खाने पानी कि नखाने पानी ?

धाराबाट आउने ‘नखाने पानी’लाई खाने पानी बनाउन ३ तहगत प्रक्रिया पुरा गर्नुपर्छ ।
डा. साधना प्रतीक्षा

काठमाडौँ — ‘के छ नि तेरो नखाने पानीको हालखबर ?’ ‘होइन, के भन्छ यो ?’ ‘तेरो अफिस क्या त्यो धारामा पानी नआउने तर नामचाहिँ काठमाडौँ उपत्यका खानेपानी लिमिटेड...बरु अबदेखि त्यसको नाम फेर्नुपर्‍यो भनी आन्दोलन गर्नु नि । नखाने पानी लिमिटेड....।’ ‘मेरो अफिससँग यत्रो रिस किन ?’

‘नगरेर के गर्नु त ? धारामा पानी आउँदैन भनेर घरबेटीले दैनिक एक बाल्टी पानी दिन्छन्, त्यसले पकाउने–खाने, भाँडा माझ्ने अनि नुहाउने–धुवाउने कसरी ? पाहुना आए भने शौचालयको पानी सकिन्छ भनेर ढोकामा आएर जुत्ता–चप्पल गन्छन् ...।’ ‘आफ्नो घरबेटीको रिस मलाई के पोख्छस् यार ।’ ‘नपोखेर के गर्नु त । आफू गाउँदेखि पढ्न आएको, पढ्नु कि ढुंगेधारा खोज्दै नुहाइ–धुवाइ गर्न जानु ।

जारको पानी किनेर खान त गाह्रो छ भने अरू काम... । आज एकजना आफन्तले खान बोलाएका थिए, यी झोलाभरि मैला लुगा बोकेर जाँदैछु । मज्जाले नुहाउँछु, लुगा धोएर सुकाउँछु, अनि खानामात्र होइन, दिउँसोको खाजासमेत खाएर सुकेका लुगा लिएर आउँछु । २ हप्तालाई हाइसन्चो ।’ ‘तैँले भनेजस्तो धारामा पानी नै नआउने त कहाँ हो र ? घरबेटीहरूले कञ्जुस्याइँ गर्ने पो हो...।’

Yamaha

दुई युवाको संवाद चलिरहेकै बेला एक प्रौढ बीचैमा बोले, ‘ए नखाने पानी अफिसका बाबु † तपाईंको अफिसले पानी कतिबेला दिन्छ, कति दिन्छ, त्यो सबै तपाईंलाई थाहा छ ? एक ट्याङ्की पानी भर्न हामी घरबेटीहरूलाई कति आपत् पर्छ भन्ने तपाईंलाई के थाहा ?’ ‘त्यही त भन्या ।

कहिले आधा रातमा आँखा मिच्दै उठेर मोटर लगाउनु, कहिले जरुरी काम छाडेर हस्याङ–फस्याङ गर्दै घर आएर पानी भर्नु, पानी पुर्‍याउन नसक्दा डेरावालको भनाइ खानु...ओहो † कम दु:ख छ ? पानी आए पनि नआए पनि, धाराबाट हावामात्र आए पनि बिल भने यसरी आइरहन्छ यी...।’ अर्का एक व्यक्ति सायद पानीको बिल तिर्न जाँदैरहेछन् क्यार, उनले पनि तितो पोखे । ‘यति मात्र कहाँ हो र ? बेला–बेलामा खाने पानीसँगै बोनसका रूपमा ढल पनि मिसिएर आउने गर्छ नि...।’ भिड बीचबाट आएको यस भनाइले सबैलाई हँसायो । त्रिपुरेश्वर आएपछि खानेपानीका कर्मचारी युवक तथा ग्राहक दुबै झरे ।

कीर्तिपुर–रत्नपार्क बसमा कार्यालय समय हुनाले कोचाकोच गरी यात्रा गरिरहेका यात्रुहरू बीचको रमाइलो संवाद थियो यो । त्यो संवाद सडक छेउमा रहेको काठमाडौँ उपत्यका खानेपानी लिमिटेड कार्यालयमा पुगेर टुङ्गियो । यस रुटमा प्राय: गर्ने यात्राका क्रममा मेरा आँखा पनि यही कार्यालयको बोर्डमा केही बेर अडिने गर्छन्, ‘खाने पानी’ शब्दको अर्थ खोज्दै । यद्यपि मेरो समस्या अघिको संवादका पात्रहरूको भन्दा भिन्न छ । मेरो धारामा पानी नआउने समस्या छैन, प्रशस्त पानी आउँछ । पानी भर्न राति उठ्नु पर्दैन, अनि सबैको निद्रा बिगार्दै मोटर चलाउनु पनि पर्दैन । ट्याङ्कीमा पानी आफै भरिन्छ । अझ भनौं भने पानी छ्याल–ब्याल नै छ र पनि म खाने पानीलाई ‘नखाने पानी’ भन्न रुचाउँछु ।

किनभने मेरो धाराबाट आउने पानी खान त के अन्य प्रयोजनका लागि पनि सोझै प्रयोग गर्न योग्य हुँदैन । कहिले कालो, कहिले खैरो, अनि कहिले कमेरोजस्ता । विभिन्न रङको पानी आउने गर्छ । ट्याङ्की भरेर केही समय थिग्रिएपछि मात्र भाँडा–लुगा सफा गर्न मिल्ने हुन्छ । तर केही महिनामै ट्याङ्कीको आधा भागमा हिलो जमिसकेको हुन्छ । खाना पकाउन र पिउन त लामै प्रक्रिया पुरा गर्नुपर्ने हुन्छ । दैनिकीको निश्चित समय पानी प्रशोधनका लागि छुट्याउनुपर्ने बाध्यता मेरो हैरानीको विषय हुँदै हो, फेरि म परेंँ नेपाली साहित्य पढेकी ।

मलाई सुरक्षित किसिमले पानी प्रशोधन गर्ने विधि र उपयुक्त रसायनबारे ज्ञान छैन । सरकारी सञ्चार माध्यमबाट सुन्दै आएको ‘पानी उमालेर, फिल्टर गरेर, क्लोरिन हालेर वा सोडिस विधिद्वारा शुद्धीकरण गरेर पिउनाले पानीजन्य संक्रमणबाट बच्न सकिन्छ’ भन्ने सन्देशलाई मनन गर्ने हो भने यी सबै विधिका लागि धाराबाट आउने पानी सामान्य सङ्लो त हुनैपर्छ । वर्षाको भेलजस्तो धमिलो पानी फिल्टरमा राख्दा झर्दैन, उमालेर वा अन्य विधिबाट शुद्ध पारे तापनि त्यसलाई पिउन सकिँदैन ।

त्यसैले मैले धाराबाट आउने ‘नखाने पानी’लाई खाने पानी बनाउन ३ तहगत प्रक्रिया पुरा गर्नुपर्छ । धाराबाट आएको पानीलाई बाल्टीमा थापेर त्यसमा अलिकति फिट्किरी राखेर चलाउने, भोलिपल्ट फिल्टरमा राख्ने अनि आवश्यकता अनुसार उमालेर पिउने । मलाई यतिमात्र थाहा छ, फिट्किरीले पानी सफा गर्छ । बाल्टीको पिँधमा फोहोर थिग्रिन्छ र पानी सफा देखिन्छ । बाँकी यसका नकारात्मक प्रभावबारे म अनभिज्ञ छु ।

जहाँसम्म क्लोरिनजस्तो रसायनको कुरा छ, धाराको पानीमा त्यो हालेर पठाइन्छ, तर सधैँ होइन र त्यसको मात्रा पनि एकनासको पाइँदैन । कहिले हालिएकै हुँदैन, कहिले भने प्रयोगै गर्न नसकिनेगरी बढी मात्रामा हालिन्छ । हुन सक्छ, त्यहाँ कार्यरत कर्मचारीमा त्यसको सही ज्ञान छैन अथवा उनीहरू त्यसप्रति संवेदनशील हुँदैनन् । यदि यस्तो हो भने यो जनस्वास्थ्यमाथिको खेलवाड हो ।

आज गाउँ–सहर जताततै मिनरल वाटर तथा जारको पानी व्यवसाय निकै फस्टाइरहेको छ । हेर्दा सङ्लो देखिने यो पानी कति स्वस्थकर र शुद्ध छ भन्ने कुरा बेला–बेलामा आमसञ्चार माध्यमले देखाएकै छन् । जस अनुसार ७०–७५ प्रतिशत जारको पानी दूषित रहेको खुलासा भएको छ । खाद्य प्रविधि तथा गुणस्तर नियन्त्रण विभागद्वारा गरिएको नमुना परीक्षणका आधारमा जारको पानीमा हानिकारक रसायन तथा कोलिफर्म जीवाणु भेटिएको तथ्य बाहिर आएको हो ।

यसैगरी विभिन्न पानी उत्पादक तथा वितरक कम्पनीका ट्याङ्करको पानीको नमुना परीक्षणमा पनि पानी असुरक्षित भएको समाचार आइरहेको छ । यसरी जनस्वास्थ्यसँग खेलवाड गर्ने निजी कम्पनीहरूमाथि अनुसन्धान गरी आवश्यक कारबाही गरिने आश्वासन सम्बन्धित सरकारी निकायबाट नआएको पनि होइन । तर खानेपानी लिमिटेडबाट वितरण हुने पानी नै सुरक्षित नहुँदा त्यसको जिम्मेवारी कसले लिने भन्ने प्रश्नले अहिले आम उपभोक्ता पिरोलिएका छन् ।

सामान्यतया वर्षायाममा पानीको स्रोत धमिलिनु अस्वाभाविक होइन । खाने पानी लिलिटेडले त्यसलाई भण्डारण गर्ने तथा जनस्वास्थ्यमा हानि नपर्ने विधि तथा रसायनद्वारा त्यसलाई सफा बनाएर वितरण गर्नुपर्ने हो । तर यहाँ त्यसो नगरी सोझै हिलो–लेदो सहितको पानी वितरण गरिन्छ । हामी आफ्नो दैनिक जीवनमा हरेक कुरा सफा गर्न पानीको प्रयोग गर्छौं । तर त्यही पानी फोहोर हुँदा खेप्नुपरेको हैरानी बयान गरिनसक्नु छ ।

पिउन त जारको सङ्लो पानी प्रयोग गर्न सकिएला, तर खाना पकाउन, भाँडा–लुगा सफा गर्न तथा नुहाउन धाराकै पानी प्रयोग गर्नुपर्ने हुन्छ । फोहोर पानीका कारण शरीरमा एलर्जीजस्ता छाला सम्बन्धी रोग बढिरहेको तथ्यप्रति जनस्वास्थ्यसँग सम्बन्धित सरकारी निकायको ध्यान जानुपर्ने देखिन्छ । विश्वका सम्पन्न मुलुकहरूमा पिउने तथा अन्य प्रयोजनका लागि छुट्टाछुट्टै पानीको व्यवस्था गरिएको हुन्छ । त्यहाँको अन्य प्रयोजनको पानी पनि हाम्रो पिउने पानीभन्दा सफा हुने गर्छ ।

मुलुकले अहिले समृद्धिको नारा रटिरहेको छ, तर समृद्धिको प्रमुख आधार जनस्वास्थ्य हो भन्ने यथार्थलाई भने मनन गर्नसकेको देखिँदैन । समृद्धिलाई २ अंकको आर्थिक वृद्धिसँग मात्र जोडेर हेर्नु हुँदैन । यसका लागि जनताको स्वास्थ्य, शिक्षा, चेतनाको स्तर लगायत विभिन्न पक्षमा सकारात्मक परिवर्तनको आवश्यकता हुन्छ । जनताको स्वास्थ्य प्रत्यक्ष रूपमा पानीसँग जोडिएको हुन्छ । जबसम्म सर्वसाधारणले स्वच्छ–सफा पानी उपभोग गर्न पाउँदैनन्, तबसम्म उनीहरू स्वस्थ रहन सक्दैनन् ।

यस्तो अवस्थामा सरकारले देखेको समृद्धिको सपना केवल सपनामा सीमित रहन्छ । त्यसैले केही समयअघि ‘लोडसेडिङ प्राधिकरण’को उपमा पाइसकेको विद्युत प्राधिकरणले अहिले उक्त उपमाबाट आफूलाई मुक्त गर्न सफल भएजस्तै ‘नखाने पानी’को उपमा पाएको खानेपानी लिमिटेडले पनि सर्वसाधारण उपभोक्ताका लागि स्वच्छ पानी वितरण गरेर उक्त उपमाबाट मुक्त हुन सक्नुपर्छ ।

प्रतीक्षा त्रिवि, नेपाली केन्द्रीय विभागकी उप–प्राध्यापक हुन् ।

Esewa Pasal

प्रकाशित : श्रावण १९, २०७५ ०८:०५
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

त्रिवि पुस्तकालयमा भीड

झोलाभरि पुस्तक अनि सामलतुमल बोकी पुस्तकालय प्रवेश गर्न लाइन लाग्नु उनीहरूको रहर नभएर बाध्यता हो ।
डा. साधना प्रतीक्षा

काठमाडौँ — साहित्यिक अनुसन्धानका क्रममा त्रिवि केन्द्रीय पुस्तकालयमा लामो समय बिताउँदा मलाई बिहान सधैँ हतारिँदै निवासबाट निस्कनुपर्थ्यो । अलिकति ढिला भयो कि बस्ने ठाउँ नपाइने । पुस्तकालय खुल्नु अगावै ढोकामा कुरिरहेका अनि पुस्तकालयभित्र तथा वरिपरि सर्वत्र बसेर पढिरहेका विद्यार्थीहरू देख्दा म आफूले बेहोर्नुपरेको असहज परिस्थिति बिर्सेर प्रफुल्ल भएँ ।

विश्वविद्यालयमा सेमेस्टर प्रणाली लागू भएपछि संख्यात्मक रूपमा विद्यार्थी घटेको देखिए पनि गुणात्मक विकास भने धनात्मक नै रहेछ भनेर म आत्मसन्तोष गरिरहेकी थिएँ । तर मेरो त्यो आत्मसन्तुष्टि धेरै दिन टिक्न सकेन । घरबाट किताबका भारी बोकेर पुस्तकालयको पत्रिका सेक्सनका टेबुल–कुर्सीमा खचाखच गरी पढिरहेकाहरूप्रति मेरो ध्यान गयो ।


उनीहरूले पढिरहेका लोकसेवा तयारीका गाइड, गेसपेपर देखेपछि केही प्रश्न गरेँ, जसको उत्तर यस्तो थियो, ‘लोकसेवा परीक्षाको तयारी गर्दैछौँ ।’ कलेजमा भर्खर भर्खर ब्याचलर भर्ना भएको, कोठामा पढ्ने वातावरण हुँदैन, निद्रा पनि लाग्छ । हामीलाई यहाँका पुस्तकहरू आवश्यक पर्दैनन् । साथीहरूले भनेपछि हामी पनि आउने गरेका हौं ।’


पुस्तकालयभित्र तथा बाहिर जताततै बसेर पढिरहेकाहरूमध्ये अधिकांश विश्वविद्यालयका विद्यार्थी वा पुस्तकालयका अध्येता–अनुसन्धाता होइनन् भन्ने पत्ता लगाउन धेरै समय लागेन । कुराकानीको सिलसिलामा थाहा पाएँ, उनीहरू त्यहाँ आउनाको कारण सबैको लगभग उस्तै देखिन्थ्यो, ‘डिस्टर्ब’ । एउटा कोठामा धेरैजना बस्नुपर्दाको असहजता, टेबुल–कुर्सीको व्यवस्था नभएकाले ओछ्यानमा बसेर पढ्दा निद्रा लाग्ने समस्या, घरभित्र तथा वरपरबाट हुने हल्लाखल्ला, समूहमा छलफल गरी पढ्दा प्रभावकारी हुनुका साथै प्रतिस्पर्धाको भावनाले पढाइतर्फ प्रेरित गर्ने कारणबाट उनीहरू तँछाड–मछाड गर्दै पुस्तकालय धाउने गरेका रहेछन् ।


अझ कसैले त अघिल्लै दिन कापी–किताब पिँmजारेर ठाउँसमेत ओगट्ने गर्दारहेछन् । माथिका कारण हेर्दा उनीहरूले पुस्तकालय प्रयोग गर्नुलाई अनुपयुक्त मान्न सकिँदैन । तर यसबाट पुस्तकालयका अन्य प्रयोगकर्तामा परेको नकारात्मक प्रभावप्रति आँखा चिम्लने अवस्था पनि रहँदैन । पुस्तकालयबाट पाठ्य–सामग्री लिएर पढ्न आएकाहरूलाई ठाउँको अभाव हुनु एउटा समस्या थियो भने अन्यत्र कतै उपलब्ध नहुने पत्रपत्रिकाबाट सामग्री खोजेर अनुसन्धान गर्नेहरू भुइँमा बस्न बाध्य देखिन्थे । त्यसमाथि पनि आवाज निकालेर तथा समूहमा छलफल गरी पढ्नेहरूबाट अनुसन्धानकर्ताहरू हैरान हुनुपर्ने अवस्था छँदै थियो ।


पुस्तकालयमा विद्यार्थीभन्दा गैरविद्यार्थीको चापका कारण विद्यार्थी, शिक्षक, अध्येता–अनुसन्धातालाई जति सास्ती खेप्नुपरेको थियो, त्यति नै असहज परिस्थितिको सामना पुस्तकालय प्रशासनले पनि गरिरहेको यथार्थ पुष्टि पुस्तकालय प्रशासनको प्रस्तुत अभिव्यक्तिले गरिरहेको थियो । ‘यो हाम्रा लागि साँच्चीकै जटिल समस्या बनिरहेको छ । हाम्रो प्राथमिकतामा पुस्तकालयको सामग्री प्रयोगकर्ता विद्यार्थी, विश्वविद्यालयका शिक्षक, अध्येता–अनुसन्धाताहरू हुन् । यी बाहेक पनि यसरी पढ्न आउने सबैलाई समेट्न हामीकहाँ भवनको अभाव छ, त्यसमा पनि भूकम्पले भवन क्षतिग्रस्त भएपछि यो अभाव झनै चुलिएको हो ।


बाहिरबाट पढ्न आउनेहरूका लागि केही टहरा पनि बनाइएको छ । तर लोकसेवा तयारी, विभिन्न तहका ब्रिजकोर्स तयारी, भाषा परीक्षा आदि सबैको तयारीका लागि पुस्तकालय कक्ष प्रयोग गरिदिनाले सही अध्येता/अनुसन्धातालाई असुविधा भएकै छ । हामीसँग विद्यार्थी तथा गैरविद्यार्थी छुट्याउने ठोस आधार पनि छैन ।’ पटक–पटक सूचना टाँस्दै, ‘हामीले यहाँ बसेर पढ्न नपाउने ? भन्ने धम्की आउँछ । क्षतिग्रस्त भवन मर्मत गरेर क्षमता बढाउने सोचाइमा छौँ ।’ भूकम्पले लथालिङ्ग भएको पुस्तकालय व्यवस्थित हुँदैछ । पुस्तकालय परिसरलाई तारबार लगाएर त्यहाँभित्र सञ्चालित चमेनागृह हटाउनुका साथै केही टहरा बनाएर पढ्ने व्यवस्था गरिएको छ । तर विद्यार्थी तथा गैरविद्यार्थी सम्बन्धी समस्या कानुनी नभई व्यावहारिक हो ।


पुस्तकालय प्रशासनसँग त्यसलाई छुट्याउने आधार छैन । सूचना टाँस्नु, केही समय भिडभाड घट्नु अनि पुन: उही क्रम दोहोरिनु बाहेक । यस पटक पनि सूचना टाँसिएपछि कुर्सी–टेबुल केही खाली भए । त्यसैले त्यहाँ बसेर पढ्नेहरूले चाहिने–नचाहिने लेखेर फोतरेका टेबुलहरू देख्न पाइयो । यस सम्बन्धमा पुस्तकालयकी एक कर्मचारीको भनाइ थियो, ‘यति त के हो र ? उता–उताका टेबुलहरू देख्नुभयो भने के भन्नु होला । एउटै बाँकी छैन, कापी त ल्याउँछन् नि, त्यसैमा कोरेको भए टेबुल फोहोर हुने थिएन । के भएका होलान्, पढ्न आउनेहरू पनि ?’ उनको त्यो हैरानीसँगै मेरो अर्को हैरानी पनि थियो । मैले पल्टाएका पुराना अनि दुर्लभ पत्रिकाहरूमा पाना च्यातेर तथा केही अंश काटेर लगिएको देखिन्थ्यो । पुस्तकालयको यसरी दुरुपयोग हुनु दु:खको विषय हो भने यसै बीचको सानो घटनाले मलाई झनै आहत बनाइदियो ।


सधैँभैंm पत्रिका सेक्सनको टेबुलमा अफ्नो काममा व्यस्त थिएँ । आडैको टेबुलमा एक युवक एउटा कुर्सीमा बसेर अर्कोमा खुट्टा राखेर आरामपूर्वक बसेको देखेपछि कर्मचारीले त्यसरी नबस्न भनिन्, तर उसले उपर्खुट्टी हटाउनुको साटो ‘खाली भएको बेला यसरी बस्दा के हुन्छ र ?’ भन्दै मुख लगाएपछि मेरो धैर्यको बाँध भत्कियो र भनेँ, ‘तपाईं हेर्दा त विद्यार्थीजस्तो देखिनुहुन्छ, तर व्यवहार भने विद्यार्थीजस्तो भएन नि ।’ ‘मैले जे गरे पनि तपाईंलाई के सरोकार’ भन्ने उसको जवाफ पाएपछि मैले आफ्नो परिचयसहित भनेँ, ‘सरोकार पक्कै हुन्छ, किनभने यो तपाईंको घर नभएर सार्वजनिक स्थल, अझ पुस्तकालय हो ।


यसको आफ्नै मर्यादा र नियम हुन्छ । यहाँ विद्यार्थीमात्र होइन, शिक्षक, अनुसन्धानकर्ता तथा अवलोकनकर्ता पनि आउँछन् ।’ मेरो कुरा सुनेपछि आँखा तर्दै खुट्टा तल झार्ने ती छात्रलाई देख्दा मेरो गुरुत्व नराम्ररी दुख्यो । के सिकाएछौँ त हामीले हाम्रा विद्यार्थीहरूलाई ? व्यक्तिगत तथा सार्वजनिक जीवनको भेद तथा सार्वजनिक स्थानमा गर्न हुने र नहुने व्यवहारसम्म जानेका रहेनछन्, उनीहरूले ।


यस्तै आहत मनले पुस्तकालयमा देखे/भोगेका परिदृश्य सम्झन्छु— सोही छात्र केही बेरमा फोनमा चर्को आवाज गर्दै निकै बेर कुरा गरेको, पुस्तकालयभित्र घुमी–घुमी आवाज निकालेर पढ्दै गर्नेहरू, सामूहिक अध्ययनका नाममा पुस्तकालय परिसरमा जम्मा भएर हल्लाखल्ला गर्ने जमात अझ पढाइको बहानामा पुस्तकालय परिसरलाई ‘डेटिङ स्पट’ बनाउने रोमान्टिक जोडीहरू । उनीहरू सबैलाई लागेको होला, उनीहरूले जे गरे, त्यो उनीहरूको मौलिक अधिकार हो । यसमा अरुलाई चासो किन ? अधिकारका कुरा गर्दा एक कदम अगाडि बढ्ने अनि कर्तव्यको प्रसङ्ग आउँदा दुई कदम पछि हट्ने संस्कृतिका कारण नै आजसम्म मुलुकले काँचुली फेर्न सकिरहेको छैन । आजका युवा तथा विद्यार्थीको काँधमा देशको भविष्य निर्धारित हुनेहुँदा उनीहरूमा अधिकार तथा कर्तव्यप्रतिको सचेतता अनिवार्य हुन्छ ।


शिक्षाको उच्चतम गन्तव्य विश्वविद्यालय तथा ज्ञानको दुर्लभ संग्रहालय केन्द्रीय पुस्तकालय भएकाले यसको दुरुपयोग गर्ने प्रवृत्ति निरुत्साहित हुनुपर्छ । वास्तविक विद्यार्थी तथा विभिन्न विषय–क्षेत्रका अध्येता/अनुसन्धाताले यहाँभित्र बसेर निर्वाध रूपमा काम गर्ने वातावरण पाउनुपर्छ । यसका लागि पुस्तकालय प्रशासनको प्रयासका साथै सरोकारवाला सबैको सचेतता र दायित्वबोध आवश्यक छ ।


झोलाभरि पुस्तक अनि सामलतुमल बोकी पुस्तकालय प्रवेश गर्न लाइन लाग्नु पनि उनीहरूको रहर नभएर बाध्यता हो । धेरैले सुनाएको बाध्यता अर्थात् ‘डिस्टर्ब’ । पढ्नेहरूका लागि आजभोलि यो गम्भीर सामाजिक समस्या बनेको छ, सहरमा । किनकि विश्वविद्यालयको आवासगृहमा बस्दै आएकी म आफ्नो अध्ययन, अनुसन्धान तथा लेखनकार्यमा सधैं ‘डिस्टर्ब’ झेल्न बाध्य हुनुका साथै पठन–पाठनको वातावरणका लागि झगडा गनुपर्ने परिवेशको साक्षी हुँदै आएकी छु । पढ्न रुचाउनेहरूका मर्मलाई अन्य रुचि हुनेहरूले बुझ्न नसक्दा र आफ्नो अधिकारको प्रयोग गर्दा अर्काको अधिकार हनन भइरहेकोतर्फ सचेत हुन नसक्दा पढ्नेहरूले सास्ती खेप्नु परिरहेको छ ।


आफू बसेको डेरा, छरछिमेक, साथीभाइ, आफन्तबाट पढाइमा बाधा नहुँदो हो त चाहे लोकसेवा तयारी गर्नेहरू हुन् या अन्य परीक्षा तयारी गर्नेहरू हुन् या विश्वविद्यालयकै विभिन्न तहमा पढ्ने विद्यार्थीहरू हुन्, त्यसरी पुस्तकालयमा भरिनुपर्ने अवस्था आउँदैनथ्यो । जसरी रङ्गशालामा खेलाडीको, रङ्गमञ्चमा कलाकारको पहिलो अधिकार हुनुपर्छ, त्यसरी नै विश्वविद्यालय र पुस्तकालयमा पनि पहिलो अधिकार अध्येता र अनुसन्धाताको हुनुपर्छ ।


विश्वविद्यालयका विभागहरू, अनुसन्धान केन्द्रहरू, पुस्तकालय, आवासगृहहरू, छात्रावासहरूदेखि विद्यार्थीको बाहुल्य हुने सम्पूर्ण स्थानमा पठन–पाठनको उपयुक्त वातावरण बन्नुपर्छ । साथै विश्वविद्यालयको परिवेशभित्र पढ्ने वातावरणकै लागि संघर्ष गर्नुपर्ने अवस्था सदाका लागि अन्त्य हुनुपर्छ ।


त्रिवि, नेपाली केन्द्रीय विभागकी उप–प्राध्यापक प्रतीक्षाले ‘विजय मल्लका नाटकमा नारीवाद’ शीर्षकमा विद्यावारिधि गरेकी हुन् । pratikshagunjan@gmail.com

प्रकाशित : श्रावण २, २०७५ ०८:११
पूरा पढ्नुहोस्
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT