बादल–विप्लव आमने–सामने 

गंगा बीसी

काठमाडौँ — सरकारले विप्लव पार्टीका प्रवक्ता खड्गबहादुर विश्वकर्मालाई पक्राउ गरेपछि प्रश्न उठेको छ, के सरकार विप्लवप्रति कठोर भएको हो ?

हातकडी लगाइएका विप्लव माओवादीका प्रबक्ता खड्गबहादुर बिक । पाइल तस्बिर ।

यसलाई ‘काउन्टर’ दिन विप्लवको पार्टीले सोमबार देश बन्द आयोजना गर्‍यो । राजधानीमा त्यसको प्रभाव नपरे पनि राजधानी बाहिर केही असर देखियो । गृहमन्त्री रामबहादुर थापा निकट भन्छ, ‘राजनीतिक आवरणमा हुने अपराधिक घटना सह्य हुँदैन ।’ हालका विप्लवका धेरै गतिविधिलाई सरकारले अपराधिक भएको ठानेको छ ।सँगसँगै गृहमन्त्री थापा विप्लवसंग वार्ता गर्न तयार छ । ‘राजनीतिक बिषयमा सरकार वार्ता गर्न तयार छ’ गहमन्त्री निकट भन्छन्, ‘वार्ताको केही तयारी पनि भएको छ ।’

Yamaha

सत्तारुढ दलका नेकपाका प्रवक्ता नारायणकाजी श्रेष्ठले राजनीतिक समस्या वार्ताबाट समाधान गर्नुपर्ने धारणा राख्छन् । ‘संघर्षरत पक्षसँग छलफल गरेर जान सकिन्छ । छलफल गरेपछि मात्र केही निश्कर्ष निकाल्न सकिन्छ’ उनले थपे ।

पहिलो माओवादी सरकारका पूर्वमन्त्री विश्वकर्मा प्रहरी हिरासतमा भइरहेका बेला उनका पूर्व ‘सहयोद्धा’ थापा गृहमन्त्री छन् । पहिलो माओवादी सरकारमा थापा र विश्वकर्मा एउटै क्याबिनेटका मन्त्री थिए । राजनीतिमा स्थायी मित्र र दुश्मन हुँदैन भनेजस्तै भएको छ, यो प्रकरण । विश्वकर्माको हातमा हत्कडी लगाएको देखेर एक पूर्व माओवादी नेताले भने, ‘सँगै काम गरेका सहयोद्धालाई हत्कडी नलगाएको भए हुन्थ्यो ।’ तर गृहमन्त्री थापाले पूर्व सहयोद्धाको आँखाले उनलाई हेरेनन्, गृहमन्त्रीको आँखाले हेरे । अनि विश्वकर्मालाई हत्कडी लगाउन आदेश दिए ।

२०५२ मा माओवादीले तत्कालीन सरकारले गरेजस्तो व्यबहार सरकारले गर्नु हुँदैन भन्नेमा पूर्व माओवादी सचेत छन् । त्यसैले विप्लवलाई मूलधारमा ल्याउनु पर्ने उनीहरुको धारणा छ । ‘सबै वाम एक ठाम हुनुपर्ने मान्यता अनुसार छलफल गर्नुपर्छ’ श्रेष्ठले भने ।

गृहमन्त्री थापाले गत साता चितवनको कार्यक्रममा ‘मुलुकको शान्ति सुरक्षाको खल्बल्याउने प्रयास’ गरेकाले विश्वकर्मालाई हत्कडी लगाएको प्रतिक्रिया दिए । उनको युद्धकालको ‘बादल’ को होइन, गृहमन्त्री थापाको बोली थियो त्यो ।
विप्लवले ‘एकीकृत क्रान्ति’ भन्दै अवैधानिक संघर्षको तयारी गरेको सुइको पाएपछि सरकार कठोर बनेको बताइन्छ । यतिबेला एउटै धरातल भएका थापा र विप्लव एकअर्काका बिरोधी भएका छन् । विप्लवको पार्टीले देशब्यापी चन्दा असुली गरिरहेको सूचना सरकारलाई छ । त्यति मात्र सरकारको टाउको दुखाइ होइन । माओवादी र एमालेबीच एकता भएपछि १० वर्षे युद्धको उपलव्धी सखाप पारेको आरोपले खासगरी नेकपाका अध्यक्ष पुष्पकमल दाहाल र गृहमन्त्री रामबहादुर थापालाई आक्रोशित गराएको छ । १० वर्षे युद्धको सबै सारलाई समाप्त गरको आरोप पूर्व माओवादी छ । ‘जनयुद्ध’ को उपलव्धी विर्सजनतिर लगेको विप्लवले पूर्व माओवादीलाई आरोप लगाउँदै आएको छ । एकीकृत क्रान्तिका लागि भूमि तयार गर्ने रणनीतिमा विप्लवको पार्टी छ । जबकि पूर्व माओवादीले अब कुनै पनि सशस्त्र क्रान्ति हुन नसक्ने ठोकुवा गर्दै आएको छ ।

पूर्व माओवादीका नेताहरु विप्लवले क्रान्ति गर्ने नाममा धम्की मात्र दिएको दाबी गर्छन् । ‘क्रान्ति गर्ने धम्की मात्र हो, अब त्यस्तो सशस्त्र संघर्ष गर्ने कुनै आधार छैन’ पूर्व माओवादीका एक नेताले भने, ‘विध्वंस मच्चाएर चर्चामा आउने नीति मात्र हो ।’
विप्लवको संघर्ष कसरी अघि बढ्छ भन्नेबारे सरकारको काम कार्वाहीसँग जोडिएको छ । सरकारले प्रतिवद्धता गरेअनुसार जनताका काम गर्न नसके विप्लवको आधारभूमि बन्दै जानेछ । सरकारले राम्रो काम गरेमा विप्लवको क्रान्ति नारामा मात्र सिमित हुने देखिन्छ । पक्कै पनि माओवादी सत्ता र शक्तिमा रहँदा ठूलो संख्याका कार्यकर्तामा असन्तुष्टि थियो र अझै छ । ती असन्तुष्ट कार्यकर्तालाई आफ्नो हातमा लिने कसरतमा विप्लव छन् । तर यो कठिन छ । २०५२ सालमा जस्तो क्रान्तिप्रति आकर्षण नेपाली युवामा छैन । माओवादीले युद्ध सुरु गर्ने बेला ठूलो संख्यामा युवाहरु क्रान्ति शव्दप्रति बढी आकर्षित भएका हुन् । त्यसकै आधारमा माओवादीले १० वर्ष युद्ध गरेको थियो । विप्लवले भनेजस्तो लामा लागेर ‘वलिदान’ दिन युवा तयार देखिदैनन् ।

यतिबेला विप्लवलगायत उनका अधिकांश केन्द्रीय नेता भूमिगत भइसकेका छन् । नेपालको सुरक्षा निकायले विप्वलका नेता तथा कार्यकर्तालाई मसिनो गरी निगरानीमा राखेको छ । सरकारले उनीहरुलाई पक्राउ, धरपकड सुरु गरिसकेको छ । नेकपाका एबं पूर्व माओवादी अध्यक्ष दाहालको बुझाइमा विप्लवले क्रान्तिको नाममा राजनीतिक वार्गेनिङ गरिरहेका छन् । कुनै दिन कुरा मिल्यो भने उनी मूलधारमा आउने दाहालको दाबी छ ।

विप्लवलाई पूर्व सहयोद्धाहरु भन्छन्– उनी महत्वाकांक्षा भएका व्यक्ति हुन् । रोल्पा क्युरीमा जन्मेका उनको महत्वाकांक्षा क्रान्तिमा रुपान्तरण हुने बेला भइनसकेको उनीहरुको दावी छ । सरकार विप्लवका बिषयमा धेरै टाउको दुखाउने अवस्थामा पुगेको छैन । सरकारले विप्लवलाई ठूलो समस्याको रुपमा लिएको पनि देखिदैन । यद्यपि नेपाली सेना, नेपाल प्रहरी, राष्ट्रिय अनुसन्धानले विप्लवका गतिविधिबारे विश्लेषण गरिरहेको सरकारी स्रोतको भनाइ छ ।

विप्लवलाई सरकारले वारेन्ट जारी गरेकाले हाल उनी भूमिगत अवस्थामा छन् । सरकारी सुरक्षा स्रोतले उनी भारतमा बसेको दाबी गरेको छ ।

विप्लवको राजनीतिक अभियान जनताको असन्तुष्टिसँग गाँसिएको छ । जनताको असन्तुष्टिलाई संघर्षमा रुपान्तरण गर्ने कसरत विप्लवको छ । युवाहरुलाई सैन्य तालिम दिएर वा प्रचारत्मक अभियान चलाएर विप्लवले आफू मुलुकको वैकल्पिक शक्ति बनाउने दाबी गरेका छन् । नेकपा अध्यक्ष दाहाल विप्लवलाई ढिलोचाँडो मूलधारमा ल्याउनु पर्ने मनस्थितिमा छन् ।

प्रकाशित : श्रावण २९, २०७५ १८:१७
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT

दाहालका दु:ख

पछिल्लो समय बेलाबेला सीता बिरामी पर्न थालेपछि दाहाल बढी चिन्तित छन् । उनको उपचारका लागि पनि त्यत्तिकै गम्भीर देखिन्छन् । त्यसकारण उनी असार ३ देखि १८ गतेसम्म सीतासँगै सिंगापुरमा बसे र स्वास्थ्यमा सुधार भएपछि स्वदेश फर्के ।
गंगा बीसी

काठमाडौँ — शक्तिशाली पार्टी अध्यक्ष पुष्पकमल दाहाल जति शक्तिशाली छन्, त्यति नै उनका दु:ख पनि छन् । उनले थुप्रै दु:खबीच आफ्नो राजनीतिक यात्रालाई अघि बढाएका छन् । ‘चार दशकभन्दा बढी सीताले साथ दिनुभयो, यस पटक म उपचार हुँदासम्म सँगै यहीं बस्छु,’ दाहालले सिंगापुरमा पत्नी सीताको उपचारका लागि १५ दिन सिंगापुर बस्दा भनेका थिए ।

फाइल फोटो

त्यहाँ छोरी गंगा र भतिज समीर सँगै भए पनि उनले सीताको उपचारमा पूरै समय दिए । केही महिनाअघि समीरले उपचारका लागि सीतालाई दिल्ली लगेका थिए । त्यसबेला दाहाल त्यतै बसेका थिए ।

हाल दाहाल दिउँसो राजनीतिमा सक्रिय भए पनि बिहान र बेलुका सीताको रेखदेखमा विशेष ध्यान दिन्छन् । सीताको स्वास्थ्यका लागि विशेष ख्याल गरेको परिवारका एक सदस्यले बताए ।

सिंगापुरमा उपचारपछि सीताको स्वास्थ्यमा सुधार भयो । दाहालले पत्नीसँगै सिंगापुरका पर्यटकीय स्थलको भ्रमण पनि गरे । सीताको अनुहारमा पनि खुसी देखियो । त्यसले दाहाललाई ऊर्जा थप्यो ।

पछिल्लो समय बेलाबेला सीता बिरामी पर्न थालेपछि दाहाल बढी चिन्तित छन् । उनको उपचारका लागि पनि त्यत्तिकै गम्भीर देखिन्छन् । त्यसकारण उनी असार ३ देखि १८ गतेसम्म सीतासँगै सिंगापुरमा बसे र स्वास्थ्यमा सुधार भएपछि स्वदेश फर्के । निजी भ्रमण भए पनि उनी र सीतालाई स्वागत गर्न कम्युनिस्ट पार्टीका महासचिवलगायत सरकारका मन्त्री र नेताहरू ठूलो संख्यामा त्रिभुवन विमानस्थल पुगेका थिए । त्यो दाहाललाई हौसला बढाउन गरिएको स्वागतको नमुना थियो ।

सिंगापुरको माउन्ट एलिजाबेथ अस्पतालमा उपचार गरेर फर्केपछि सीताको स्वास्थ्यमा सुधार भइरहेको छोरी गंगाले बताइन् । ‘आमाको स्वास्थ्यमा सुधार भइरहेको छ,’ उनले भनिन्, ‘तीन महिनासम्म पानीमा थेरापी गर्न डाक्टरको सुझाव छ । औषधि पनि लिइरहनुभएको छ ।’ त्यहाँका चिकित्कले सीतालाई न्युरोसम्बन्धी रोग पीएसपी (प्रोगेसिभ सुप्रन्युक्लियर पाल्जी) देखिएको बताएका छन् । वास्तवमा ‘ढुंगाको भर माटो, माटोको भर ढुंगा’ भनेझैं पार्टीको काममा दाहालले सीताको भर लिन्थे । माओवादी युद्धको ‘सुप्रिम कमान्डर’ भएका बेला अन्तिम सल्लाह सीताकै हुन्थ्यो । सीताको सल्लाहका कारण धेरै पटक दाहालले संकट पार गरेका छन् । रोल्पामा सीताको सल्लाहमा सेल्टेर परिवर्तन नगरेको भए शाही नेपाली सेनाको आक्रमणमा उनी मारिने थिए । यतिबेला पनि दाहालको मुख्य भर सीता नै हुन् ।

गत ३ मंसिर २०७४ छोरा प्रकाशको मृत्यु भएपछि दाहालको दाहिने हात भाँचिएजस्तै भएको थियो । संघ र प्रदेशको मुखमा एकमात्र छोरा गुमाएपछि दाहालले भनेका थिए, ‘देश र जनताको सेवाबाहेक मेरो अरू स्वार्थ छैन ।’ त्यसपछि पुत्र वियोगको पीडाबीच उनी निर्वाचनमा होमिए । चितवन–३ को आफ्नो निर्वाचन क्षेत्रको चुनावी कार्यक्रममा केही समय सीता पनि सहभागी भएकी थिइन् ।

निर्वाचनकै क्रममा उनी बिरामी परेकी थिइन् । दोस्रो पटक प्रधानमन्त्री हुँदा प्रकाशले बुवाको कामकारबाहीमा प्रभावकारी भूमिका निभाएका थिए । ‘राजनीतिक र व्यावहारिक हिसाबले परिपक्व भइरहेको थियो, मेरो ठूलो भरोसा थियो,’ दाहालले त्यतिबेला कान्तिपुरसँग भनेका थिए, ‘शोकलाई शक्तिमा बदल्नेबाहेक अरू उपाय छैन ।’ छोरा प्रकाशको निधनपछि दाहाल आफैं पनि शारीरिक रूपमा कमजोर देखिएका थिए । दाहाललाई हाई प्रेसर र सुगर छ । उनी हरेक बिहान टेबुल टेनिस खेल्ने भएकाले दिनभर सक्रिय हुन सक्छन् ।

पारिवारिक समस्याबीच दाहालले पार्टी व्यवस्थापन उचित ढंगले गर्दै आएका छन् । नेकपा प्रवक्ता नारायणकाजी श्रेष्ठले पारिवारिक समस्याबीच अध्यक्ष दाहालले पार्टीको सही व्यवस्थापन गरिरहेको बताए । ‘अध्यक्षले आफ्ना व्यक्तिगत दु:खबीच पार्टीको काममा निरन्तर लाग्नुभएको छ,’ उनले भने । छोरा प्रकाशको निधनलगत्तै उनी आफ्नो निर्वाचनमा सक्रिय भएर अरू नेताको चुनाव प्रचारप्रसारमा समेत सहभागी भएका थिए । ‘दु:ख र पीडाबीच पनि निरन्तर पार्टी र जनताको काममा लागिरहने अध्यक्षको विशेषता हो,’ श्रेष्ठले भने ।


कुनै समस्या, पीडा आइपर्दा दाहालले आफूलाई कसरी व्यवस्थापन गर्छन् ? स्वकीय सचिव जोखबहादुर महरा भन्छन्, ‘अध्यक्ष तनाव लिएर बस्ने नेता होइन । एउटा समस्या आउनबित्तिकै नयाँ योजना ल्याएर काम अघि बढाउनु हुन्छ । यसले तनाव, पीडा समाधान गर्दै जान्छ ।’ जेठी छोरी ज्ञानुको २०७० चैतमा क्यान्सरका कारण मृत्यु भएपछि दाहाल पीडामा परेका थिए । पीडालाई पचाएर उनले राजनीतिक यात्रालाई कमजोर हुन नदिएको नेताहरू बताउँछन् ।

परिवार व्यवस्थापन
प्रकाशको निधन भएपछि उनले राजनीतिक उत्तराधिकारीमा छोरी रेणु र बुहारी बिना मगरलाई समान रूपमा अघि सारेका छन् । रेणु भरतपुर महानगरपालिकाकी मेयर छन् भने बिना प्रतिनिधिसभामा कञ्चनपुर–१ बाट निर्वाचित भई हाल खानेपानी मन्त्री छन् । उनको स्वकीय सचिवमा छोरी गंगा छन् । अर्की बुहारी सिर्जना त्रिपाठी कास्की पार्टी कमिटीमा काम गर्छिन् । उनी कुनै लाभको पदमा छैनन् ।

‘दाहाल परिवारबाट को अघि जाने भन्ने विषयमा प्रतिस्पर्धा देखिन्छ,’ दाहाल निकट एक नेताले भने, ‘अध्यक्ष अहिलेसम्म कसलाई मुख्य उत्तराधिकारीका रूपमा अघि सार्ने विषयमा दोधारमा हुनुहुन्छ ।’

प्रकाशको निधन भएपछि उनले दुवै नातिलाई आफ्नो निजी निवास खुमलटार ललितपुरमा राख्दै आएका छन् । तनावमा भएका बेला दुवै नाति प्रसिद्ध, प्रणव र नातिनीहरूका साथै परिवारका अन्य सदस्यसँगै समय बिताउँदै आएका छन् ।

नेता व्यवस्थापन
पार्टी एकता भइसकेपछि नेताहरूको व्यवस्थापनको मुख्य जिम्मेवारी उनकै काँधमा आइपर्छ । खासगरी पूर्वमाओवादी नेताको पार्टीमा व्यवस्थापनका लागि उनको मुख्य जिम्मेवारी आइपरेको छ । पार्टी स्थायी समिति टुंग्याए पनि पोलिटब्युरो गठन, भ्रातृ संगठन र जिल्ला समिति टुंगोमा पुगेपछि दाहालको भार कम हुनेछ ।

निर्वाचनको मुखमा दाहाल पुत्रवियोगको पीडामा थिए । त्यसबेला उनले तत्कालका लागि एमालेसँग चुनावी तालमेल गर्ने र त्यसपछि पार्टी एकताकाको निर्णय लिएका थिए ।

निर्वाचनमा आएको परिणाम र पार्टी एकताले अलिकति भए पनि पुत्रवियोगको पीडालाई कम गरेको छ । पार्टी एकता हुनुभन्दा अघि दाहालले आफ्नो स्वार्थका लागि नेताहरूले बार्गेनिङ गरेको गुनासो गरेका थिए । ‘नि:स्वार्थ मलाई सहयोग गर्ने नेता कम छन्,’ दाहालले निकट नेताहरूसँग भनेका थिए, ‘पार्टी र सरकारको पद लिन नजिक आउने गर्छन् ।’

पार्टी एकता भइसकेपछि दाहालको राजनीतिक घेरा पनि ठूलो भएको छ । पूर्वमाओवादी मात्र होइन, पूर्वएमालेका नेताहरू उनी निकट भएका छन् । आगामी महाधिवेशनमा अध्यक्ष हुने मनस्थिति उनले बनाएका छन् । त्यसका लागि उनले प्रारम्भिक छलफल सुरु गरिसकेका छन् । पार्टी एकता भइसकेपछि नेता तथा कार्यकर्ताको व्यवस्थापनमा प्रधानमन्त्री केपी ओलीसँग दाहालले सहकार्य गरेका छन् ।

प्रकाशित : असार २३, २०७५ ०७:१७
पूरा पढ्नुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT