एउटा हतारको प्रस्थान

श्रद्धाञ्जली
आफूले रोजेको कामको प्रकृतिकै कारण पत्रकारिताभन्दा बाहिर यादव थपलियालाई चिन्ने धेरै थोरै मान्छे होलान् । तर पत्रकारिता क्षेत्रमा भने आफ्नो कामका लागि उनी अब्बल मानिएका ‘अक्षरजीवी’ मध्येमा पर्थे ।
स्वरूप आचार्य

काठमाडौँ — समाजमा व्यावसायिक भनेर स्थापित धेरै पेसामध्ये पत्रकारिता वास्तवमा निकै कठोर पेसा हो । भावनालाई तर्कले जित्दै अगाडि बढ्नुपर्ने यो पेसामा मृत्यु केवल एक आकस्मिकता मात्र बनिदिन्छ । केही दिन अघिसम्म सँगै कुम जोडेर काम गरिरहेका सहकर्मीको निधन हुँदा हामी केही छिन स्तब्ध हुन्छौं र अलिबेर पछि आफूलाई सम्हाल्दै कुन पृष्ठमा कत्रो समाचार दिने भनेर घोत्लिन थाल्छौं । हामीलाई शोक मनाउनेसम्म पनि फुर्सद मिल्दैन ।

हामीले गत शुक्रबार हाम्रो समाचारकक्षको एक हँसिला र मृदुभाषी सहकर्मी गुमायौं । समाचार सम्पादनका क्षेत्रमा अब्बल मानिएका पत्रकार तथा साहित्यकार यादव थपलियाको गत शुक्रबार ३९ वर्षको अल्पायुमा निधन भयो । शनिबारसम्म ‘कान्तिपुर’ दैनिकको समाचारकक्षमा आई अरू दिनजस्तै काम गरिरहेका उनलाई केही दिनको सामान्य ठानिएको ‘असामान्य’ ज्वरोले हामीबाट सदाका लागि छुटाएर लग्यो ।

देशको राजधानीमा ५ दिनको ज्वरोले कसैको मृत्यु हुनु आफैंमा अपत्यारिलो कुरा हो । त्यसमा पनि आफ्नै सहकर्मी बितेको खबर यति सहजै ग्रहण गर्न मुस्किल नै पर्दोरहेछ । कान्तिपुर र अन्य समाचारकक्षमा पनि उनीसँग प्रत्यक्ष–अप्रत्यक्ष रूपमा काम गर्ने हामी सबैलाई त्यही महसुस भइरहेको छ ।

Yamaha

वर्षौं पत्रकारितामा रहेर पनि सधैं गुमनाम रहने काम रोजे थपलियाले । उनले रोजेको कामको प्रकृतिकै कारण पत्रकारिताभन्दा बाहिर उनलाई चिन्ने धेरैथोरै मान्छे होलान् । तर पत्रकारिता क्षेत्रमा भने आफ्नो कामका लागि उनी अब्बल मानिएका ‘अक्षरजीवी’ मध्येमा पर्थे । उनको समाचार सम्पादन गर्ने कौशल, शब्द चयन, विषयको गाम्भीर्यलाई बुझ्ने क्षमता र शीर्षक छनोट गर्ने खुबीले उनलाई समाचारकक्षको प्रियपात्र बनाएको थियो ।

‘नागरिक दैनिक’ मा प्रधान सम्पादक रहँदा यादवसँग काम गरेका प्रधान सम्पादकद्वय किशोर नेपाल र प्रतीक प्रधानका नजरमा उनी मिहेनती र जिम्मेवार पात्र थिए । किशोर नेपालले यादवको काम गर्ने क्षमताको सम्झना गर्दै भने, ‘उनी निकै छिटो र जिम्मेवारीपूर्वक समाचार सम्पादन गर्न सक्ने व्यक्ति थिए ।’ नेपालका अनुसार कुनै पनि समाचारको पक्ष वा विपक्षमा नरही निरपेक्ष रहेर समाचार सम्पादन गर्ने गुणका कारण उनी सम्पादकका प्रिय पात्र हुन्थे । यस्तै प्रतीक प्रधानका अनुसार उनमा भाषाका ज्ञान भएकाले निकै आत्मविश्वास थियो । ‘उनी निरन्तर लामो समय समाचार सम्पादनको काम गर्न सक्थे । समाचारलाई गुणात्मक रूपले राम्रो बनाउन सक्ने उनको क्षमताले ऊसँग काम गर्ने सबैलाई सहज महसुस हुन्थ्यो,’ उनले भने ।

थपलियासँग लामो समय एउटै प्रकाशन गृहमा काम गरेका हाल ‘सेतोपाटी’ का सम्पादक सुदीप श्रेष्ठका अनुसार उनी एक भरपर्दो समाचार सम्पादक थिए । ‘यादवजी दिनभर प्राय: सबै समाचारमा अपडेट भइरहनुहुन्थ्यो । त्यसैले उहाँसँग काम गर्दा कहिल्यै बेलुका कुन समाचारलाई मुख्य बनाउने भनेर टाउको दुख्दैन थियो,’ उनले भने, ‘उहाँ जति जिम्मेवारीपूर्वक समाचार सम्पादन गर्नुहुन्थ्यो, त्यति नै मिठो समाचारको शीर्षक पनि जुराउनुहुन्थ्यो । त्यसैले हामी नागरिकमा हुँदा उहाँलाई ‘शीर्षक शिरोमणि’ नै भन्थ्यौं ।’

शीर्षकका सन्दर्भमा उनीसँग काम गर्दाको मेरो अनुभव पनि त्यस्तै छ । एक पटक मैले नेपालमा रक्त क्यान्सरका कारण धेरै बालबालिकाले उपचार सम्भव भए पनि पैसा अभावका कारण ज्यान गुमाउने गरेको लामो फिचर लेखेको थिएँ । शनिबार छापिएको उक्त फिचर ‘नागरिक’ दैनिकको पहिलो पृष्ठ पुरै र दोस्रो तथा तेस्रोमा पनि ‘क्यारिओभर’ गर्नेगरी हाल्ने निर्णय भयो ।

त्यतिबेला नागरिकका सहायक सम्पादक रहेका सुदीप श्रेष्ठको सिफारिसलाई प्रतीक प्रधानले लालमोहर लगाएसँगै पहिलो पेजमा हाल्ने फिचरका लागि आठ कोलम सुहाउँदो शीर्षक जुराउन हम्मे–हम्मे परिरहेको थियो । उक्त समाचारको सम्पादन सुदीप श्रेष्ठले गरे पनि उनले शीर्षक भने जुराउन सकिरहेका थिएनन् । त्यसमाथि पनि मैले केही प्राविधिक कारणवश निकै ढिला गरी समाचार लेखेकोले समय घर्किसकेको थियो । त्यतिकैमा थपलियाले शीर्षक हाल्न बाँकी राखेर तयार पारेको पृष्ठमा शुद्धाशुद्धि हेर्दै भने– ‘फुल्न चाहन्छन्, यी कोपिला’ । मलाई शीर्षक मन नपर्ने कुरै थिएन, श्रेष्ठलाई पनि मनपर्‍यो । उक्त फिचर छापिनु केही दिनअघि पाकिस्तानको विद्यालयमा भएको विद्यार्थीहरूको नरसंहारको कहालीलाई समेत स्मरण गराउँदै पीडाबोध गराउने शीर्षकमा उक्त समाचार छापियो ।

यस्तै नेपाली भाषामा पकड भएकाले पनि उनले सम्पादन गर्ने समाचार राम्रो हुन्थ्यो भन्नेमा उनीसँग काम गरेका कुनै पनि सम्पादकको विमति छैन । ‘संवाददाताले कहिलेकाहीं अल्छी गरेर लेखेको समाचारलाई पनि उहाँ मिहेनत गरेर पठनीय बनाउनुहुन्थ्यो,’ श्रेष्ठले भने, ‘उहाँले बनाइदिएका समाचारले धेरै संवाददाताले वाहवाही पाउँथे । त्यसैमा उहाँ रमाउनुहुन्थ्यो ।’
‘उहाँसँग सधैं फोनमा कुरा गर्दाको उहाँले प्रयोग गर्ने वाक्य मलाई सधैं याद आउँछ– आराम छु, आरामको कामना गर्छु,’ श्रेष्ठले भने, ‘अहिले यी वाक्य मेरो कानमा गुञ्जिरहन्छ ।’
पत्रकारिता सँगसँगै उनको साहित्य यात्रा पनि जारी थियो । उनको ‘मृत्यु–चुम्बन’ नामक उपन्यास र ‘सम्मतिका छालभित्र’ समीक्षा कृति प्रकाशित छन् ।

गम्भीर विषयलाई पनि केही ठट्यौली पाराले भन्नसक्ने खुबी भएका उनको कलम कविता सिर्जनामा पनि चल्थ्यो । उनको ‘हाँडीगाउँले जात्रा’ कविता संग्रह प्रकाशित छ भने केही थान फुटकर कविताहरू विभिन्न पत्रपत्रिकामा पनि छापिएका छन् । यस्तै उनका ‘मृत्यु विम्ब’ कविता संग्रह, ‘एकरात जुनेलीमा’ कविता संग्रह, ‘परिस्थिति प्रहार गर्छे’ खण्डकाव्य, ‘आँसु नै जिन्दगी’ उपन्यास प्रकाशोन्मुख कृतिहरू हुन् । उनको नागार्जुन साहित्य प्रतिष्ठान, सिर्जना मझेरी तथा निर्झर वाङ्गमय प्रतिष्ठानसँग आबद्धता थियो ।

थपलियाले केही काम यस्तो पनि गरे, जसले सामाजिक क्रान्तिमा सानै भए पनि अविस्मरणीय छाप छोड्न पनि सफल भयो । उनले गंगा खतिवडासँग २०६२ साल वैशाख २१ गते आफ्नो उपन्यास ‘मृत्यु चुम्बन’को विमोचन समारोहमा बिहे गरेका थिए । जसको साक्षी स्वयं राष्ट्रकवि माधवप्रसाद घिमिरे थिए ।

फोटोग्राफीमा निकै रुचि भएका उनले फोटोग्राफीकै सिलसिलामा पत्रकारितामा प्रवेश गरेका हुन् । उनले साना–ठूला विभिन्न पत्रपत्रिकामा विभिन्न पदमा रहेर काम गरेका थिए । उनले दैनिक पत्रिकाहरूमा ‘खोजतलास’, ‘सन्ध्याकालीन’, ‘स्पेसटाइम’, ‘नयाँ पत्रिका’ र ‘नागरिक’ हुँदै ‘कान्तिपुर’सम्म काम गरे । यस्तै ‘नयाँ विकल्प’, ‘जनपुकार’ जस्ता साप्ताहिक पत्रिकामा पनि उनले सम्पादनको काम गरेका थिए ।

फोटोग्राफी गर्दै जाँदा पत्रकारिताको चस्का पसेका उनले सुरुमा केही समय रिपोर्टिङ, स्तम्भ लेखनजस्ता काम गरेर पर्दा पछाडिको काम गर्न सुरु गरेका हुन् ।

‘यादवजीहरू जस्तो भाषा सम्पादक भनेका कुनै पनि समाचारकक्षका ‘अनसिन हिरो’हरू हुन्,’ सेतोपाटीका सम्पादक श्रेष्ठले भने, ‘हामी कहिलेकाहीं कुनै संवाददाताले झुर लेखेर छोडेर गएको समाचार पढेर गुनासो गर्दा उहाँ भन्नुहुन्थ्यो– यस्तो लेख्छन् र त हाम्रो कामको महत्त्व छ, नत्र बेरोजगार भइहालिन्छ नि ।’

श्रेष्ठका अनुसार समाचार सम्पादन गर्दा कहिल्यै हतार नगर्ने उनले कतिपय बेला समाचार सम्पादन गरिसक्दासम्ममा पृष्ठ नै ‘फाइनल’ भइसकेको हुन्थ्यो र अन्तिममा उनले हेरेको समाचार रिप्लेस गरिन्थ्यो ।

जीवनमा कहिल्यै केही काम गर्न हतारो नगर्ने उनको इहलीला भने समाप्तिको पथ पहिल्याउन निकै हतार गर्‍यो । त्यही हतारोले गंगाले आफ्नो प्रेमिल सहयात्री गुमाइन् भने दुई नाबालक छोरीहरूले ममतामयी पिता । हामी साथीभाइले एक प्रिय र जिम्मेवार सहकर्मी अनि समाचारकक्षले रोचक र घोचक शीर्षक जुराउने भाषा सम्पादक गुमायौं ।

Esewa Pasal

प्रकाशित : असार २३, २०७५ ०८:०३
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT

कहिलेसम्म ट्राफिक जाम ?

स्वरूप आचार्य

काठमाडौँ — ‘काठमाडौंको कुनचाहिं सडक जाममुक्त होला ?’ यो प्रश्नको उत्तर खोजिरहनै पर्दैन । यसको सिधा जवाफ छ– ‘त्यस्तो कुनै सडकै छैन ।’ हुन पनि हो । काठमाडौंका हरेक साना–ठूला सडकमा दिनको कुनै न कुनै समय जाम हुन्छ नै । ठूला फराकिला भनिएका सडकमा सार्वजनिक बस, माइक्रो, ट्याम्पु र ट्याक्सीले जाम हुन्छ भने साना सडक भने बाटै ढाकिने गरी लाज पचाएरै पार्किङ गरिएका निजी सवारीसाधन वा मोटरसाइकलले गर्दा ।

काठमाडौंको सबैभन्दा धेरै लामो जाममा परिने क्षेत्र भनेको कलंकी आसपास, नारायणगोपाल चोक र कोटेश्वर नै हो । यी क्षेत्रमा जामको मुख्य कारक सार्वजनिक यातायात नै हुन् । जाम हुने क्षेत्रको सडकलाई नियाले त्यहाँ केही समानता पाइन्छ । सबैभन्दा पहिला त जाम हुने क्षेत्रमा ट्राफिक लाइट नै छैनन् । त्यसपछि अर्को मुख्य समानता भनेको ती चौबाटोहरूको चारैतर्फको चोकमै सार्वजनिक बसका यात्रु चढाउने र ओराल्न बनाइएका बस बिसौनी छन् । त्यसमा अविवेकी चालक र अबुझ पैदलयात्रुले उक्त सामान्य जामलाई कठिन बनाइदिन्छन् । त्यसमा सधैं हतारमा हुने नेपाली ‘भ्यालेन्टिना रस्सी’हरूले थप प्रेसर थपिदिन्छन् ।

ट्राफिक प्रहरी, चालक र यात्रुहरू सबैले विवेक नपुर्‍याउने हो भने काठमाडौंका सडक जति नै फराकिला बनाइए पनि जामको समस्या हट्नेवाला छैन । सबैको संयुक्त प्रयास भएमा काठमाडौंमा हुने घन्टौं लामो जामको समस्या पूर्ण रूपमा त हट्ला न हट्ला, तर कम भने अवश्य नै हुन्छ ।

ट्राफिक लाइटको अभाव
काठमाडौंको बानेश्वर र नारायणगोपाल चोकबाहेक अन्य कुनै पनि चोकका ट्राफिक लाइटले काम गर्दैनन् । जामको मुख्य समस्या सडक यात्रालाई सुरक्षित र सजिलो बनाउन अत्यावश्यक मानिएको ट्राफिक लाइट नहुनु हो । ट्राफिक लाइट अभावमा अहिले ‘धुलाम्मे’ ट्राफिकहरू हातमा दिनको समयमा ‘स्टप/गो’ लेखिएको प्लेकार्ड र साँझ ट्राफिक ब्यटन (बत्ती बल्ने रड) बोकेर सवारी आवागमन चुस्त राख्न प्रयत्नरत हुन्छन् । तर, यही प्रयत्न कतिपय समय उनीहरूले पनि पत्तो नै नपाई जामको कारक बनिदिन्छ ।

‘ट्राफिक प्रहरी आफैं जामका कारक हुन्’ भन्ने टिप्पणीले लगभग १८ घण्टा सडकमा खटिने राष्ट्र सेवकहरूको चित्त नबुझ्न सक्छ । त्यो जायज पनि हो । तर, केही काम यस्ता हुन्छन् जसको जस जति अरूलाई जान्छ र अपजस जति आफ्ना थाप्लामा पर्छ । सडकमा खटिने ट्राफिकको काम पनि त्यही प्रकृतिको हो । ‘जाम कम भए हाकिमले गरेर, जाम भए आफ्नो गल्ती,’ यहाँको चलन नै यस्तै छ ।


यस्तै चलनमा ‘बिचरा’ ट्राफिकले पनि गरून् के ? एकतर्फ सिनित्तै पारेर मात्रै अर्कोतर्फको सडक खोल्नु काठमाडौंको ट्राफिक जाम र व्यस्त चोकमा हुने दुर्घटनाका पनि प्रमुख कारक हुन् । यो तथ्यको औपचारिक रूपमा कुनै अध्ययन गरिएको छ कि छैन त सम्बन्धित निकायले नै जानून् । तर, सडक किनारमा बसेर नियाल्ने मात्रै हो भने पनि बिनाकुनै अध्ययन नै यो भनाइमा सत्यता छ भन्न गाह्रो पर्दैन ।

उदाहरणका लागि कोटेश्वरको चोकमा खटिएको ट्राफिकले बालकुमारीबाट जडीबुटीतर्फ जाने सडक खोल्दा तीनकुने र जडीबुटीबाट आइरहेका सवारी साधनलाई रोक्नुपर्ने हुन्छ । अब बालकुमारीबाट आएका गाडी ननिख्रिउनजेलसम्म दुईतर्फका सडक अवरुद्ध गर्दा त्यसको ‘चेन इफेक्ट’ तीनकुनेतर्फ शान्तिनगरसम्म र जडीबुटीतर्फ लोकन्थली र पेप्सीकोलासम्म पर्छ । यी त भए सिधा देखिने असर । त्यसपछिका साहयक मार्गदेखिका सडकमा पर्ने असरको त चर्चा गरेरै सकिन्न ।

ट्राफिक लाइटले जसरी एउटा नियमित अन्तरालमा सबैतर्फका सडकका ट्राफिकलाई खोल्ने काम गर्छ, त्यसरी नै ट्राफिक प्रहरीले पनि घडी नै हेरेर नियमित गरे हुन्न ? त्यसो नगर्दा पहिला त जाम खुलेको बेलामा चोकबाट गाडी पार गराउन तँछाड–मँछाड नै चल्छ । त्यो जायज पनि हो । किनभने ट्राफिकले सडक रोकिदियो भने फेरि कतिबेला खुल्छ पत्तो नै हुँदैन । एउटा निश्चित सयममा सडक खुल्छ भन्ने भयो भने जो पनि आफ्नो पालो कुरेर बस्न तयार हुन्छ । तर पेलेर जाने अगाडि बढेको बढ्यै र लाइनमा बस्ने सधैं कुरेको कुर्‍यै हुने भएपछि ‘कुर्ने त कुरै आउँदैन, हुँइकाउने हो’ भन्ने मानसिकता सवारी चालकमा हावी भएको देखिन्छ ।त्यसैले कि त चोकमा बस्ने ट्राफिकलाई निश्चित समयको हेक्का राख्न पनि सिकाइनुपर्‍यो, नभए सजिलो उपाय पनि छ– चोकचोकमा भएका ट्राफिक लाइट मर्मत गर्ने ।

चोकको मुखमै बस बिसौनी
हरेक नयाँ, पुराना चोकको मुखमै बस बिसौनी किन छ ? ट्राफिकले व्यस्त चोकको मुखमै यात्रु चढाउन र ओराल्न किन दिन्छ ? चोकको मुखैमा रहेका यस्ता बिसौनीले त्यहाँको सडकलाई अस्तव्यस्त नै बनाइरहेका छन् ।चोकको जाम खुल्नेबित्तैकै पारि गएर यात्रु चढाउने र ओराल्ने सार्वजनिक यातायातको प्रतिस्पर्धाले अन्य सवारीलाई मार पर्छ ।

विशेष गरेर माइक्रो र बसले दायाँ कुनाबाट बायाँ कुनामा रहेको बिसौनीमा गाडी पुर्‍याउन गर्ने होडबाजीले अन्य गाडीलाई छास्स–छुस्स छुनु त सामान्य नै भयो, कहिलेकाहीं भने गम्भीर दुर्घटना पनि हुन्छ । त्यसपछि अगाडि रहेको गाडीले यात्रु कुरेर बसेपछि त्यसको पछाडि रहेका गाडीको लाइनले सडक जाम गरिदिन्छ । त्यहाँ खटिएका ट्राफिक प्रहरीले गाडीलाई त अगाडि बढ भन्दैनन् । तर गाडीले सडक छेकेर रोकेको झोंकमा कसैले हर्न बजाए भने कारबाही हुन्छ ।

यसमा चालकको अविवेकी पारा त छर्लंग हुन्छ नै यात्रुहरूको अल्छीपना पनि देखिन्छ । जति अविवेकी चालक छन्, त्यति नै ‘मूर्ख’ यात्रुहरू पनि छन् । उनीहरू दुई पाइला चाल्नलाई अल्छी मान्छन् र जाममा पर्दा ट्राफिक र गाडीलाई सराप्छन् ।हरेक यात्रुलाई आफू चढ्ने र ओर्लने ठाउँमै बस बिसौनी हुनुपर्छ । अफिस, घर वा कुनै रेस्टुरेन्ट नै किन नहोस्, त्यसैको बाहिर हात दिनेबित्तिकै गाडी रोकिनुपर्छ भन्ने मान्यताले यात्रुलाई गाँजेको छ । त्यो मान्यतालाई नहटाएसम्म जामको एउटा कारक यात्रु आफैं पनि हुन् ।

‘मूर्ख’ पैदल यात्री
सडकमा पैदलै हिँड्नेले गाडीहरूका कारण जाम भएको गनगन गरे पनि त्यो जामको एक कारक उनीहरू आफैं पनि हुन् । जेब्राक्रसमा खुट्टा परेपछि गाडी रोकिनुपर्छ भन्ने मात्रै उनीहरूलाई थाहा छ । तर ढल्की–ढल्की गफिँदै सडक काट्दा हजारौं यात्रुलाई असर पर्छ भन्नेमा उनीहरूलाई मतलबै हुँदैन । एकैछिन कुरेर केही मान्छे जम्मा भएपछि समूहमा सडक काटे सवारी आवागमनको गतिमा धेरै बाधा पर्दैन । एक–एकजना गरी सडक काट्ने हो भने त सडकमा गाडी हैन मान्छे हिँडे हुन्छ ।

सधैं हतारमा हुने मोटरसाइकल
राजधानीमा मोटरसाइकल चलाउने जति सबैले आफूलाई कुनै न कुनै रूपको ‘रेसर’ र ‘स्टन्टम्यान’ सम्झिन्छन् । यसरी सडकमा ‘रेसर’ वा ‘स्टन्टम्यान’ भएर बत्तिनेहरूले आफ्नो बाइक हुँक्याउने क्षमता कहीँकतै साबित गर्ने मौका पाउँछन् कि पाउँदैनन् त्यो त थाहा भएन तर आफूलाई विवेकहीन भने हरपल साबित गरिरहेका हुन्छन् ।

जाममा सकेसम्म पर्न नपरे हुन्थ्यो भन्ने सबैलाई लाग्छ । मोटरसाइकल चालकहरूलाई झन् बढी लाग्छ । त्यसैले त कहिलेकाहीं त पैदलयात्रु हिँड्ने फुटपाथलाई उनीहरू राजमार्ग देख्छन् र जाममा रोकिएका गाडीहरूबीचको ‘ग्याप’लाई बाटो देख्छन् । त्यस्ता बाटा कहिलेकाहीं अचानक साँघुरो भइदिँदा उनीहरू ‘इरिटेट’ बन्छन् । उनीहरूलाई न लेनको मतलब हुन्छ न पालो कुरेर बसिरहेका अन्य गाडीहरूकै ।

उनीहरूले एक्सिलेटर बटार्दा मोटरसाइकल हुइँकियो भने ठीक छ, होइन भने चोकमा बसेका राष्ट्रसेवक ट्राफिक प्रहरीहरू निकम्मा हुन्छन्, पैदलयात्रु ‘मूर्ख’ र गाडी चालकहरू मिचाहा ।

प्रकाशित : असार १०, २०७५ ०८:१५
पूरा पढ्नुहोस्
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT