक प्रधानमन्त्री ओलीलाई छ ।

प्रधानमन्त्री ओलीका लागि अहिले मुख्य दुई अनुकूलता छन् । पहिलो, बाह्य र दोस्रो आन्तरिक । सुरुमा बाह्य अनुकूलता हेरौं, भ्रमणको मुखैमा एसियाली भूराजनीति आश्चर्यजनक ढंगले संलिन पुगेको छ । कोरियाली प्रायद्वीपमा देखिएको चमत्कार मात्र होइन । चीन र भारत पनि आपसी तिक्ततालाई थाती राखेर सम्बन्धलाई अघि बढाउन तयार देखिएका छन् । विश्व राजनीति र व्यापारमा बढ्दो अनिश्चय निम्त्याउने ट्रम्पको मौलिक ‘डिल मेकर’ शैली र व्यवहारले चीन र भारतलाई नजिक ल्याइरहेको छ ।

त्यसका स्वाभाविक असरहरू सतहमै देखिन थालेका छन् । भारतमा तिब्बती शरणार्थीका गतिविधिमा कडाइदेखि केही समयअघि सम्पन्न अनौपचारिक उहान समिट र सांग्रिला डायलगको सम्बोधनमा भारतीय प्रधानमन्त्री नरेन्द्र मोदीले देखाएको लचकताले चिनियाँहरू उत्साहित देखिन्छन् । यसैको परिणाम गत शनिबार चीनको छिङ्दाओमा भएको साङहाइ कोअपरेसन अर्गनाइजेसन (एससीओ) बैठकमा भाग लिन पुगेका मोदीलाई चिनियाँ राष्ट्रपति स्वागत गर्न पुगे । लगत्तै साइडलाइन बैठक बसेका सी र मोदीले दुईबुँदे समझदारी गरे । जसमा भारतले चीनमा चामल र चिनी निर्यात गर्ने मुख्य छ । दुवै वस्तुको निर्यातले चीनसँगको व्यापार घाटा कम गर्ने र देशभित्र किसानको मन जित्ने मोदीको मनसाय देखिन्छ । सँगसँगै अर्को वर्ष उहान समिटको निरन्तरताका रूपमा भारतमा भेट्ने मोदीको निम्तोलाई सीले स्वीकार गरे । यहाँसम्म आउँदा चीन र भारत दुवै निकै हार्दिकतापूर्ण सम्बन्धमा उभिन पुगेका छन् ।

छिमेकका दुई विशाल देशबीचको बढ्दो हार्दिकतालाई प्रधानमन्त्री ओलीले उपयोग गर्न सक्नुपर्छ । यही मौका ओलीले चीन, नेपाल र भारतको ‘सीएनआई’ त्रिदेशीय साझेदारीलाई अघि बढाउन उपयोग गर्नुपर्छ । यसमा चिनियाँहरू अझ बढी उत्साही देखिन्छन् । केही समयअघि परराष्ट्रमन्त्री प्रदीप ज्ञवालीसँगको संयुक्त पत्रकार सम्मेलनमा चीनले त्रिदेशीय साझेदारीमा थप अग्रसरता लिने सन्देश दिइसकेको छ । त्रिपक्षीय साझेदारीलाई अघि बढाउन भारतलाई मनाउने कुरामा चीनको अग्रसरता तीव्र भए नेपालले स्वत: लाभ हासिल गर्न सक्नेछ । त्यस्तो लाभ भनेको साबिकका द्विपक्षीय विकास आयोजनामा भइरहेको गतिहीनता तथा भारतीय सतर्कताले निम्त्याइरहेका कठिनाइ तोडिनेछन् ।

Yamaha

यसबाट नेपालका ठूला पूर्वाधारमा भारतले लगाउँदै आएको अड्कोसमेत स्वत: खुल्दै जानेछ । यसो हुँदा उत्तर दक्षिणका रणनीतिक सडक निर्माणदेखि अन्तरदेशीय रेल्वे र जलविद्युत् आयोजनामा सहयोग बढाउन मद्दत पुग्नेछ । यसरी दुईदेशीय घनिष्ठताको लक्ष्मणरेखा तोडेर त्रिदेशीय रणनीतिक विकासको सम्बन्धमा फड्को मार्न तयार हुनुपर्ने समय आएको छ । त्यसअनुसार परिणाम निकाल्न आँट गर्ने अवसर यसपटक प्रधानमन्त्री ओलीलाई प्राप्त भएको छ । यस्तो अवसर पक्डिएर राजनीतिक तथा कूटनीतिक चातुर्य देखाउन सक्ने या नसक्ने भन्ने कुरा प्रधानमन्त्री ओलीको क्षमतामा भर पर्नेछ ।

अर्को अनुकूलता भनेको हरेक पटक ‘भारतसँग सम्बन्ध सुधार गर’ भन्ने चिनियाँ सुझाव यसपटक प्रधानमन्त्री ओलीले सुन्नुपर्नेछैन । प्रधानमन्त्री ओलीको दिल्ली भ्रमण र भारतीय प्रधानमन्त्री मोदीको नेपाल भ्रमणले दुवै देशबीच अब गम्भीर मतभेद छैनन् भन्ने देखाइसकेका छन् । यस अर्थमा भारत देखाएर सहयोगका आश्वासनमा सीमित राख्ने शैली छाडेर प्रत्यक्ष सहयोग बढाउन चीनमाथि दबाब पर्नेछ । यही दबाबमा टेकेर प्रधानमन्त्री ओलीले आफ्नो अघिल्लो भ्रमणअघि चीनले नै प्रस्ताव गरेको ‘आर्थिक विकासको दीर्घकालीन फ्रेमवर्क’ मा जाने प्रस्ताव अघि बढाउन सक्छन् । यस्तो फ्रेमवर्कमा सहमति भए ‘बेल्ट एन्ड रोड इनिसिएटिभ’ (बीआरआई) अन्तगर्तका परियोजनामा सहयोग लिन सहज हुनेछ ।

बीआरआईको समझदारी गर्दा नेपालले चिनियाँ मुद्रामा लगानी सकार्ने र स्वतन्त्र व्यापार सम्झौताजस्ता निकै महत्त्वपूर्ण कुरालाई थाती राखिदिएको थियो । त्यसैले बीआरआईमा हस्ताक्षर गरे पनि चिनियाँ लगानीको दर बढ्न सकिरहेको छैन । त्यसबाहेक सहज भनिएका दुई समझदारीमध्ये अन्तरसीमा आर्थिक क्षेत्र निर्माणको काम पनि अघि बढेको छैन । यसबाट दक्षिणी क्षेत्रमा रहेको ‌औद्योगिक उत्पादन तथा वितरणमा आधारित नेपालको अर्थ–राजनीतिक नक्सा बदलिन सक्थ्यो । यसरी बीआरआई प्रवेशसँगै देखिएका कैयौं अवसरलाई छोप्न प्रधानमन्त्रीको यो भ्रमण केन्द्रित हुनुपर्छ ।

अब राष्ट्रिय अनुकूलता हेरांै, पार्टी अध्यक्षको हैसियतमा ओलीले माओवादीसँगको एकीकरणलाई टुंग्याएर बलियो कम्युनिस्ट पार्टी गठन गरेका छन् । संगठन शैलीमा चिनियाँ कम्युनिस्ट पार्टीलाई पछ्याएका छन् । यता प्रधानमन्त्रीको हैसियतमा पनि हालै मधेसमा समेत चीनसँग नजिक भनेर चिनिएका उपेन्द्र यादवलाई सरकारमा ल्याएका छन् । यसले संसद्मा बलियो दुई तिहाइको मत सुनिश्चित मात्रै गरेन, राजनीतिका सबै मित्रशक्तिलाई समेटेर स्थायित्वका लागि मरिमेटेको सन्देश पनि प्रधानमन्त्रीले दिएका छन् । यसले चुनाव अघिसम्म नेपालको अस्थिर राजनीतिक नेतृत्व नै चीन–नेपाल सम्बन्धमा अविश्वासको कारक बनेको चिनियाँ चिन्तालाई धेरै कम गरिदिएको छ । नेपालभित्रको बदलिएको राजनीतिक स्थायित्वले चीन–नेपाल सम्बन्धमा रहेको विश्वासको संकट अब रहन्न भन्नेमा चीन आश्वस्त हुनुपर्नेछ ।

अर्को महत्त्वपूर्ण कुरा, पूर्वाधार निर्माणमा लगानीको हतारोलाई नेपाली पक्षले बुझ्न नसकेको चिनियाँ बुझाइ थियो । यसलाई पनि प्रधानमन्त्री ओलीले चीन जाने तयारीमै समाधान गरिदिएका छन् । नेपाल जोड्ने दुई प्रमुख नाका तातोपानी र रसुवागढीमा नयाँ मितेरी पुल बनाइदिने चिनियाँ प्रस्ताव मन्त्रिपरिषद्बाटै पारित भएको छ । यो निर्णयले रसुवागढी–केरुङ नाका भएर आउने रेलमार्गलाई ध्यान दिएर ठूला मितेरी पुल निर्माणका लागि सहज भएको छ ।

यसबाट रेलमार्गको हतारोलाई नेपाली पक्षले आत्मसात् गरेको चिनियाँ आकलन देखिन्छ । अझै तातोपानीमा बन्ने पुलका कारण प्रधानमन्त्रीको चीन भ्रमणमै यो नाका खुल्ने मिति नै घोषणा गर्न सहज हुनेछ । २०७२ वैशाखको भूकम्पपछि बन्द तातोपानी नाका खोल्ने विषयलाई काठमाडौंले प्रतिष्ठाको विषय बनाउँदै आएको छ । चीनले तातोपानी नाका सञ्चालनमा ल्याउँदैन कि भन्ने आशंका बलियो थियो । अब धेरै आशंका हटिसकेका छन् । यसरी चिनियाँ पक्ष विश्वस्त हुँदा यो वर्षमै चिनियाँ राष्ट्रपतिको काठमाडौं भ्रमण हुनेमा प्रधानमन्त्री ओलीलाई आश्वस्त पारिने सम्भावना पनि बढी नै छ ।

प्रधानमन्त्री ओलीलाई व्यापारको तथ्यांकले पनि केही अनुकूलता थपेको छ । चीनतर्फको निर्यात दोब्बर भएको छ । प्राप्त पछिल्लो दसमहिने तथ्यांक हेर्दा चीनतर्फको निर्यात ८७ दशमलव ४ प्रतिशतले वृद्धि भएको छ । जब कि अघिल्लो वर्ष यो अवधिमा जम्मा ५ दशमलव ६ प्रतिशत मात्र निर्यात भएको थियो । चीनबाट हुने आयातको तुलनामा निर्यात ज्यादै कम हो । तर चिनियाँ बजारमा बढ्दो खुलापन र नेपाली वस्तुको पुन: निर्यातमा समेत चिनियाँ संलग्न हुन थालेपछि निर्यातको अंश बढिरहेको छ । चिनियाँ व्यापारीहरूले नेपाली चियाको अस्ट्रेलिया तथा अन्य बजारमा पुन: निर्यात गर्न थालिसकेका छन् ।

त्यसबाहेक पनि चीनले बीआरआई फोरमपछि ठूलो महत्त्व दिएर चार महिनापछि सांघाइमा ‘चीन अन्तर्राष्ट्रिय इम्पोर्ट एक्स्पो’ आयोजना गर्दै छ । चीनको अहिलेसम्मको निर्यातमुखी व्यापारको शैलीलाई बदलेर विदेशी सामानका लागि थप खुला हुन चाहेको सन्देश दिनु यसको लक्ष्य हो । चिनियाँ राष्ट्रपति सी स्वयंले विदेशी सरकार प्रमुखहरूसँगको हरेक औपचारिक भेटमा यसलाई महत्त्वका साथ उठाइरहेका छन् ।

त्यसैले चिनियाँ बजार प्रवेशको यो अनुकूलतालाई पनि प्रधानमन्त्री ओलीले उपयोग गर्न जरुरी छ । चीनले पहिले नै आठ हजार नेपाली वस्तुलाई भन्सार छुटमा बजार प्रवेशको अनुमति दिइसकेको छ । तर, यसअनुसार चीनतर्फ व्यापार हुन सकिरहेको छैन । चीनसँगको सम्बन्धलाई क्यास गर्ने अन्य मुलुकको उदाहरण भने हाम्रो भन्दा निकै उत्साहजनक छ । यसलाई मिहिन ढंगले केलाएर भ्रमणलाई व्यापार प्रवद्र्धनको मुद्दामा समेत केन्द्रित गर्ने बेला भएको छ । जस्तै, केही वर्षयताका घटनालाई हेरौं, भ्रमणका क्रममा डेढ वर्षअघि राष्ट्रपति सी चिली पुगेका थिए । त्यहाँको राजकीय भ्रमणमा डेढ दशक पुरानो स्वतन्त्र व्यापार सम्झौताको पुनरावलोकनसँगै चिलियन वाइनको आयातमा उल्लेख्य कर छुट घोषणा भयो । त्यसयता चिलीले चीनमा वार्षिक २ अर्ब रुपैयाँ बराबरको वाइन निर्यात गर्न सक्यो ।

एउटा वस्तु वाइन मात्रको निर्यात परिमाण अझै बढ्दै छ । यता नजिकको देश बंगलादेशले पनि चीनतर्फको निर्यात तीस प्रतिशतले बढाएको छ । चीनको ठूला सहरका सामान्य मार्टमा बंगालादेशी फ्रुट जुस पाउनु सामान्य भइसकेको छ । यसको तात्पर्य के हो भने चीनको बजार प्रवेश केही वर्षअघिको जस्तो जटिल छैन । मात्र सरकारी प्रत्यक्ष पहल र व्यवसायीको तत्परताको खाँचो छ ।

प्रधानमन्त्री ओलीका लागि चीन भ्रमण ‘राम्रो भाग्य हुनेले जहाँ पुगे पनि स्वच्छ हावा भेटिहाल्छ’ भन्ने चिनियाँ कथनजस्तै अनुकूलताले भरिएको देखिन्छ । तर, नेपाली उखान जानेका प्रधानमन्त्रीले ‘भाग्य छ भन्दैमा डोकामा दूध अडिँदैन’ भन्ने कथनलाई सम्झेर भ्रमण फलदायी बनाउन थप मेहनत गर्न जरुरी छ।

himaltv@gmail.com

Esewa Pasal

प्रकाशित : असार ३, २०७५ ०८:१३
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT

सहर फेर्ने समय

हिमाल न्यौपाने

पाँच डिग्री तापक्रम दुई साताको अन्तरमा एक्कासि उकालो चढ्दै छ । डेढ महिनाअघि माइनस बीस डिग्री थियो । तापक्रमको निकै उतार–चढाव भएको ठाउँ हो, चीनको उत्तर पूर्वी सहर छाङ्छुङ् । यो अहिले दिनुहुँजसो समाचारमा छाउने उत्तर कोरियाको सीमावर्ती चिनियाँ सहर हो ।

छाङ्छुङ्को अर्थ पनि रमाइलै छ । छाङ् भन्नाले लामो र छुङ् अर्थात् वसन्त ऋतु । पन्ध्र–बीस दिन मात्र अर्थात् असाध्यै कम समय मध्यम मौसम रहने ठाउँलाई चिनियाँहरूले लामो वसन्त ऋतु भएको सहर भनेर छाङ्छुङ् नाम दिएका छन् । 
किन त ? छाङ्छुङ्का पाकाहरू भन्छन्, ‘अर्कोपटक लामो वसन्त ऋतु हुनेछ भनेर यस्तो नाम दिइएको हो ।’ यहाँका मानिसहरू अर्को वर्ष लामो वसन्त ऋतु आउने आसमा सबैभन्दो छोटो वासन्ती मौसमलाई बिदा गर्दै चर्को गर्मी र लगत्तै माइनस तीससम्म पुग्ने हिउँमा लुटपुटिन थालिहाल्छन् । फेरि राम्रा दिन आउनेछन् भन्ने आसमा जीवनको निरन्तरता हो भन्ने बुझ्न यो छाङ्छुङ्को नाम र मौसम दुवै काफी छन् । 
अहिलेका चिनियाँ युवा भने राम्रो दिनका लागि भाग्यमा भर पर्ने दिन गए भन्छन् । चिनियाँ मित्र चाङफङलाई मैले भनें, ‘यो कुरा त नेताहरूको भाषणजस्तै भयो नि ।’ चाङले भनी, ‘ल हिँड म तिमीलाई केही दिनमै चर्किने गर्मी थेग्न भइरहेको तयारी देखाउँछु ।’ चाङ र म विश्वविद्यालय नजिकैको सडकमा आधा घण्टा हिँड्यौं । उसले सुनाई, ‘सडकमा गुड्नेले वातानुकूलित कार चढ्छन् । यो सहरको अर्को नाम अटोमोबाइल सिटी पनि हो । तर, फुटपाथमा हिँड्नेको समेत ख्याल गर्नुपर्‍यो नि ।’ यसको जिम्मा स्थानीय सरकारले लिन्छ । हुन पनि दुई साताअघि फराकिलो पार्न थालेको सडकमा फुटपाथ बनिसकेछ । भर्खर बनेको फुटपाथमा एकाएक अग्ला–अग्ला रूख र बगैंचा देखेर म त छक्क परें । हरिया हुँदै गरेका रूखमा बिरामी मानिसलाई रगत चढाएजस्तै भिटामिनका ब्यागहरू झुन्डिएका थिए । मैले तस्बिर खिचें । तर, मैले तस्बिर खिचेको देखेर चाङ छक्क परी । उसले भनी, ‘चिनियाँ सहरमा सग्लै रूख रोप्ने र रूख नसर्दासम्म यसै गरेर भिटामिन दिनु अब नयाँ कुरा होइन । यस्ता दृश्य सामान्य हुन् ।’ 
हुन पनि काठमाडौंको भन्दा दोब्बर जनसंख्या भएको छाङ्छुङ्मा लगभग सबैजसो फुटपाथमा हिँड्दा अब सोझै चर्को घाम खेप्नु पर्दैन । रूखसँगसँगै विभिन्नथरीका फूल रोपेर फुटपाथ लगभग सुन्दर बगैंचाजस्तै देखिन थालेको छ । यसरी सजाइएको बगैंचाको आयु करिब छ महिना मात्रै हो । त्यसपछि हिउँले यसलाई ढाकिहाल्छ । अर्थात्, केही महिनाका लागि मात्रै सहर सिँगार्न कति मिहिनेत परेको होला । चाङले भनी, ‘हो धेरै मिहिनेत छ । तर, त्यसका फाइदा अनेक पनि त छन् । पहिलो त रोजगारी नै हो ।’ यसरी सहर सफा सुग्घर राख्ने काममा पहिलो प्राथमिकता पाका मानिसहरूलाई छ । उनीहरू अघिल्लो पुस्ताका हुन् । उबेला कलेज पढ्न पाएनन् । त्यसैले अहिलेका मेसिनरी जागिर पाउन गाह्रो छ । तर, उनीहरूले धैर्यपूर्वक काम गर्न जानेका हुन्छन् । र, उनीहरूको अनुभवले सहर सिँगार्न सजिलो हुन्छ । अर्को झनै फाइदा पनि छ । पाका उमेरका अनुभवीले सफासुग्घर पारेको सहरमा हुर्कन पाएपछि तिनका सन्तानले बढी काम गर्न सक्छन् । कार्यालय र व्यापारमा हरेक दिन टाउको दुख्यो या रुघा लाग्यो भन्नेहरूको संख्या स्वत: कम भइहाल्छ । 
यसरी फुटपाथका बगैंचा हेर्दै चाङका कुरा सुनिरहँदा मचाहिँ तीनकुने कार्यालयबाट आफ्नै डेरा बुद्धनगर हिँडेको सम्भिँmदै थिएँ । दुई महिनाअघि त्यो बाटो हिँड्दा सडकबीचको बगैंचामा रोपिएका बिरुवाका पात धूलोले ढपक्कै छोपेको थियो । तीन किलोमिटरको सडक बगैंचा हुर्काउने जिम्मा लिएको नेपाल टेलिकमका तीन–चारवटा बोर्ड मात्र सडकको बीचमै चम्किला देखिन्थे । हाम्रा कैयौं सहरहरू सार्वजनिक निजी साझेदारीको नाममा कुरूप पारिएका छन् । दुई–चार किलोमिटर मुख्य सडकको छेउछाउ रूख रोप्न र हुर्काउन पनि होडिङ बोर्ड टाँस्ने कम्पनी खोज्नेहरूले किन महानगर बनाउन तम्सिए यो आफैंमा अचम्मलाग्दो छ । सरसफाइ कर्मचारीहरूको परिचालन पनि निकै कमजोर छ । यतातिर भने सडक सफा गरिरहेका पाका मानिसहरू विभिन्न उपकरणले सुसज्जित देखिन्छन् । 
सायद, अब नेपालमा यसपालि आएका जनप्रतिनिधिहरूले सहरको वातावरण सुधारमा पक्कै केही गर्नेछन् । छाङ्छुङ्का बगैंचामा चुनावअघि नेताहरूले देखाएका सपना र अहिले जनताले चुनेर उनीहरूलाई दिएको जिम्मा सम्झेर एकै छिन टोलाएको मात्र के थिएँ, चाङले सम्झाई— अब फर्किने बेला भयो । साँझको बजार हेर्न फेरि भेटौंला । बिदा हुने बेलामा उसले मलाई अंग्रेजी नाम देऊ सम्झिन सजिलो हुन्छ, भनी । नाम जुराउन मलाई धेरै बेर लागेन र भन्दिएँ, ‘लोरा फङ्’ । बगैंचाजस्तो फुटपाथमा यति लामो कुरा गरेपछि मैले चाङलाई पनि फूलको सहरमा बस्ने फूल अर्थात् ‘लोरा’ नाम दिएँ । 
फेरि भेट भयो, अर्को दुई दिनपछि । साँझको बजार घुम्न तय भएको समयमा एक सेकेन्ड ढिला नगरी आइपुगी, ‘लोरा फङ्’ । पाँच मिनेट टाढाको होस्टलबाट आउँदा पनि ऊ ट्याक्सीबाट ओर्लिई । किन भन्ने प्रश्न नफुत्किँदै उसले भनी, ‘अहिलेको चिनियाँ पुस्ता समयलाई अलि बढी नै महत्त्व दिन्छन् । समयमा नपुगे काममा समस्या हुन्छ । काम नभए पैसा कमाउन सकिन्न । पैसो नभए चिनियाँ सहरमा काम गर्न सक्नेलाई सित्तै कसैले पानी पिउनसमेत दिँदैन ।’ तर, समयको पालना गर्न धेरै कुरा मिल्नु पनि पर्‍यो नि । मैले भने, ‘पाँच मिनेटको बाटोमा ट्याक्सी चढ्न पाउनु हाम्रा नेपालका सहरमा चन्द्रमा यान चढ्नुजस्तै गाह्रो छ । नजिकको ठाउँ बताए ट्याक्सीले लैजान मान्दै मान्दैनन् । अझै ड्राइभर झर्केर दिन नै खराब गर्दिन बेर लाग्दैन । सहरको सार्वजनिक यातायात सुधार भए कसले समय टार्ने थियो र, हाम्रोमा पनि ।’ उसले भनी, ‘ट्याक्सीका कहानी छोड र साँझको रमाइलो बजार हिँड ।’ 
दिउँसो खुला देखिने छाङ्छुङ्का फुटपाथ चोक झमक्क साँझ पर्दा खानाका स्टलहरूले भरिइसकेका थिए । चाउमिनका अनेक प्रकारदेखि पोलेका सखरखण्ड र उसिनेका मकै खानेहरूको ताँती लाग्दै थियो । उसले फुड स्टलमा हात लम्काई । मैले फुटपाथमा केही खान्नँ, भने । उसले आश्वस्त पार्न खोजी, ‘खराब केही हुन्न । यी सबैले सहरी प्रशासनसँग लाइसेन्स लिएका छन् । कम पुँजी भएका र चोक छेउछाउ भएकाले स्थानीय स्वाद झल्किने व्यापार गरुन् भनेर यस्ता ठाउँ तोकिदिएको हो । खराब खानेकुरा बेचे कडा कानुन छ । तलमाथि गर्ने आँटै गर्दैनन् । भैगो तिमीलाई म केटीभी लैजान्छु ।’ कान्तिपुर टेलिभिजनलाई छोटकरीमा केटीभी भन्दै पन्ध्र वर्ष काम गरेको मलाई केटीभी लैजान्छु भनेर उसले फेरि छक्क पारी । चाङले भनी, ‘यो तिमीले काम गर्ने केटीभीसँग अलि–अलि मिल्छ । काराओकेको छोटकरीमा केटीभी भनिएको हो । चीनका ठूला–साना सहरमा ‘केटीभी’ निकै लोकप्रिय छन् । यस्ता सांगीतिक क्लबमा चीनमा धनाढ्य हुँदै गएका र तिनका छोराछोरीले मनग्य खर्च गर्छन् ।’ केटीभी पुगेर चाङले चार बोतल बियर किनी । मैले ‘धेरै भएन’ भनेर सोध्दा उसले जवाफ दिई, ‘दुई प्रतिशत मात्रै अल्कोहल हो । चारै बोतल एक्लै पिए पनि तिमी सजिलै हिँडेर घर जान सक्छौं ।’ 
फस्टाउँदो मनोरञ्जन बजारलाई अनुशासनमा राख्न जरैदेखि उपायहरू लगाएको देखिन्छ । धेरै बोतल पिउँदा राज्यलाई कर बढी उठ्ने, पियक्कडहरू पनि ढलिनहाल्ने । गजब तरिका लाग्यो । अर्कोतिर यसरी फस्टाएको मनोरञ्जन व्यापारबाट उठेको धेरै करले सहरहरूको विकासमा पनि ठूलो योगदान छ । केटीभीमा चिनियाँ र अंग्रेजी गीत गाउँदा गाउँदै रातिको बाह्र बजिसकेछ । केटीभीबाट बाहिरिँदा सडकमा चहलपहल अझै थियो । खाना बेच्ने पसलहरू भने उठिसकेछन् । ट्याक्सी बोलाउनै आँटेको उसले भनी, ‘पाँच मिनेटको बाटो हो । म गइहाल्छु हिँडेर, ट्याक्सी चाहिँदैन् ।’ यति राति केटी मान्छे एक्लै जाने, उसले भनी, ‘केही फरक पर्दैन । सडकमा पूरै सिसी क्यामेराको सर्भिलेन्स छ । कसले छुने आँट गरे केही गर्नुपहिल्यै पुलिस आइहाल्छ ।’ 
हुन पनि, आममानिसलाई अनुशासित बन भनेर जति भने पनि केही काम छैन । जबसम्म प्रविधि र सुरक्षा सेवाको भरपर्दो संयोजित व्यवस्था हुँदैन । जाँदाजाँदै चाङले दोहोर्‍याइ, ‘चिनियाँ समृद्धिको सूत्र यही हो, सहर उच्च आर्थिक वृद्धिका इन्जिन हुन भने गाउँ इन्जिन चलाउन चाहिने इन्धन ।’ मैले बुझेजस्तो गरें, ‘उत्पादन, खपत र त्यसबाट निस्कको चिनियाँ सामथ्र्यको संगम यही होला ।’ 
मैले फेरि नेपाल सम्झिएँ— नेपालमा भर्खर चुनिएका नयाँ स्थानीय सरकारहरूले यस्ता कैयौं तरिका लगाएर काम देखाउने मौका पाएका छन् । त्यसैले अब ढिलो नगरी मुहार फेरौं सहरको ।

प्रकाशित : जेष्ठ २०, २०७४ ०९:२८
पूरा पढ्नुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT