त्रिवि पुस्तकालयमा भीड

झोलाभरि पुस्तक अनि सामलतुमल बोकी पुस्तकालय प्रवेश गर्न लाइन लाग्नु उनीहरूको रहर नभएर बाध्यता हो ।
डा. साधना प्रतीक्षा

काठमाडौँ — साहित्यिक अनुसन्धानका क्रममा त्रिवि केन्द्रीय पुस्तकालयमा लामो समय बिताउँदा मलाई बिहान सधैँ हतारिँदै निवासबाट निस्कनुपर्थ्यो । अलिकति ढिला भयो कि बस्ने ठाउँ नपाइने । पुस्तकालय खुल्नु अगावै ढोकामा कुरिरहेका अनि पुस्तकालयभित्र तथा वरिपरि सर्वत्र बसेर पढिरहेका विद्यार्थीहरू देख्दा म आफूले बेहोर्नुपरेको असहज परिस्थिति बिर्सेर प्रफुल्ल भएँ ।

विश्वविद्यालयमा सेमेस्टर प्रणाली लागू भएपछि संख्यात्मक रूपमा विद्यार्थी घटेको देखिए पनि गुणात्मक विकास भने धनात्मक नै रहेछ भनेर म आत्मसन्तोष गरिरहेकी थिएँ । तर मेरो त्यो आत्मसन्तुष्टि धेरै दिन टिक्न सकेन । घरबाट किताबका भारी बोकेर पुस्तकालयको पत्रिका सेक्सनका टेबुल–कुर्सीमा खचाखच गरी पढिरहेकाहरूप्रति मेरो ध्यान गयो ।


Yamaha

उनीहरूले पढिरहेका लोकसेवा तयारीका गाइड, गेसपेपर देखेपछि केही प्रश्न गरेँ, जसको उत्तर यस्तो थियो, ‘लोकसेवा परीक्षाको तयारी गर्दैछौँ ।’ कलेजमा भर्खर भर्खर ब्याचलर भर्ना भएको, कोठामा पढ्ने वातावरण हुँदैन, निद्रा पनि लाग्छ । हामीलाई यहाँका पुस्तकहरू आवश्यक पर्दैनन् । साथीहरूले भनेपछि हामी पनि आउने गरेका हौं ।’


पुस्तकालयभित्र तथा बाहिर जताततै बसेर पढिरहेकाहरूमध्ये अधिकांश विश्वविद्यालयका विद्यार्थी वा पुस्तकालयका अध्येता–अनुसन्धाता होइनन् भन्ने पत्ता लगाउन धेरै समय लागेन । कुराकानीको सिलसिलामा थाहा पाएँ, उनीहरू त्यहाँ आउनाको कारण सबैको लगभग उस्तै देखिन्थ्यो, ‘डिस्टर्ब’ । एउटा कोठामा धेरैजना बस्नुपर्दाको असहजता, टेबुल–कुर्सीको व्यवस्था नभएकाले ओछ्यानमा बसेर पढ्दा निद्रा लाग्ने समस्या, घरभित्र तथा वरपरबाट हुने हल्लाखल्ला, समूहमा छलफल गरी पढ्दा प्रभावकारी हुनुका साथै प्रतिस्पर्धाको भावनाले पढाइतर्फ प्रेरित गर्ने कारणबाट उनीहरू तँछाड–मछाड गर्दै पुस्तकालय धाउने गरेका रहेछन् ।


अझ कसैले त अघिल्लै दिन कापी–किताब पिँmजारेर ठाउँसमेत ओगट्ने गर्दारहेछन् । माथिका कारण हेर्दा उनीहरूले पुस्तकालय प्रयोग गर्नुलाई अनुपयुक्त मान्न सकिँदैन । तर यसबाट पुस्तकालयका अन्य प्रयोगकर्तामा परेको नकारात्मक प्रभावप्रति आँखा चिम्लने अवस्था पनि रहँदैन । पुस्तकालयबाट पाठ्य–सामग्री लिएर पढ्न आएकाहरूलाई ठाउँको अभाव हुनु एउटा समस्या थियो भने अन्यत्र कतै उपलब्ध नहुने पत्रपत्रिकाबाट सामग्री खोजेर अनुसन्धान गर्नेहरू भुइँमा बस्न बाध्य देखिन्थे । त्यसमाथि पनि आवाज निकालेर तथा समूहमा छलफल गरी पढ्नेहरूबाट अनुसन्धानकर्ताहरू हैरान हुनुपर्ने अवस्था छँदै थियो ।


पुस्तकालयमा विद्यार्थीभन्दा गैरविद्यार्थीको चापका कारण विद्यार्थी, शिक्षक, अध्येता–अनुसन्धातालाई जति सास्ती खेप्नुपरेको थियो, त्यति नै असहज परिस्थितिको सामना पुस्तकालय प्रशासनले पनि गरिरहेको यथार्थ पुष्टि पुस्तकालय प्रशासनको प्रस्तुत अभिव्यक्तिले गरिरहेको थियो । ‘यो हाम्रा लागि साँच्चीकै जटिल समस्या बनिरहेको छ । हाम्रो प्राथमिकतामा पुस्तकालयको सामग्री प्रयोगकर्ता विद्यार्थी, विश्वविद्यालयका शिक्षक, अध्येता–अनुसन्धाताहरू हुन् । यी बाहेक पनि यसरी पढ्न आउने सबैलाई समेट्न हामीकहाँ भवनको अभाव छ, त्यसमा पनि भूकम्पले भवन क्षतिग्रस्त भएपछि यो अभाव झनै चुलिएको हो ।


बाहिरबाट पढ्न आउनेहरूका लागि केही टहरा पनि बनाइएको छ । तर लोकसेवा तयारी, विभिन्न तहका ब्रिजकोर्स तयारी, भाषा परीक्षा आदि सबैको तयारीका लागि पुस्तकालय कक्ष प्रयोग गरिदिनाले सही अध्येता/अनुसन्धातालाई असुविधा भएकै छ । हामीसँग विद्यार्थी तथा गैरविद्यार्थी छुट्याउने ठोस आधार पनि छैन ।’ पटक–पटक सूचना टाँस्दै, ‘हामीले यहाँ बसेर पढ्न नपाउने ? भन्ने धम्की आउँछ । क्षतिग्रस्त भवन मर्मत गरेर क्षमता बढाउने सोचाइमा छौँ ।’ भूकम्पले लथालिङ्ग भएको पुस्तकालय व्यवस्थित हुँदैछ । पुस्तकालय परिसरलाई तारबार लगाएर त्यहाँभित्र सञ्चालित चमेनागृह हटाउनुका साथै केही टहरा बनाएर पढ्ने व्यवस्था गरिएको छ । तर विद्यार्थी तथा गैरविद्यार्थी सम्बन्धी समस्या कानुनी नभई व्यावहारिक हो ।


पुस्तकालय प्रशासनसँग त्यसलाई छुट्याउने आधार छैन । सूचना टाँस्नु, केही समय भिडभाड घट्नु अनि पुन: उही क्रम दोहोरिनु बाहेक । यस पटक पनि सूचना टाँसिएपछि कुर्सी–टेबुल केही खाली भए । त्यसैले त्यहाँ बसेर पढ्नेहरूले चाहिने–नचाहिने लेखेर फोतरेका टेबुलहरू देख्न पाइयो । यस सम्बन्धमा पुस्तकालयकी एक कर्मचारीको भनाइ थियो, ‘यति त के हो र ? उता–उताका टेबुलहरू देख्नुभयो भने के भन्नु होला । एउटै बाँकी छैन, कापी त ल्याउँछन् नि, त्यसैमा कोरेको भए टेबुल फोहोर हुने थिएन । के भएका होलान्, पढ्न आउनेहरू पनि ?’ उनको त्यो हैरानीसँगै मेरो अर्को हैरानी पनि थियो । मैले पल्टाएका पुराना अनि दुर्लभ पत्रिकाहरूमा पाना च्यातेर तथा केही अंश काटेर लगिएको देखिन्थ्यो । पुस्तकालयको यसरी दुरुपयोग हुनु दु:खको विषय हो भने यसै बीचको सानो घटनाले मलाई झनै आहत बनाइदियो ।


सधैँभैंm पत्रिका सेक्सनको टेबुलमा अफ्नो काममा व्यस्त थिएँ । आडैको टेबुलमा एक युवक एउटा कुर्सीमा बसेर अर्कोमा खुट्टा राखेर आरामपूर्वक बसेको देखेपछि कर्मचारीले त्यसरी नबस्न भनिन्, तर उसले उपर्खुट्टी हटाउनुको साटो ‘खाली भएको बेला यसरी बस्दा के हुन्छ र ?’ भन्दै मुख लगाएपछि मेरो धैर्यको बाँध भत्कियो र भनेँ, ‘तपाईं हेर्दा त विद्यार्थीजस्तो देखिनुहुन्छ, तर व्यवहार भने विद्यार्थीजस्तो भएन नि ।’ ‘मैले जे गरे पनि तपाईंलाई के सरोकार’ भन्ने उसको जवाफ पाएपछि मैले आफ्नो परिचयसहित भनेँ, ‘सरोकार पक्कै हुन्छ, किनभने यो तपाईंको घर नभएर सार्वजनिक स्थल, अझ पुस्तकालय हो ।


यसको आफ्नै मर्यादा र नियम हुन्छ । यहाँ विद्यार्थीमात्र होइन, शिक्षक, अनुसन्धानकर्ता तथा अवलोकनकर्ता पनि आउँछन् ।’ मेरो कुरा सुनेपछि आँखा तर्दै खुट्टा तल झार्ने ती छात्रलाई देख्दा मेरो गुरुत्व नराम्ररी दुख्यो । के सिकाएछौँ त हामीले हाम्रा विद्यार्थीहरूलाई ? व्यक्तिगत तथा सार्वजनिक जीवनको भेद तथा सार्वजनिक स्थानमा गर्न हुने र नहुने व्यवहारसम्म जानेका रहेनछन्, उनीहरूले ।


यस्तै आहत मनले पुस्तकालयमा देखे/भोगेका परिदृश्य सम्झन्छु— सोही छात्र केही बेरमा फोनमा चर्को आवाज गर्दै निकै बेर कुरा गरेको, पुस्तकालयभित्र घुमी–घुमी आवाज निकालेर पढ्दै गर्नेहरू, सामूहिक अध्ययनका नाममा पुस्तकालय परिसरमा जम्मा भएर हल्लाखल्ला गर्ने जमात अझ पढाइको बहानामा पुस्तकालय परिसरलाई ‘डेटिङ स्पट’ बनाउने रोमान्टिक जोडीहरू । उनीहरू सबैलाई लागेको होला, उनीहरूले जे गरे, त्यो उनीहरूको मौलिक अधिकार हो । यसमा अरुलाई चासो किन ? अधिकारका कुरा गर्दा एक कदम अगाडि बढ्ने अनि कर्तव्यको प्रसङ्ग आउँदा दुई कदम पछि हट्ने संस्कृतिका कारण नै आजसम्म मुलुकले काँचुली फेर्न सकिरहेको छैन । आजका युवा तथा विद्यार्थीको काँधमा देशको भविष्य निर्धारित हुनेहुँदा उनीहरूमा अधिकार तथा कर्तव्यप्रतिको सचेतता अनिवार्य हुन्छ ।


शिक्षाको उच्चतम गन्तव्य विश्वविद्यालय तथा ज्ञानको दुर्लभ संग्रहालय केन्द्रीय पुस्तकालय भएकाले यसको दुरुपयोग गर्ने प्रवृत्ति निरुत्साहित हुनुपर्छ । वास्तविक विद्यार्थी तथा विभिन्न विषय–क्षेत्रका अध्येता/अनुसन्धाताले यहाँभित्र बसेर निर्वाध रूपमा काम गर्ने वातावरण पाउनुपर्छ । यसका लागि पुस्तकालय प्रशासनको प्रयासका साथै सरोकारवाला सबैको सचेतता र दायित्वबोध आवश्यक छ ।


झोलाभरि पुस्तक अनि सामलतुमल बोकी पुस्तकालय प्रवेश गर्न लाइन लाग्नु पनि उनीहरूको रहर नभएर बाध्यता हो । धेरैले सुनाएको बाध्यता अर्थात् ‘डिस्टर्ब’ । पढ्नेहरूका लागि आजभोलि यो गम्भीर सामाजिक समस्या बनेको छ, सहरमा । किनकि विश्वविद्यालयको आवासगृहमा बस्दै आएकी म आफ्नो अध्ययन, अनुसन्धान तथा लेखनकार्यमा सधैं ‘डिस्टर्ब’ झेल्न बाध्य हुनुका साथै पठन–पाठनको वातावरणका लागि झगडा गनुपर्ने परिवेशको साक्षी हुँदै आएकी छु । पढ्न रुचाउनेहरूका मर्मलाई अन्य रुचि हुनेहरूले बुझ्न नसक्दा र आफ्नो अधिकारको प्रयोग गर्दा अर्काको अधिकार हनन भइरहेकोतर्फ सचेत हुन नसक्दा पढ्नेहरूले सास्ती खेप्नु परिरहेको छ ।


आफू बसेको डेरा, छरछिमेक, साथीभाइ, आफन्तबाट पढाइमा बाधा नहुँदो हो त चाहे लोकसेवा तयारी गर्नेहरू हुन् या अन्य परीक्षा तयारी गर्नेहरू हुन् या विश्वविद्यालयकै विभिन्न तहमा पढ्ने विद्यार्थीहरू हुन्, त्यसरी पुस्तकालयमा भरिनुपर्ने अवस्था आउँदैनथ्यो । जसरी रङ्गशालामा खेलाडीको, रङ्गमञ्चमा कलाकारको पहिलो अधिकार हुनुपर्छ, त्यसरी नै विश्वविद्यालय र पुस्तकालयमा पनि पहिलो अधिकार अध्येता र अनुसन्धाताको हुनुपर्छ ।


विश्वविद्यालयका विभागहरू, अनुसन्धान केन्द्रहरू, पुस्तकालय, आवासगृहहरू, छात्रावासहरूदेखि विद्यार्थीको बाहुल्य हुने सम्पूर्ण स्थानमा पठन–पाठनको उपयुक्त वातावरण बन्नुपर्छ । साथै विश्वविद्यालयको परिवेशभित्र पढ्ने वातावरणकै लागि संघर्ष गर्नुपर्ने अवस्था सदाका लागि अन्त्य हुनुपर्छ ।


त्रिवि, नेपाली केन्द्रीय विभागकी उप–प्राध्यापक प्रतीक्षाले ‘विजय मल्लका नाटकमा नारीवाद’ शीर्षकमा विद्यावारिधि गरेकी हुन् । pratikshagunjan@gmail.com

Esewa Pasal

प्रकाशित : श्रावण २, २०७५ ०८:११
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT

कमजोर छैनन् अब फूलहरू

शिक्षित तथा सहरी परिवेशमा पनि पुत्रमोह कायमै देखिएको छ ।
डा. साधना प्रतीक्षा

काठमाडौँ — एक दशकभन्दा बढी समयदेखि अधिकांश आफन्त तथा परिचितसँग एकै प्रकारको सवाल–जवाफ गर्दै आइरहेकी छु– ‘छोराछोरी कति छन् ?’ ‘एउटा ।’ ‘छोरा कि छोरी ?’ ‘छोरी ।’ ‘ए ! अनि अर्को नजन्माउने ? छोरा एउटा त चाहिन्छ नि !’ ‘हामी यसैमा सन्तुष्ट छौँ ।’ ‘त्यसो भनेर कहाँ हुन्छ र ? एउटै सन्तान त्यो पनि छोरी !

आफ्नो परम्परा र संस्कृतिलाई पनि त हेर्नुपर्छ नि !’ यस्तै–यस्तै भनाइ सुन्दै आएकी छु म, एउटी छोरीकी आमा ! तर एउटा मात्र सन्तान छोरो हुनेहरूलाई भने यस्ता कुनै पनि भनाइको सामना गर्नु पर्दैन । त्यसैले छोरा भयो भने एउटै मात्र सन्तान भए पनि हुने, तर छोरी भए छोराको आसमा एक–दुई सन्तानको बोझ थप्दै जानुपर्ने चाहे त्यसमा आफ्नो इच्छा होस् या नहोस् π तिनको उचित लालनपालनको क्षमता आफूमा होस् या नहोस्, परम्पराको निरन्तरताका लागि सन्तान जन्माइदिनुपर्ने !

किनकि हाम्रो समाजमा स्थापित पुरातन परम्परा तथा संस्कृतिका कारण अझै पनि छोराको उपस्थिति आवश्यक तथा सुखद मानिएको छ । वरत्रमा अंश र वंशको निरन्तरता अनि परत्रमा पिण्डपानीको प्राप्ति र मुक्तिका लागि छोरा नभई नहुने कर्मकाण्डीय संस्कृतिका कारण स्थापित समाज मनोविज्ञानले गर्दा छोरा नहुनेहरूको अचेतनमा लुकेको अभाव बेलाबखत बाहिरिने गर्छ । चेतनाको विकास नभएको, अशिक्षित अनि ग्रामीण परिवेशको त कुरै छाडौँ, सहरको शिक्षित, सभ्य तथा प्राज्ञिक परिवेशमा पनि आफ्नै कोखको सन्तानलाई लिंगका आधारमा कम र बढी महत्त्व दिइने प्रवृत्तिप्रति हैरान भएकी म यसो हुनाको कारण खोज्दै थिएँ । संयोगवश एकजना अग्रजसँगको संवादमा त्यसको कारण पनि फेला पारेँ ।

उनको सोधाइ पनि उही थियो, मेरो जवाफ पनि उस्तै– ‘एउटी छोरी ।’ ‘एउटा छोरा त चाहिन्छ नि !’ ‘तर मलाई त्यस्तो लागेको छैन ।’ ‘त्यसो भनेर कहाँ हुन्छ र बहिनी π फूल–प्रसाद अर्थात् छोरा–छोरी दुवै हुनुपर्छ । फूल भगवान्लाई चढाउने अनि प्रसाद आफूले खाने ।

तपाईंसँग फूल मात्र भयो, प्रसाद भएन नि !’ हाम्रो पुरुषप्रधान समाजमा छोरा र छोरीलाई दिइएको उपमा सुनेर म चकित भएँ, तर पनि उनीसँग प्रतिवाद गर्न चाहिनँ । संवाद सकिएर उनी अलग्गिए पनि मेरो मानसपटलबाट फूल–प्रसादको बिम्ब हराउन सकेन । एकाबिहानै भगवान्लाई फूल चढाउनु अघिल्लो दिन चढाएको बासी अनि ओइलाएको फूल बटुलेर चोखो ठाउँमा विसर्जन गर्ने अनि प्रसादका रूपमा चढाएको फलफूल या अन्य वस्तु खानका लागि लिने आफ्नै दैनिकी सम्झेँ ।

मन चसक्क चस्कियो । त्यो बासी ओइलाएको फूल अनि भर्खर टिपेका ताजा फूलमा ‘छोरी’को प्रतिबिम्ब देख्दा प्रश्न आफैसँग गरेँ— के छोरी यस्तै कमजोर अनि क्षणिक जीवनका फूल हुन् त ? के तिनको नियति कुनै ईश्वरको चरणमा अर्पित हुनु र विलीन हुनु मात्र हो ? खोइ त फूलको आफ्नो अस्तित्व अनि पहिचान ? फूल—छोरी π छोरी—फूल π आँखा वरिपरि घरि आँगनमा ढकमक्क फुलेका रङ्गीचङ्गी फूल घरि पढाइमा मस्त भएकी छोरीको अनुहार घुम्न थाल्यो । यही लुकामारीले अन्तत: एउटा निष्कर्ष निकाल्यो— हो, छोरी फूल हो, किनकि ऊ कोमल भावना र ममताकी प्रतीक हो । छोरी फूलजस्तै सुन्दर–सुकुमार पनि हुन्छन् । दया, माया, प्रेम, त्याग, समर्पणजस्ता कोमल भाव छोराको तुलनामा छोरीमा बढी हुन्छ । तर पनि छोरी अब अरूको इच्छाले टिपिने, दिनभरमै ओइलाएर झर्ने कमजोर प्रकृतिका फूल भने होइनन् ।

केही दिनअघि यसै पत्रिकाको मुखपृष्ठमा दिवंगत डा. उपेन्द्र देवकोटाको पार्थिव शरीरलाई उनका छोरीहरूले काँध दिएर अन्तिम संस्कारका लागि लैजाँदै गरेको तस्बिर छापिएको थियो । उनलाई दागबत्ती दिने र काजकिरियाको संस्कारसमेत पत्नी र छोरीहरूले नै गर्ने जानकारी गराइएको थियो । आफ्नो परम्परा र संस्कारप्रति निष्ठावान् मेरा ती अग्रजलाई म विनम्र निवेदन गर्न चाहन्छु कि फूलहरू कमजोर छैनन् अब π उनीहरू आफ्ना जन्ममदातासँग जीवनभर काँधमा काँध मिलाएर हरेक चुनौती सामना गर्न सक्छन् भने उनीहरूको अवसानपश्चात् काँध थाप्ने, अन्तिम संस्कार पूर्ण गर्दै पिण्ड–पानी दिएर परम्परागत मान्यतामा पितृ तार्न पनि सक्छन् ।

विगतमा पूर्वप्रधानमन्त्री स्व. गिरिजाप्रसाद कोइरालालाई दागबत्ती दिएर अन्तिम संस्कार गर्ने कार्य उनकी छोरी सुजाता कोइरालाले गरेकी थिइन् । यसबाहेक अन्य थुप्रै छोरी पनि छन्, जसले परम्परादेखि बन्देज लगाइएको मृत्यु संस्कारमा सहभागी हुने साहस देखाएर एउटा नवीन सांस्कृतिक मूल्य–मान्यता स्थापित गरे । त्यसैले अब अन्त्य हुनुपर्छ, फूलको अस्तित्वमाथि औंला ठड्याउने प्रवृत्तिको !

प्रकृति प्रदत्त जैविकीय संरचनाका आधारमा महिला वर्गलाई एकातिर अशुद्ध मानेर देवकार्य तथा पितृकार्यबाट पृथक राख्ने र अर्कातिर भगवानका पाउमा चढाउने फूल भन्दै उसलाई अस्तित्व र अधिकार दुवैबाट बञ्चित गराउने पितृसत्तात्मक संस्कृतिका कारण कमजोर पारिएका छोरीहरू यसरी नवीन संस्कृति स्थापनामा अग्रसर हुनु सामाजिक रूपान्तरणतर्फको थप उपलब्धि हो । अत: नमनीय छन्, यी सशक्त फूलहरू !

धर्मका नाममा अपव्याख्या स्वरूप स्थापित कर्मकाण्डीय संस्कृतिले छोरीको अस्तित्व स्वीकार नगरेको हुनाले नै छोरा नहुनेहरूको अन्तिम संस्कार तथा काजकिरिया एवं पिण्ड–पानीका लागि नजिकको नातामा रहेको छोरो (पुरुष) खोज्नुपर्ने, त्यसबापत उसले सम्पत्तिको केही भाग प्राप्त गर्ने परम्परागत संस्कारका कारण नै छोरा नहुनेहरू अंश–वंश र पिण्ड–पानीका लागि चिन्तित हुने गरेको हो ।

त्यसैले अझै पनि गाउँघरतिर छोरा नहुनेलाई छोरा हुने दाजुभाइले हेप्ने, घोचपेच गर्ने अनि सम्पत्तिमा आँखा गाड्ने प्रचलन देखिन्छ । यसको परिणामस्वरूप छोरा जन्माउनकै लागि धेरै छोरी जन्माउने, बहुविवाह गर्ने लगायत छोरी भ्रूणहत्याले प्रश्रय पाइरहेको देखिन्छ । यी सबै कार्यले तुलनात्मक रूपमा महिला वर्गको जीवनमा नकारात्मक असर पुर्‍याउने गर्छन् ।

शिक्षित तथा सहरी परिवेशमा पनि पुत्रमोह कायमै देखिएको छ । यससँग सम्बन्धित व्यक्तिहरूका भनाइमा यस्तो मोह आफ्नो इच्छाले भन्दा पनि लोकलाज अनि समाजका कारण जाग्ने गर्छ । यस्तै परिवेशका एक परिचितलाई सम्झन चाहेँ– उनका छोरीहरू अत्यन्त प्रतिभाशाली, पढाइमा अब्बल, कुनै कमी छैन । छोरा नहुँदा सामान्यत: चित्त बुझाएका उनको अन्तस्करणमा सुषुप्त रहेको हीनताबोधले त्यतिबेला टाउको उठाउँदो रहेछ, जतिबेला उनका आफन्त वा मित्रहरूले कसैको छोरा जन्म्यो कि त्यसको खबर उनीसमक्ष पुर्‍याउने गर्छन् ।

तिनीहरूले जानी–जानी उनलाई त्यस्तो खबर सुनाउने गर्दारहेछन् । एक प्रकारको मानसिक यातनाको यस्तो पीडाले उनलाई निकै सताउँदो रहेछ र उनी चाहन्छन्, कसैको छोरा जन्मेर पार्टी दिएको, न्वारन, पास्नी, व्रतबन्ध आदि उत्सव गरेको प्रसङ्ग, गफ, धाक आफूकहाँ नआए हुन्थ्यो । छोरा हुनेले नहुनेलाई मानसिक चोट पुर्‍याउने अनि नहुनेले पीडाबोध गर्दै जसरी भए पनि छोरा जन्माउन लाग्नुपर्ने समाज मनोविज्ञानको अन्त्य नभएसम्म छोरीहरूलाई महत्त्वहीन–अस्तित्वहीन मानिने परम्पराको पनि अन्त्य सम्भव देखिँदैन ।

आफूलाई सर्वशक्तिमान ईश्वरको स्थानमा राखेर महिला वर्गलाई आफ्नो पाउमा चढाइने फूल ठान्ने पुरुषप्रधान सांस्कृतिक संरचना भत्काउन सक्षम भैसकेका छन्, अब फूलरूपी छोरीहरू ! हार्दिकता र कोमलताका गुणले घरपरिवारको व्यवस्थापनमा सफल छोरीहरू लगनशीलता र बौद्धिक क्षमताका कारण समाजका हरेक पक्षमा सफल बन्दै समाज र राष्ट्रलाई योगदान दिइरहेका छन् । राष्ट्रिय तथा अन्तर्राष्ट्रिय स्तरमा स्थापित छोरीहरू कुनै पनि छोराका तुलनामा कम छैनन् । त्यसैले छोरीलाई कमजोर देख्ने कमजोर मानसिकतामा अब पूर्णत: परिवर्तन आउनैपर्छ । अबका छोरीहरू भगवानको चरणमा अर्पित हुने र पुरुषको कोटको शोभा बढाउने फूलमात्र होइनन्, परिआएको खण्डमा उत्तरदायित्वको पहाडलाई काँधमा उठाउन तथा अन्याय विरुद्ध ज्वालामुखी बनेर विस्फोट हुन सक्षम भैसकेका छन् । सलाम ! यी नवसंस्कृतिका संवाहक फूलहरूलाई ! हो, कमजोर छैनन्, अब फूलहरू !

pratikshagunjan@gmail.com

प्रकाशित : असार १८, २०७५ ०७:५३
पूरा पढ्नुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT