भारदारी संस्कार

स्वाभिमान, स्वाधीनता, आत्मसम्मान र स्वामीभक्ति भारदारीपनको निर्वाह एउटै पात्रबाट हुन कति सम्भव होला ? प्रश्नवाचक छ ।
भैरव रिसाल

काठमाडौँ — सक्कली, खाँटी भारदारहरूको अनौठो स्वभाव हुँदोरहेछ । आफूले मालिक मानेकाहरूबाट जेजस्ता सजाय दिँदा वा शक्तिबाट हटाउँदा पनि सहेर बस्ने, मौन बस्ने धैर्य हुँदोरहेछ । यो सहिष्णुता, धैर्य र मौन संस्कार नवभारदार, भर्खर–भर्खर दरबार पसेका नवप्रवेशीहरूमा कोर्कालीपन, काँठेपन, उत्ताउलोपनको यदाकदा उत्तेजनासम्ममा पनि जाने स्वभाव हुँदोरहेछ ।

यस्तो स्वभावलाई स्वाधीनता, स्वाभिमान, आत्मसम्मानको परिभाषा अन्तर्गत पनि राख्न सकिन्छ होला । स्वाभिमान, स्वाधीनता, आत्मसम्मान र स्वामीभक्ति भारदारीपनको निर्वाह एउटै पात्रबाट हुन कति सम्भव होला ? प्रश्नवाचक छ ।

नेपालको सन्दर्भमा हेर्दा एकै प्रकारको अवस्था पाइँदैन । सनातनी भारदारहरूमा मालिकबाट जेजस्तो कारबाही गरे पनि सहने, प्रतिवाद नगर्ने, आज अन्यायमा परे पनि भोलि नजर पर्छ भन्ने मनोविज्ञानमा शान्तसँग बस्ने, कतै उजुर–बाजुर गर्ने त के किञ्चित असन्तुष्टिसमेत सार्वजनिक नगर्ने परम्परा थियो । पुरानो सामन्त समाजकै मनोविज्ञान हो यो । असल भोलिको सुन्दर परिकल्पनामा सहने प्रवृत्ति बलवान हुँदोरहेछ । मनोविज्ञानको परिभाषा, परिधि र ज्याख्या पनि बडो विचित्रको हुँदोरहेछ ।

Yamaha

निजामती सेवा र टंकप्रसाद
नेपालको सामन्तवादको चरित्रको यस्ता केही प्रसङ्ग उल्लेख गरौं । राष्ट्रको सार्वभौम शक्ति वा सत्ताका कार्यकारिणी शक्ति राणा मुख्तियार वा श्री ३ महाराजमा निहित हुँदाको १०४ वर्ष लामो कालखण्डमा प्रतिवर्ष पजनी हुने गथ्र्यो । श्री ३ महाराजलाई मन नपरेका जोसुकै हाकिमदेखि तलसम्मको दर्जाको मान्छे पजनीमा पदमुक्त गरिन्थ्यो । मनपरेकाहरू साविक पदमा थामिन्थे । बढी मनपरेका वा मालिक रिझाएकाहरूको पदोन्नति हुन्थ्यो । त्यस्ता मनोमानीको उजुर–बाजुर गर्ने, सुनुवाइ हुने प्रक्रिया नै थिएन, नत थियो, त्यस्तो निकाय नै । उजुर गर्ने मनोबल त के मानसिकता नै हुँदैनथ्यो । त्यतिबेलाको जागिर वा नोकरी भनेकै एक वर्षका लागि ।

हरेक फूलपातीमा पजनी हुने प्रचलन थियो । पजनी बाहेकमा खोसिए वा नियुक्त भए विशेष मानिन्थ्यो । श्री ३ को मुखमै हुकुम हुन्थ्यो । त्यस्तो हुकुमको विपक्षमा हुने सुनुवाइ आदिमा उजुर गर्ने प्रक्रिया थिएन, नत थियो, त्यस्तो निकाय नै । पुनरावलोकन, पुनर्नियुक्ति हुने परिपाटी त कताकता ? २०१२ माघ १३ गते टङ्कप्रसाद आचार्य प्रधानमन्त्री भएपछि बल्ल निजामती सेवा ऐनको तर्जुमा भयो र शासन प्रणालीको प्रारम्भिक प्रारम्भ भएको हो । जसको सम्पूर्ण श्रेय टङ्कप्रसाद आचार्यलाई जान्छ भन्नु अतिशयोक्ति नहोला ।

दण्ड हराएको राजनीति
दह्रो दण्डनीति नभएको राजनीतिले चिताएको प्रतिफल दिँदोरहेनछ, खासगरी अल्पविकसित मुलुकहरूमा । त्यसो त विकसित मुलुकहरूको राजनीतिमा पनि दण्डहीन नीति नभएको हुँदैन । तर विकसित मुलुकहरूमा आममान्छे राजनीतितिर आकर्षित हुँदैनन् । ४, ५, ६ वर्षमा सम्बद्ध मुलुकको संविधान अनुसार एकपल्ट आवधिक निर्वाचन हुन्छ ।

आम मान्छे राजनीतिमा ब्युँझने भनेकै त्यही एकपल्ट हो । त्यो पक्ष संयुक्त राज्य अमेरिका, अन्य पुँजीवादी, साम्राज्यवादी मुलुकहरूमा आम सर्वसाधारण मान्छेलाई पेटकै वरिपरि सीमित गर्ने नीति हुँदोरहेछ । तसर्थ आममान्छे राजनीतितिर आकर्षण होइन, विकर्षित हुनेरहेछन् । अनि स्थानीय तह निर्वाचनमा भने अलि बढी मान्छे चुनावमा ओर्लन्छन् । स्वीट्जरल्यान्ड जस्तो अत्यन्त विकेन्द्रित एवं स्वायत्तता धेरै भएका मुलुकहरूको राजनीतिमा दण्डनीति अरू कडा हुन्छ । यस मामलामा राजा महेन्द्र बिछट्टै बाठा थिए मात्र होइन, चौपट्टै चतुर तथा अझ धूर्तसमेत थिए ।

राजा महेन्द्रले आफ्ना विश्वस्त एवं पुरै पत्यारमा रहेका राजप्रासाद सेवाका कैयौं माथिल्लो ओहदाका टाउकेहरूलाई बर्खास्त गर्ने गर्थे । त्यसरी दरबारको सेवाबाट फालिनेमा दयारामभक्त माथेमा, राजाका आफ्नै नजिकका नातेदार मोहनविक्रम शाह, लोकदर्शन बज्राचार्य, प्रमुख जनसम्पर्क अफिसर पूर्णप्रसाद उपाध्याय (पूर्णप्रसादको अफिस नै खारेज गरे) अनिरुद्धप्रसाद सिंह, समरराज कुँवर, चुत्रबहादुर थापा, सरदार विष्णुमणि आचार्य उल्लेख्य छन् । यी मुख्य हुन् । अरू पनि कति होलान् ।

प्रशासनका अनौठा कथा
राजा वीरेन्द्रको वंश नै सखाप हुनेगरी २०५८ जेठ १९ गते राजदरबार हत्याकाण्ड भयो । तत्कालीन युवराजाधिराज दीपेन्द्र कोमामै राजा घोषित भए, तर त्यही कोमामै बिते । तत्पश्चात् ज्ञानेन्द्र वीरविक्रम शाह राजा भए । उनले पनि अलिपछि प्रमुख सैनिक सचिव विवेकविक्रम शाहलाई हटाए । यी सबै कुरा राजनीति र दण्डनीतिको आ–आफ्नो बेलाको, आ–आफ्नो चमत्कारको खेल वा प्रदर्शन हो ।

बर्खास्त हुनेमध्ये लोकदर्शन त कारागारमै जाकिए । भगवतीप्रसाद सिंह प्रधान न्यायाधीशबाट निकालिए । यी मध्ये कतिजनाले आफू अन्यायपूर्ण तरिकाले निकालिएँ भन्नेजस्ता कुरासम्म पनि गरेनन्, पुरै सहेर बसे । कतिले त निगाहपूर्वक निकालिएँ भनेर चाकडीसमेत गरे रे भन्ने सुनिन्थ्यो, त्यतिबेला । लोकदर्शनपछि टिपिएर लुम्बिनी विकास कोषको कार्यकारी प्रमुख भए, राजाबाटै । अनिरुद्धप्रसाद सिंह अख्तियार दुरुपयोग निवारण आयोगको प्रमुख आयुक्त भए, २०३४ देखि २०४२ सम्म । भगवतीप्रसाद सिंह जनमत संग्रह निर्वाचन आयोगको प्रमुख आयुक्त भए, २०३६ सालमा । नेपालको प्रशासनमा यस्ता–यस्ता कथा हुन्थे ।

समय–समयका कुरा  !
त्यसरी दरबारको सेवाबाट बर्खास्त गरिनेहरूमा पनि तह हुन्छ भन्छन्, दरबार बुझेकाहरू । कतिजना राजभक्त सेवक दरबारको सेवा पुनर्गठन गर्दा सेवाबाट हटाइने रहेछन् । हटाइहाल्ने मन छैन राजारानीको, तर परिस्थितिले नहटाई नहुने भो भने त्यस्तो अवस्थामा त्यसरी कारबाहीमा परेकालाई दरबारको ढोका बन्द हुँदोरहेनछ । दरबारमा निश्चित समयसम्म दिनदिनै जाने ढोका खुला हुँदोरहेछ ।

कसै–कसैको त अरू कुनै सम्मानित पदमा मनोनयन पनि हुँदोरहेछ । उदाहरणका लागि राजसभाको सदस्यमा । जुन सदस्यले सम्माननीयको सम्बोधन सम्मान पाउँथ्यो । कसैको कुनै पदमा नियुक्ति नै पनि । दृष्टान्तमा लोकदर्शन बज्राचार्य । सुरुमा दरबारको नोकरीबाट मात्र हटाइएनन्, जेलसमेत कोचिए । यसरी दरबारको कडा कोपभाजनमा परेका तर केही कालपश्चात् लुम्बिनी विकास कोषको कार्यकारी अध्यक्षमा नियुक्त भए ।

जर्नेल चुत्रबहादुर थापा राजसभाका सम्माननीय सदस्यमा राखिए । यो स्वभाव थियो, नेपालको शाहकालीन दरबारको र भारदार संस्कृतिको ।

प्रकाशित : भाद्र २, २०७५ ०८:०५
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT

कांग्रेसको कामधेनु

सुवर्ण शमशेरले नेपाली कांग्रेसको खर्च आफू बाँचुन्जेल धानेछन् । त्यसैले मैले उनलाई कांग्रेसका कामधेनु भनेको हुँ ।
भैरव रिसाल

काठमाडौँ — सुवर्ण शमशेर आश्चर्यचकित भएछन् र भनेछन्, ‘बस् २५–३० लाख रुपैयाँ । त्यतिले पनि कहाँ क्रान्ति हुन्छ ? नचाहिने कुरा । विना संकोच, दिल खोलेर भन्नोस्, कोइरालाजी । २५–३० लाख भए पुग्छ भन्नुहुन्छ भने ल अहिले नै लिनोस्, १ करोड तपाईहरूलाई ।

एकैचोटी पैसा लिनुहुन्छ भने ५ दिन समय चाहिन्छ, बिभिन्न बैंकहरूमा पैसा जम्मा गर्न, होइन पैसा मैकहाँ रहोस् भन्नुहुन्छ भने जाहिएजति समय–समयमा लिनुहोला ।’ उनले यो पनि थप भनेछन्, ‘कोइरालाजीलाई यो थाहा छ कि छैन, राजनीतिक काममा मैले जति योगदान गर्छु, त्यसको आधाचाहिँ भाइ महावीर शमशेरले ब्यहोर्छन् ।

हाम्रो समझदारी यस्तो छ कि एकले अर्कालाई सोधिरहनै पर्दैन । त्यतिमात्र होइन, तपाईंलाई अरू थप पैसा चाहियो भने कुनै धक नमानी भन्नुहोला, अर्को १ करोडसम्म हामी दिन्छौं ।’ यो कुरा २००७ सालमा कलकत्तामा सुवर्ण शमशेरको फ्ल्याटमा भएको हो । कुरा भइरहेको थियो, विश्वेश्वरप्रसाद कोइराला, गणेशमान सिंह र सुवर्ण शमशेर राणासँग । कुरा सकिएपछि सुवर्ण शमशेरले सोधिपठाउनु भएछ एकदिन, बीपी र गणेशमानजीसँग कुरा गर्नुछ, कहिले आऊँ भनेर ।

थर्टिन थिएटरको घरमा प्राय: सबैजसो कांग्रेसीहरू नै बस्ता रहेछन् । त्यहाँ भेट्ने कुरा गोपनीयताको दृष्टिले उपयुक्त नहुने देखी कोइराला र गणेशमान सुवर्णकै फ्ल्याटमा एकान्त हुनसक्छ भनी खबर गरी त्यहाँ गएछन् । कोइरालाले गणेशमानको मुख हेरे रे । गणेशमानको आँखा कोइरालामा नै थियो रे । गणेशमानको इसारा विना नै बीपीले भनेछन्, ‘कति चाहिएला र सुवर्णजी ? २५–३० लाख ।’ बढी भन्यो भने भड्केलान् भन्ने आशंका रहेछ ।

सुवर्णको अडानमा छक्क
विश्वेश्वरप्रसाद कोइरालाको त्यस्तो कुरा सुनेपछि सुवर्ण शमशेरले माथिको कुरा गरेका रहेछन् । गणेशमान सिंहले सुवर्ण शमशेरलाई पैसाको मामलामा उदार भए पनि फ्रन्टमा लड्ने कुरामा उत्साह देखाउँदैनन् भन्ने शंका गरेछन् । अब संघर्षको क्रममा गणेशमान जेल परेपछि थाहा पाएछन्, सुवर्ण पूर्वी कमाण्डमा आफैं फ्रन्टमा गएछन् ।

यो कुरा सुनेपछि सुवर्णप्रति आफ्नो धारणा गलत रहेछ भन्ने कुरा स्वयं गणेशमान सिंहको नामको २०४१ मा प्रकाशित पुनर्जागरण तत्कालीन मासिक पत्रिकामा मुद्रण भएको छ । उनले लेखेका छन्– जनकपुरको एउटा मोर्चामा एकदिन सुवर्ण अस्थायी क्याम्पको कौशीमा भएका बेला विपक्षबाट गोली चल्न थालेछ, उनकै टाउको माथिबाट । गोली चलिरहँदा किञ्चितमात्र पनि विचलित भएनछन् । यो कुरा सुनेपछि सुवर्णको शौर्य र साहसलाई गणेशमानले मानेको कुरा उल्लेख गरेका छन्, त्यही लेखमा ।

सुवर्णका बारेमा गणेशमानलाई लागेको रहेछ, राणा–कांग्रेस संयुक्त मन्त्रीमण्डलमा जसको प्रधानमन्त्री स्वयं मोहन शमशेर थिए । हिजो सम्मका श्री ३ महाराज नातामा पनि भतिजो वा नाति पर्ने । उहाँले मोहन शमशेरको कसरी सामना गर्नुहोला भन्ने लागेछ । तर त्यहाँ पनि सुवर्णले सिद्धान्तप्रति अडान राखेर सबैलाई छक्क पारेको कुरा पनि स्पष्ट लेखेका छन्, गणेशमानले ।

विश्वेश्वर पैसा चाहने, सुवर्ण दिने
मातृकाप्रसाद फरेस्ट्रीमा एकपल्ट सुब्बा भइसकेकाले भन्थे रे गणेशमानसँग ‘म कांग्रेस अध्यक्ष डिक्टेटर भए तापनि मन्त्रीमण्डलमा गएँ भने मोहन शमशेरको व्यक्तित्वले थिच्छ । म ऊसँग घुँडा धसेर कुरा गर्न सक्तिन । एकपल्ट सुब्बासम्म भएका मातृकाबाबु त त्यसो भन्छन् भने सुवर्ण कसरी सामना गर्लान् भन्ने लागेछ, गणेशमानलाई । तर सुवर्णले मोहन शमशेरसँग सिद्धान्तमा अडान लिएको देखेर छक्क पो परेछन् ।

सुवर्ण शमशेरले आजको २ करोड रुपैयाँ होइन, २००७ सालको हो, त्यो बेला सुन तोलाको कति थियो होला ? त्यो २ करोड पनि नेपाली रुपैयाँमा होइन, भारतीय रुपैयाँमा । गणेशमानको मूल्याङ्कनमा बरु मातृकाप्रसादले आफू प्रधानमन्त्री छँदा राजकीय शक्तिहरू राजालाई सुम्पँदै जानलागे । यता सुवर्ण शमशेर मातृका मन्त्रीमण्डलबाट विना हिचकिचाहट राजीनामा पत्रमा सहसा सही गर्नुभयो भन्ने मूल्याङ्कन छ, सुवर्ण शमशेरको व्यक्तित्वको गणेशमान सिंहको ।

सुवर्ण शमशेरकै बारेमा पुनर्जागरण तत्कालीन मासिकमा २०४१ मा विश्वेश्वरप्रसाद कोइरालाको नाममा प्रकाशित ‘एक समर्पित प्रजातन्त्रवादी नेता’ लेखमा सुवर्णले ‘पैसाको बारेमा फिकिर नगर्नुस्’ भनेको कुरा स्पष्ट उल्लेख छ । सुवर्णले एकपल्ट विश्वेश्वरलाई बोलाएछन्, कलकत्ताको कनक विल्डिङको वातानुकूलित अफिसमा र भनेछन्–कोइरालालाई, होइन सशस्त्र क्रान्ति नगरीकन हुँदैन । हाम्रा नेता गान्धीवादी भए ।’ विश्वेश्वरले भने रे, ‘त्यसको फिकिर नगर्नोस्, उहाँलाई गान्धीवादी चर्चा गर्न दिनोस् । हामी सङ्गठित गर्न सक्छौं, त्यसको निम्ति पैसा भयो भने किन गर्न सकिँदैन ?’ सुवर्णले भनेछन्– ‘हामीले कति कोसिस गर्‍यौं, हतियार पाइएन । बरु तपाईंले र मैले हतियारको सेक्सन लिनुपर्छ । फेरि दोहोर्‍याएछन्, पैसाको बारेमा फिकिर नगर्नुस् ।’

पहिलो बजेट, तीन करोड ५ लाख
सुवर्ण शमशेर पनि पत्रपत्रिकामा आफ्नो पक्षमा त लेख्नै पर्दैन भन्दारहेछन् । कृष्णप्रसाद भट्टराईले आर्थिक समस्या परेका एकजना स्थानीय दैनिकका सम्पादक, प्रकाशक र मालिकलाई लिएर सुवर्ण शमशेरकहाँ गएछन् । प्रतिमास आर्थिक सहयोगको निधो भइसकेपछि पत्रकारले सुवर्णजीको पक्षमा सकभर बढी प्रचार गर्ने अठोट व्यक्त गरेपछि सुवर्णले, ‘मेरो पक्षमा त लेख्दै नलेख्नोस् ।

विपक्षमा कहिलेकाहीं लेखेको खण्डमा पनि म रिसाउने छैन’ भने रे । सुवर्ण शमशेर अर्थमन्त्री भएका बेला २००९ सालमा जनकपुरमा भएको पार्टी महाधिवेशनताक कृष्णप्रसादले जलेश्वर मालबाट पछि तिनेगरी चाहिएको पैसा झिक्न सक्ने अधिकारपत्र पाऊँ भन्दा सुवर्णले भने रे, यस्तो काम गर्नुहुन्न, किनभने पार्टी र सरकार बेग्लाबेग्लै इकाइ हुन् । यसो गरेको खण्डमा अनुचित परम्परा बस्न जान्छ भन्ने जवाफ दिए रे, कृष्णप्रसादको अनुभव । सुवर्ण शमशेर एकजना त्यस्तो ऐतिहासिक व्यक्तित्व पनि परे, जसले आधुनिक नेपालको पहिलो बजेट प्रस्तुत गर्ने अवसर पाए । २००८ माघ १९ गते रेडियो नेपालबाट प्रस्तुत बजेटको आम्दानी ३,०५, १६००० रुपैयाँमात्र थियो ।

कति महँगो राजसंस्था !
उक्त आम्दानीको मुख्य स्रोत भनेको मालमोत, भन्सार, मदभट्टी रकम, निकासी, पैठारी र जङ्गलबाट उठ्ने रकम आदि रहेछन् । जम्मा ३ करोड ५ लाख राज्यको आय भएको स्थितिमा पनि श्री ५ तर्फ ५ लाख ८४ हजार रुपियाँ जाँदोरहेछ । कति महंँगो संस्था रहेछ त्यो । सरकारको अनुमानित खर्च ५ करोड २५ लाख २१ हजार हुँदा २ करोड २० लाख ५ हजार घाटा बजेट थियो, सुवर्ण शमशेरको ।

कृष्णप्रसाद भट्टराई जेल परेको १० वर्षपछि विनासर्त छुट्नुभयो । त्यही दिन साँझपख किसुनजी सुवर्णको सर्वस्वमा परेको साविक ‘ललित निवास’ (हाल राष्ट्र बैंक बालुवाटार) को दक्षिण–पश्चिमको सानो घर, जसको नाम पनि ‘ललिता निवासै’ राखिएको थियो, भट्टराइलाई सुवर्ण दम्पतिले बडो आत्मीयतापूर्ण स्वागत गर्नुभएछ । । सुवर्णजीले आफ्नो जीवनको पुनरावलोकन गर्दै वासुदेव रिसालसँग भनेछन्, ‘वासुजी, म एक बडो अभागी राजनीतिज्ञ रहेछु ।

राजाबाट सदा हिन्दुस्थानको पक्षपाती सम्झेर व्यवहार भयो । हिन्दुस्थानले भने राजाको पक्षमा लाग्न सक्ने भनी शंका गर्दै रह्यो’ भन्ने गुनासो गरी चित्त दुखाएछन् । सुवर्णसँग निकटमा रहेर काम गरेका जगन्नाथ आचार्य सुवर्ण पैसाले मात्र राजनीति चल्छ भन्ने विश्वास गर्दैनथे भन्ने आशय व्यक्त गरेका छन् ।

२००७ देखि ०३४ सालसम्मको खर्च धाने
सुवर्ण शमशेरकै बारेमा उनको निकटतम रहेर लामो समय काम गरेका सुन्दरराज चालिसेले डिल्लीरमण रेग्मीलाई १३–१३ हजार गरी २६ हजार दिएका रे । त्यतिबेला रेग्मी नेपाली राष्ट्रिय कांग्रेसको सभापति थिए । त्यस अतिरिक्त केदारमान व्यथित र होराप्रसाद जोशीलाई हातहतियार किन्न भनी ९ हजार दिएको कुरा पनि लेख्छन्, सुन्दरराज ।

सुवर्ण शमशेरले राजा महेन्द्रले आफ्नै साली रत्नसँग बिहे गर्दा पनि ४० हजार रुपैयाँ सहयोग गरेको लेख्छन्, डायमण्ड शमशेर । सुवर्णका बारेमा हिमालय शमशेर राणा नेपालमा प्रजातन्त्र ल्याउन आफ्नो प्रचुर सम्पत्ति खर्च गरेका थिए, उनले भनी लेख्छन् । खनुरुपदे रामबाबु प्रसाईं लेख्छन्– हिरण्य शमशेरका छोरा सुवर्णको नेपालमा आदाक्ष सम्पत्ति थियो । राजनीतिमा लागेका कारण पछि आफंै गोठमा बस्ने भए । २००७ देखि ०३४ सालसम्म पार्टीको सारा खर्च धाने ।

खाली हात नफर्काउने
सुवर्ण शमशेरका बारेमा तिलकप्रकाश भन्छन्– पार्टीका लागि, प्रजातन्त्र, देश र राष्ट्रियताका अगाडि धनसम्पत्ति केही होइन । यिनका खातिर सम्पत्ति न्योछावर गरेका दानवीर सुवर्णलाई त्यही पार्टीका नेतृत्व वर्गले छायामा पारेका छन् । अरू के भन्ने † प्रदीप गिरी लेख्छन्– सन् १९६७ मा बनारसमा प्रजातान्त्रिक समाजवाद युवा दलले सम्मेलनको तयारीका सिलसिलामा सुवर्णले भा.रु. १ हजारसहित शुभकामना दिएका थिए ।

लेखनाथ न्यौपानेका अनुसार नेपालबाट भागेर भारत पुग्ने सम्पूर्ण मजस्ता पार्टीका साथीहरूलाई खाने, बस्ने र औषधोपचारको व्यवस्था सुवर्णजीले नै गर्नुहुन्थ्यो । कांग्रेसलाई बचाउने काम सुवर्णजीले नै गर्नुभएको थियो । नेपालबाट भारत पुगेकाहरूलाई भारतका बिभिन्न ८ ठाउँमा क्याम्प खडा गरी प्रशिक्षण दिइन्थ्यो । ती सम्पूर्ण क्याम्पको खर्च सुवर्णजीले नै बेहोर्नुहुन्थ्यो । लेखनाथ लेख्छन्– हामीलाई प्रतिमहिना २५ रुपैयाँ प्रतिव्यक्ति दिइन्थ्यो । (यहाँ रु. भनिए पनि भा.रु. हुनुपर्छ) । त्यसरी हामी सबैको अभिभावक नै सुवर्णजी हुनुहुन्थ्यो ।

सुवर्णले कैयौं पार्टीका कार्यकर्ताका छोराछोरीको उपचार, पढ्न छात्रवृत्ति पनि दिने गर्थे रे । केही मान्छे परिवार बिरामी भएको बहानामा बारबार जान्थे रे, सुवर्णकहाँ । यस अघि पनि सुवर्णजीसँग रकम लगिसकेको थाहा पाएर पनि फेरि सहयोग गर्थे रे । उनकहाँ जानेलाई खाली हात फर्काउँदैन थिए रे ।

दानवीर
माथिका यी सम्पूर्ण कुरा र अरू पनि कैयौं कुराका आधारमा मैले सुवर्ण शमशेरलाई नेपाली कांग्रेसका कामधेनु गाई हुन् भनेको हुँ । २००७ सालको सशस्त्र क्रान्तिमा कति रकम खर्च लाग्यो, त्यो मैले कतै पढ्न पाएको छैन । तर त्यतिबेलाको २ करोडसम्म खर्च गर्ने आँट भएका सुवर्ण र महावीर शमशेरहरू साँच्चै दानवीर हुन् भन्ने मान्नैपर्छ जस्तो लाग्छ । सुवर्णले नेपाली कांग्रेसको खर्च आफू बाँचुन्जेल धानेछन् । त्यसैले मैले उनलाई कांग्रेसका कामधेनु भनेको हुँ।

प्रकाशित : श्रावण २६, २०७५ ०७:५४
पूरा पढ्नुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT