संघीयता : ‘दाजु जिविस’ मोडल

डेटलाइन तराई
प्रदेशको स्वायत्ततामाथि झुन्डिरहने केन्द्रीकृत चिन्तनको तरवारको विकल्प तत्काल देखिँदैन ।
चन्द्रकिशोर

काठमाडौँ — प्रधानमन्त्रीले प्रदेश सभाहरूमा सम्बोधन गर्दै हिँड्नुको अन्तर्य के हो ? प्रधानमन्त्रीको सम्बोधनलाई बहिष्कार गर्दै हिँड्नु के मुनासिव हो ? यो दुइटै प्रश्न प्रधानमन्त्री केपी शर्मा ओलीबाट प्रदेशसभा–२ मा सम्बोधन गरेपश्चात विशेष रूपमा उठ्न थालेको छ । यी दुई प्रश्नका पछाडि दुई मान्यता अडेका छन् ।

प्रधानमन्त्री आउने भएपछि प्रदेशसभा सदस्यहरूबाट त्यसको विरोध र अनुपस्थितिको जुन असहमत दृष्टिकोण मुखरित भएको छ, त्यसको कोलाहल लामो समयसम्म सुनिनेछ । यसबाट प्रदेश–२ को भावी राजनीतिक नक्सा कोर्ने काम हुनसक्छ । नयाँ कुरा प्राप्त गर्न अहिलेका बहसलाई संघीयतामा बढी केन्द्रित गरिएको छ । संघीयताको अभ्यास नयाँ पक्ष हो, जो अहिलेसम्मको संविधानमा थिएन । तर जस्तोसुकै संघीय संरचना प्राप्त भए पनि राजनीति गलत भएमा त्यो संरचना कमजोर हुन्छ । लोकतान्त्रिक पद्धतिमा राजनीतिक दलहरूले राजनीतिलाई अगाडि बढाउने भएकोले यी संस्थाहरूबारे धेरै प्रश्न पनि उठ्ने गर्छ । उठिराख्नु पनि पर्छ ।


जे–जस्तो प्रकारको संघीयता संविधानमा स्वीकार गरिएको भए पनि त्यो कम उपलब्धि होइन । एकै पटक फड्को मार्न चाहने परिवर्तनका ती अधैर्य तप्कालाई चित्त बुझाउन तत्काल पस्किने खाजा होइन, प्रादेशिकता । एकात्मकबाट प्रादेशिक अभ्यासमा जाँदा चुनौती पनि हुन्छन् र जटिलता पनि त्यत्तिकै । तर खतरा कहाँनिर छ भने संघीय व्यवस्था अफाप हुने नाराबाजी गर्दै जसले आफ्नो राजनीतिक विकास गर्‍यो, त्यही ‘जमात’ अहिले ‘समृद्धिको ठेकेदार’ बनेका छन्, जोसँंग न संघीयताको आदर्श थियो, नत विश्वास नै । एकात्मक मानसिकताले जहिले पनि पस्किने थेगो हुन्छ, ‘म समृद्धि दिन्छु, मेरो साथ हिँड ।’

उसले केन्द्रको आज्ञापालन, अनुमोदन र अनुचरवृत्तिमा परिणत भएको संरचना खोज्छ । संविधान २०७२ लागू भइसक्दा पनि अझ यो जमातको चिन्तनको गर्भनालमा ज्युँदो छ । त्यसैले त्यो जमात अहिले पनि पुरानो अवधारणा, ‘सारपूर्ण विकेन्द्रीकरण र स्वायत्त शासनको इमानदार अभ्यास भएमा समानुपातिक राजनीतिक प्रतिनिधित्वका माध्यमबाट एकात्मक व्यवस्था नै लोकतन्त्र र विकासको बलियो खाँबो हुनसक्छ भन्ने मान्यताबाट निर्देशित छ । यसले संघीयता अनावश्यक जटिलतातर्फ प्रवेश गर्दैछ ।


७ वटै प्रदेशका सभामुख र उपसभामुखहरूसंँगको भेटमा प्रधानमन्त्रीले स्वीकारोक्तिको भाषामा भनेका छन्, ‘कलिलो अवस्थाको हाम्रो संघीयताको टेको खुस्काउन अहिलेदेखि नै प्रयास भएका छन् । यसलाई परास्त गर्नुपर्छ ।’ जबसम्म संघीय सरकारका आफ्नै तमाम क्रियाकलाप संघीयता मैत्री भएको प्रस्टिँदैन, तबसम्म प्रदेशको पिँधसम्म पुग्दैन । सत्ता फगत संख्या बलको विषय होइन, यो जनजुडाव र मूल्यको पालनासंँग पनि जोडिएको छ । प्रसङ्ग फेरि प्रधानमन्त्रीको प्रदेशसभा सदनमा सम्बोधनकै गरौँ ।

संविधानमा प्रधानमन्त्रीले सम्बोधन गर्ने कि नगर्ने भन्ने किटानी छैन । तर नयाँ व्यवस्थामा प्रधानमन्त्रीले प्रदेशसभाहरूमा जानेक्रम सुरु किन भयो ? उनी आफ्नो कार्यकालमा प्रदेशसभाहरूमा के, कुन आवधिक समयमा सम्बोधन गर्न पुग्नेछन् ? उनको प्रदेशसभामा हुने उपस्थितिले अहिले पनि ‘केन्द्रीकरण’को मान्यतालाई भत्काउन कतिको सफल हुन्छ ? छिमेकी भारतमा प्रधानमन्त्री प्रदेशको विधानसभामा हाम्रैजस्तै भाषण गर्दै हिँडेका छन् कि छैनन् भन्दा पनि यो हिँडाइले प्रदेश र संघको दूरी घटाउन कतिको मद्दत मिल्छ, त्यो महत्त्वपूर्ण हो । गैर–बराबरीको अनुभूति प्रदेश सरकारहरूले गरिरहेसम्म यो प्रश्न गुञ्जिरहनेछ । देशमा अहिले ७६१ सरकार छन् । के उनी सबै स्थानमा गएर भाषण गर्ने ?

यी प्रश्नको आलोकमा भन्न खोजिएको के हो भने असल परिणामका निम्ति चारवटा ‘प’ महत्त्वपूर्ण हुन्छन् । ‘प्रस्थान विन्दु, पथ, पाथेय र पुग्ने ठाउँ ।’ अर्थात हामीले संवैधानिक रूपमा संघीयताको यात्रा कसरी सुरु गरेका छौं, संविधानले प्रस्तुत गरेको मार्गचित्रले सामाजिक वैधानिकता कतिको हासिल गरेको छ, प्रक्रिया कस्तो छनोट गरिएको छ, अभ्यासका क्रममा चाहिने संघीय संजीवनी के हो र पुग्ने ठाउँ कहाँ हो भन्ने पक्षमध्ये कुनै एउटालाई आधुनिक राज्य निर्माणको क्रममा गौण गर्न सकिँदैन । यसर्थ नेपालको संघीय भविष्य सुनिश्चित गर्न सामूहिक रूपमा सबैको दूरदृष्टि आवश्यक छ ।


प्रदेश–२ मा प्रधानमन्त्रीले आफै आउने मनसाय राखे । उनी आउनुभन्दा पूर्व प्रदेश–२ का औचित्यपूर्ण चाहनामा संघीय सरकार सहयोगी र सहजकर्ताको रूपमा देखिनुपर्छ भन्ने मान्यता राख्नेहरू यो सम्बोधनको उपयुक्त समय होइन भन्दै थिए । कोही–कोही लालबुझक्कडहरू छिमेकी प्रधानमन्त्री नरेन्द्र मोदीलाई भव्य स्वागत गर्ने, तर आफ्नै देशको प्रधानमन्त्रीलाई विरोध गर्ने भन्ने प्रश्न तेस्र्याउँछन् । तिनले बुझ्न नसकेका कुरा के हो भने मोदीको सार्वजनिक सभा भएको थियो र तिनलाई नेपाली समकक्षीले निम्त्याएका थिए । स्वयं ओलीले पनि प्रदेश–२ को संसद्मा त्यो कुरा अझ प्रस्ट्याएका छन् । प्रदेश २ का मुख्यमन्त्रीले यसअघि पनि प्रधानमन्त्रीको सार्वजनिक स्वागत र मञ्च साझेदारी गरिसकेका छन् ।


विरोध जनाउनेहरू दुई थरीका देखिए । एउटा, प्रधानमन्त्रीले प्रदेशसभाहरूमा आफ्नो संवैधानिक कार्यभारको अनुपालना नगरिँदै हिंँड्नु अनुचित हो भन्ने मत राख्छन् । यिनीहरूको बुझाइमा ओली सार्थक संघीयताको अभ्यासलाई अलमल्याउने, अन्योल र अराजकता खडा गर्ने कार्यलाई टेवा दिँदैछन् । अर्काथरी ती हुन्, जो संविधान जीवन्त हुन राज्य र समाजका आवश्यकता, परिवर्तित राजनीतिक अवस्था, सम्झौता तथा नागरिकको वैधानिक माग पुरा गर्ने हुनुपर्छ । संविधान कार्यान्वयनको मूल जिम्मेवारी बोकेका प्रधानमन्त्रीले मधेस आन्दोलनका अपेक्षाप्रति उदास देखिएका छन् ।

त्यसकारण प्रदेशसभा जहाँ मधेसका संघर्षशील जमातको सबल प्रतिनिधित्व छ, तिनको उपस्थिति हुनुहुँदैन भन्ने दृष्टि राख्छन् । सुखद संयोग के भयो भने केही प्रदेशसभा सदस्य यस्ता पनि देखिए, जसले नाटकको पटकथा मुताविक हिँड्नबाट आफूलाई अलग पारे र जोखिम मोलेर पनि सदनमा उपस्थित हुन अस्वीकार गरे । प्रधानमन्त्री स्वयं उपस्थित भएर सम्बोधन गर्ने प्रदेशसभा बहिष्कार गर्ने चाहना राख्ने समूहको नेतृत्व गर्ने प्रदेशसभा सदस्य उपेन्द्र महतोलाई सम्झाउने प्रयत्न गरेका थिए । तर उनी आफ्नो अडानमा अडिग देखिए ।

जतिखेर प्रदेश–२ मा प्रधानमन्त्रीको सम्बोधन हुँदै थियो, त्यतिखेर सुदूर देहातमा टेलिभिजन हेरिरहेका गाउँलेलाई सोध्दा उनीहरूले भोजपुरीमा प्रतिक्रिया दिए, ‘ताक धिनक धिन/ ता ता थ इया/देख संघीयता बाबु भैया ।’ उनीहरूको आशय थियो– यो त संघीयताप्रतिको भद्दा मजाक हो । कुनै पनि संस्थाको जीवनमा संविधानले निर्धारित र निर्दिष्ट गरेको भूमिकामात्रै निर्वाह हुँदोरहेनछ, किनभने हामीले जुन अभ्यास गरिरहेका छौं, संविधानमा तोकिएको भन्दा अरू धेरै कुरा पनि देखिरहेका छौं ।

अरू बेला यदाकदा प्रदेश–२ को स्थानीय भाषा प्रयोग गर्ने प्रधानमन्त्रीले त्यो मन्तव्यमा त्यसको प्रयोग गरेनन्, मोदी आउँदा मधेसको पोसाक तर त्यो दिन फरक परिधान, प्रदेशसभाको कक्षमा उनका सुरक्षाकर्मी बर्दीमा देखिनु, मोदीसँंग आफ्नो अनुकूल सम्बन्ध भएको पटक–पटक जनाउ दिनु, फर्माइसी शैलीमा प्रदेशसभालाई केन्द्रमा योजना पठाउन जनाउ दिनु, तिम्रो भित्र पनि विभेद छ भनेर मात्र कोट्याएनन् ।

संविधानमा संशोधन कहाँ चाहिएको छ भनी उल्टै प्रश्न गर्नुले मधेस आन्दोलनको एजेन्डाप्रति अहिलेसम्म पनि उनी परिचित नभए जस्तो देखियो । आम मधेसीको बुझाइमा चुनावी जितहार र अगामी दिनमा आफ्नो दलको प्रभाव विस्तारको दाउपेच लिएर उनी प्रस्तुत भए । यसरी हेर्दा प्रधानमन्त्री प्रदेश–२ को संसद्मा आउन अलि हतारको निर्णय भए जस्तो लाग्छ ।

संघीय सरकारमा समावेश हुनुपूर्व संघीय समाजवादी फोरमका उपेन्द्र यादव पानी खाइ–खाइ ओली सरकारको आलोचना गर्दै थिए, उनकै खेस्रामा मोदी भ्रमणको बेला मुख्यमन्त्रीले पाठ गर्ने स्वागत भाषण तयार भएको थियो । अहिले काँधमा हात राखेर संघीय सत्ताको स्वाद पाइराख्दा उनी आफैले भन्दै गरेका संविधान पुनर्लेखनको कुरा त कताकता, आफ्नै मुख्यमन्त्रीले उठाएका औचित्यपूर्ण मागहरूप्रति संघीय सरकारबाट सहयोग जुटाइदिने कार्यमा उनी चुप देखिएका छन् । त्यसैले कतिपयले के भन्छन् भने फोरम भनेको एउटा ‘प्राइभेट कम्पनी’सरह हो, जहाँ उपेन्द्र आफू बाहेक कसैको लोकप्रियता चाहँदैनन् । मोदी भ्रमणपश्चात मधेसीजनमा मुख्यमन्त्री लालबाबु राउतले आफ्नो कद अग्ल्याउन पाएका थिए । तर अहिले उपेन्द्रकै सहमतिमा प्रधानमन्त्री निम्त्याउँदा उनको कद खस्किन पुगेको छ ।

उता राष्ट्रिय जनता पार्टी भनेको ‘ग्याङ अफ सिक्स म्यान’ भएको कतिपयको आक्षेप छ । यस्तोमा भविष्यको सम्भावित उज्यालोको खोजी गर्दै केही राजपाका प्रदेशसभा सदस्यहरूले प्रधानमन्त्रीको भ्रमणताका जसरी असहमति प्रकट गरे, त्यसप्रति अहिले पनि तिनका शीर्ष नेतृत्वले नत त्यसलाई स्वीकार गर्न चाहेका छन्, न अस्वीकार नै । संघीयता सफल गराउने कार्य सबै क्षेत्रको प्रयत्न र क्रियाशीलताले सम्पन्न गर्न सकिने विषय हो ।

देश जोड्ने संघीयतालाई कसरी सफल बनाउने सवालमा स्वयं मधेसी दलहरू पनि चुक्दैछन् । प्रदेश–२ मा मधेसी दलको संयुक्त सरकार छ । तर आफ्नै सरकारबारे समीक्षा र सल्लाह दिने नत कुनै संयन्त्र छ, न त्यसप्रति शीर्ष नेतृत्वको चासो छ । यस्तोमा प्रदेशको स्वायत्ततामाथि झुन्डिरहने केन्द्रीकृत चिन्तनको तरवारको विकल्प तत्काल देखिँदैन । निश्चित नै संघीयतालाई संविधानले प्रत्याभूति दिएको छ । तर अभ्यासले यसलाई ‘दाजु जिविस’ अर्थात साविकको जिल्ला विकास समितिको बृहत रूपमा नै खडा गरेको छ ।

datelineterai@gmail.com

प्रकाशित : भाद्र ७, २०७५ ०७:४८
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

१८ आैं एसियाली खेलकुद : कमलद्वारा कीर्तिमान, सुस्मिता उत्कृष्ट

ध्रुव तुलाधर

जकार्ता, इन्डोनेसिया — भारोत्तोलक कमलबहादुर अधिकारीले १८ आैं एसियाली खेलकुदमा राष्ट्रिय कीर्तिमान कायम गरेका छन् । जीआई एक्स्पोको हलमा बुधबार ६९ केजीमुनि प्रतिस्पर्धा गरेका कमलले स्न्याच र क्लिन एन्ड जर्कसहित कुलमा गरी तीन राष्ट्रिय कीर्तिमान बनाए ।

तेक्वान्दोका वीरबहादुर महरा (रातो) अफगानिस्तानका अहमद बाखसीविरुद्ध भिड्दै । तस्बिर : किरण पाण्डे

बुधबार उनले स्न्याचमा १ सय १९ केजी र क्लिन एन्ड जर्कमा १ सय ६० केजीसहित कुल २ सय ७९ केजी तौल उचाले । स्न्याचमा आफ्नै नामको १ सय १८ केजीको कीर्तिमान पनि तोडे, जुन २०७१ सालमा काठमाडौंमा भएको ग्राँपी भारोत्तोलन च्याम्पियनसिपमा बनाएका थिए । क्लिन एन्ड जर्कमा भने बेइजिङ ओलम्पिकको कीर्तिमान तोडे । उनले सन् २००८ को बेइजिङमा क्लिन एन्डमा १ सय ५५ केजी उचालेका थिए । जकार्तामा १ सय ६० केजी उचाले । त्यसअघि दोस्रो लिफ्टमै १ सय ५६ केजी उचाल्दै कीर्तिमान तोडिसकेका थिए ।


स्न्याचमा उनको पहिलो लिफ्ट ब्रिगिएको थियो । दोस्रोमा १ सय १३ र तेस्रोमा १ सय १९ उचालेका हुन् । क्लिन एन्डतर्फ पहिलोमा १ सय ५०, दोस्रोमा १ सय ५६ र तेस्रोमा १ सय ६० केजी उठाएका थिए ।
यस एसियाडको मार्चपासमा नेपालको नेतृत्व गर्दै झन्डा बोकेका कमलबहादुर कोलम्बो सागका स्वर्ण विजेता हुन् । उनी साग इतिहासमै भारोत्तोलनबाट स्वर्ण जित्ने एक्लो नेपाली खेलाडी हुन् । उनले लगातार चार एसियाड खेले । यसअघि दोहा २००६, २०१० ग्वाङझाउ र २०१४ इन्चोन एसियाड खेलेका उनले दोहामा २ सय ५५, ग्वाङझाउमा २ सय ७० र इन्चोनमा २ सय ६५ केजी उठाएका थिए ।


उसु
सुस्मिता तामाङले बुधबार उत्कृष्ट प्रदर्शन दिएसँगै १८ औं एसियाली खेलकुदमा उसुले आफ्नो यात्रा टुंग्याएको छ । जेआई एक्स्पोस्थित हल ‘बी’ मा महिला थाउलुको छान छ्वानमा सुस्मिताले ९.२५ अंक बटुलिन् । उनी १२ औं दक्षिण एसियाली खेलकुदकी रजत विजेता खेलाडी हुन् । सागमा रजत जित्दा ८.७२ को प्रदर्शन गरेकी उनले त्यसलाई उछिनेकी छन् । सागमा स्वर्ण जित्दा भारतीय सपना देवीको अंक ९.४५ थियो ।


एसियाडको यो इभेन्टमा चीनकी झिनी क्वीले स्वर्ण जित्दा ९.७४ अंक जोडेकी थिइन् । एसियाडमा सुस्मिताले चाइनिज ताइपेई र म्यानमारलाई पछाडि पार्दै सातौं स्थान ओगटेकी छन् । उनको इभेन्टसँगै नेपालको जारी एसियाडमा उसुबाट पदक आशा सकिएको छ ।


उसुमा नेपालले १० खेलाडी सहभागी गराएको थियो । सागकी स्वर्ण विजेता निमा घर्तीमगर, रजत विजेताद्वय युवराज थापा, विजय सिञ्जाली, सुस्मितासहित लुमन्ती श्रेष्ठ, जुनी राई, चित्रसिंह ठकुरी, मंगलप्रसाद थारू, पदम ठकुल्ला र वीरमान लामाले एसियाडमा सहभागिता जनाएका थिए । वीरमान चोटका कारण टिममा रहे पनि प्रतिस्पर्धामा उत्रिएनन् ।
निमा, युवराज र सुस्मिता सागको प्रदर्शनमा राम्रो सुधार गरेर फर्किएका छन् ।


उसुका प्रशिक्षक अमरबहादुर थिङले आफ्नो स्तरअनुसार एसियाडमा राम्रो प्रदर्शन गरेको बताए । उनले भने, ‘हाम्रो लक्ष्य एसियाभन्दा पनि दक्षिण एसियामा पदक जित्नका लागि हो । यहाँ हाम्रोभन्दा माथिल्लो स्तरका देश धेरै छन् । पदकको आस गर्नु छुट्टै कुरो हो । त्यसैले हामीले जतिसक्दो खेलाडीको र्‍याकिङ सुधार्दै जानु राम्रो हो ।’


महिला सान्सौं ६० केजीमा लुमन्ती श्रेष्ठले एक खेल जितेको भए पदक जित्ने अवसर थियो । तर क्वाटरफाइनलको उक्त खेलमा उनी असफल भइन् । उनले थाई प्रतिद्वन्द्वी सुचयालाई पहिलो राउन्डमै खेल सुम्पिएकी थिइन् ।


एसियाडमा उसुको यो छैटौं सहभागिता हो । सन् १९९४ को हिरोसिमा एसियाडमा उसुले पहिलोपल्ट भाग लिएको थियो । उसुले एसियाडमा पदक जित्न सकेको छैन ।
१२ औं साग खेलकुदमा उसुले १ स्वर्ण र १० रजतपदक जितेकाले त्यसकै बलमा उसुबाट एसियाड पदक आस गरिएको थियो । तर उसु संघभित्रको आन्तरिक खिचातानी र विवादका कारण अन्तिम समयसम्म पनि खेलाडीको प्रशिक्षण अन्योलमा थियो । उनीहरूले गतिलो प्रशिक्षणसमेत पाएका थिएनन् । त्रिपुरेश्वरस्थित भत्किएको रंगशालाको कभर्डहलमा ट्ेरनिङ गरेका थिए । एसियाड आउनु अन्तिम समयतिर उसुका खेलाडी वैदेशिक प्रशिक्षणमा चीन गएका थिए । उसुका प्रशिक्षकले भने २० दिन ट्ेरनिङ भनेर गइयो, त्यहाँ बिदा परेर पूरा दिन प्रशिक्षण गर्न नपाएको सुनाए ।


भलिबल
राष्ट्रिय खेलसँगै ३२ वर्षपछि एसियाडमा फर्केको नेपाली भलिबलले टोलीले १८ आैं एसियाली खेलकुदको पहिलो खेलमा सम्मानजनक हार बेहोरेको छ । बुधबार जीबीके रंगशालाको इन्डोर भलिबल स्टेडियममा भएको खेलमा नेपाली टोली चाइनिज ताइपेईसँग प्रतिस्पर्धात्मक खेल्दै सोझो सेटमा हारेको हो ।


नेपालको राष्ट्रिय खेलको दर्जा पाएपछि भलिबलको यो पहिलो ठूलो अन्तर्राष्ट्रिय सहभागिता हो । गत वर्षमात्र भलिबललाई राष्ट्रिय खेल घोषणा गरिएको थियो ।


समूह ‘बी’ मा रहेको नेपालको टोली ताइपेईसँग २५–२३, २५–१९, २५–१५ को सोझो सेटमा हारेको थियो । इम रानामगरको कप्तानीमा उत्रेको नेपालले पहिलो सेटमा ८–२ को स्थितिलाई छोटयाउँदै एकपछि अर्को अंक बटुलेको थियो । दोस्रो सेटमा एक समय नेपालले १३–१३ को खेल स्थिति बनायो । अन्तिम सेटमा एकपछि अर्को गल्ती गर्दा विपक्षीले अंक बटुल्ने मौका पाएको थियो । स्पाइकबाट नेपालले २५ अंक बटुल्दा ताइपेईले ३९ अंक लिएको थियो । सर्भिसबाट दुवै टोलीले समान ८ अंक जोडेका थिए । नेपालका धनबहादुर क्षेत्रीले स्पाइकबाट १२, मानबहादुरले ८, राजु शेरचनले २, भैरवबहादुर बमले १ अंक बटुले । हरिबहादुर अधिकारीले सर्भिसबाट ४ अंक लिए ।


नेपाली टोलीका प्रशिक्षक जगदीश भट्टले जितको नजिक पुगेर अन्तर्राष्ट्रिय अनुभवका कारण हार्नुपरेको बताए । उनले भने, ‘हाम्रा केटाहरूले सोचेभन्दा राम्रो खेलेका हुन् । अनुभवको कमीले हार्‍यौं ।’ ताइपेई एसियाकै नवौं वरीयताप्राप्त हो भने नेपाल वरीयताविहीन छ ।


यस्तो किसिमको फ्लोरमा २० दिन अभ्यास र २–४ वटा अभ्यास खेल खेल्न पाएको भए राम्रो नतिजा दिन सकिने प्रशिक्षक भट्टले बताए । नेपाली टोली महेन्द्रनगरमा दुई महिना बन्द प्रशिक्षणमा रहेर यहाँ खेल्न आएको हो ।


नेपालले अर्को खेलमा दक्षिण कोरियासँग शुक्रबार खेल्नेछ । कोरियासँग अझै राम्रो प्रदर्शन गर्ने प्रशिक्षक भट्टको विश्वास छ ।


सन् १९८६ मा दक्षिण कोरियामा सम्पन्न १० औं एसियाडमा नेपाली भलिबलले सहभागिता जनाएको थियो । टोली ३२ वर्षपछि १८ औं संस्करण खेल्न दुई विदेशी प्रशिक्षकसाथ जकार्ता आइपुगेको हो । विदेशी प्रशिक्षक लेस्की डिजोन्ड्री र दामिर चोलोसहित जगदीश भट्टको प्रशिक्षण टोली रहेको छ ।


नेपाली पुरुष टोलीले गत वर्ष माल्दिभ्स र बंगलादेशमा सम्पन्न तेस्रो र चौथो सेन्ट्रल जोन भलिबलमा उत्कृष्ट प्रदर्शन गरेको थियो । तेस्रो सेन्ट्रल जोनमा तेस्रो हुँदा नेपाली टोली चौथो संस्करणको सेमिफाइनल पुगेको थियो ।


कप्तान इमले पदकभन्दा पनि टोलीलाई राम्रो र्‍याकिङमा पुर्‍याउने लक्ष्यसहित एसियाड खेल्न आएको बताउँदै आएका छन् ।


तेक्वान्दो
एसियाडमा बुधबार नेपालबाट प्रतिस्पर्धा गरेका दुवै खेलाडी पदकतर्फ लम्कन सकेनन् । सागका रजत विजेता तेक्वान्दो खेलाडी वीरबहादुर महरा र भूपेन श्रेष्ठ प्रतिस्पर्धामा रहे । वीरबहादुरले पहिलो खेल जिते भने भूपेन श्रेष्ठले बाई पाएर अन्तिम १६ को चरण खेलेका थिए ।


पुरुष ६३ केजीमुनि तौल समूहमा वीरबहादुरले अफगानिस्तानका अहमद बाखसीलाई पराजित गरी प्रि–क्वाटरफाइनल पक्का गरेका थिए । जीसीसी हलमा वीरबहादुरले अफगानी प्रतिद्वन्द्वीलाई २४–१३ अंक अन्तरले हराए । उनले १२ औं दक्षिण एसियाली खेलकुदमा अहमदसँग पराजित हुँदाको बदला लिए । सागमा वीरबहादुरलाई हराएर अहमदले स्वर्ण जितेका थिए । बदला लिने क्रममा आक्रामक सुरुआत गरेका वीरबहादुरले पहिलो राउन्डमै १३–४ को अग्रता बनाए । त्यसमा तीन हेड किकको ९ अंक सामेल थियो । अन्तिम राउन्डमा दुवैले ८–८ अंक बटुलेका थिए । दुवैले २–२ हेड किक प्रहार गरे ।


तर वीरबहादुर दोस्रो खेलमा कजाकिस्तानका काजिबेव बख्तयारुलीसँग ३०–१९ अंक अन्तरमा पराजित भए । सुरुमै हेड किकबाट अंक बटुलेका वीरबहादुरले पहिलो राउन्डमा ४–४ को बराबरी खेलेका थिए । पछिल्लो दुई राउन्डमा विपक्षीले समान १३ अंक बटुल्दा वीरबहादुरले ६ र ९ अंकमात्र बटुल्न सके । कजाकिस्तानका खेलाडीले बाई पाएर अन्तिम १६ मा खेलेका थिए ।


अर्का खेलाडी भूपेन भने अफगानी रमेश हुसैनसँग २७–७ अंकले पराजित भए । पहिलोपल्ट ठूलो अन्तर्राष्ट्रिय प्रतियोगिता खेलेका भूपेनविरुद्ध अफगानीले आक्रामक खेल्दै एटयाकबाट २२ अंक जोडेका थिए । भूपेनले एटयाकबाट ४ अंकमात्र लिए ।


एसियाडमा नेपालका लागि सफल खेल दरिएको तेक्वान्दो यसपल्ट पनि पदकविहीन हुने देखिएको छ । बिहीबार नेपालका दुई खेलाडीको खेलमात्र बाँकी छ । सन् २००६ को दोहा एसियाडपछि नेपालले तेक्वान्दोमा पदक जितेको छैन । १२ औं दक्षिण एसियाली खेलकुदमा पनि नेपाली तेक्वान्दो स्वर्णविहीन बनेको थियो ।

पौडीका शुभम् श्रेष्ठ ।


पौडी
पौडीतर्फ ओलम्पियन गौरिका सिंह र शुभम् श्रेष्ठ बुधबार राष्ट्रिय कीर्तिमान बनाउन असफल भए । महिला २०० मिटर फ्रिस्टाइलमा प्रतिस्पर्धा गरेकी ओलम्पियन गौरिकाले २ मिनेट १२ दशमलव ५३ सेकेन्डमा दूरी पार गरिन् । उनले आफ्नै नामको कीर्तिमानलाई सुधार्न सकिनन् ।


जीबीके एक्वाटिक पौडी सेन्टरमा बुधबार बिहान गौरिकाले हिट १ मा प्रतिस्पर्धा गरेकी थिइन् । यस इभेन्टमा उनकै नाममा २ मिनेट ११.९४ सेकेन्डको कीर्तिमान छ । २४ प्रतिस्पर्धी रहेको यस इभेन्टमा गौरिकाले १९ औं स्थान हासिल गरिन् । उनले मकाउ, पाकिस्तान, मंगोलिया र टिमोर लिस्टेका खेलाडीलाई पछाडि पार्नु नै सफलता थियो ।


पुरुष १०० मिटर ब्रेस्टस्ट्रोकमा प्रतिस्पर्धा गरेका शुभम्ले १ मिनेट ११.३७ सेकेन्डमा दूरी पार गरे । उनले आफ्नै नामको राष्ट्रिय कीर्तिमान सुधार्न थोरैले चुके । उनले हंगेरीको बुढापेस्टमा सन् २०१७ को वल्र्ड फिना च्याम्पियनसिपमा १ मिनेट ११.३४ सेकेन्डको कीर्तिमान राखेका थिए । उक्त इभेन्टका ३२ प्रतिस्पर्धीमध्ये उनी २७ औं स्थानमा थिए ।


फेन्सिङ
महिला साबरे टिमतर्फ अन्तिम १६ को खेलमा नेपाली टोली थाइल्यान्डसँग ४५–१० अंकले पराजित भएको छ । नेपालबाट कमला श्रेष्ठ, अस्मिता बस्नेत, रविना थापा र मीनादेवी पौडेलले सहभागिता जनाएका थिए । कमलाले मात्र एउटा खेलमा ४ टच प्वाइन्ट ल्याएकी थिइन् ।


टेनिस
एसियाड भइरहेको दोस्रो सहर पालेम्बाङमा टेनिसतर्फ राणा दिदीबहिनी मायांका र माहिकाको जोडीले जापानी जोडी मोयुका उचिजिमा र इरिना हायसीको जोडीसँग ६–०, ६–० को हार बेहोरेको थियो । दिदीबहिनीको जोडी माल्दिभ्सको जोडीलाई हराउँदै अन्तिम १६ को राउन्डमा पुगेको थियो । दिदीबहिनीको एसियाडमा यो दोस्रो सहभागिता हो । यसअघि उनीहरूले इन्चोन एसियाडमा खेलेका थिए । जारी एसियाडमा टेनिसको यात्रा पनि सकिएको छ ।


कबड्डी
नेपालले कड्डडीमा जित हासिल गरेको छ । नेपालले मलेसियालाई २९–१७ अंकले पराजित गर्‍यो । थिएटर गरुडाको कोर्टमा खेलेको नेपालले पहिलो हाफमा १२–१० को साँघुरो अग्रता लिएको थियो भने दोस्रो हाफमा १७ अंक जोडेको थियो । मलेसियाले ७ अंकमात्र बटुल्न सक्यो ।


नेपाली टोलीले सुरुको दुई खेलमा प्रभावशाली प्रदर्शन गर्दै अन्तिममा हार बेहोरेको थियो । बुधबार इरानसँगको पहिलो खेल भने नेपालले ७५–२१ अंकले गुमाएको थियो । तर दिनकै दोस्रो खेलमा मलेसियालाई हराएको हो ।


समूह ‘बी’ मा रहेको नेपालले अब पाकिस्तानसँग खेल्न बाँकी छ ।

महिला बास्केटबलमा नेपाली टोली चाइनिज ताइपेईसँग प्रतिस्पर्धा गर्दै ।


बास्केटबल
महिला बास्केटबलमा नेपाली टोली बुधबार चाइनिज ताइपेईसँग १९–९ स्कोरले पराजित भएको छ । थ्री बाई थ्री बास्केटबलमा नेपालबाट एलिना गुरुङ, श्रेया खड्का, भावना लामा र अनुषा मल्लले खेलेका थिए ।


समूह ‘बी’ रहेको नेपालले राउन्ड रोबिनमा जापान र मंगोलियासँग खेल्नेछ । मंगलबारै जापानले मंगोलियालाई २२–१ ले हराएको थियो ।


पाराग्लाइडिङ
एसियाली खेलकुदमा पहिलोपल्ट समावेश पाराग्लाइडिङमा आयोजक इन्डोनेसियाले ६ स्वर्णपदक निश्चित गरिसकेको छ । नेपालले पनि पदक आस गरेको खेलमा बुधबार पुरुष टिम एकुरेसीमा नेपाल आठौं र महिला टिम एकुरेसीमा सातौं स्थानमा रहेर खेल टुंग्यायो ।


इन्डोनेसियाले स्वर्ण जित्दा दक्षिण कोरिया र थाइल्यान्डले रजत र कांस्य जितेका थिए । नेपालले जापान, मंगोलिया, इरान, लाओस कतार, अफगानिस्तान र कुवेतलाई पछाडि पारेको थियो ।


नेपाली टोलीबाट विमल अधिकारी, युकेश गुरुङ, विजय गौतम, सुशील गुरुङ र विशाल थापाले प्रतिस्पर्धा गरेका थिए ।


महिलामा प्रतिभा भुजेल, त्रिशा श्रेष्ठ बम्जन र सविता तामाङले खेलेका थिए ।


महिला व्यक्तिगत एकुरेसीको आठौं चरण सकिँदा नेपालकी त्रिशा श्रेष्ठ बम्जन र प्रतिभा भुजेल १४ र १५ औं स्थानमा छन् ।


सुटिङमा भारतको ८ पदक
१८ औं एसियाडमा बुधबारसम्म ३४ स्वर्णपदक जित्दै चीन पदकतालिकामा अगाडि छ । उसलाई जापानले १६ स्वर्णसहित पछयाइरहेको छ । दक्षिण कोरियाले ९ स्वर्ण, आयोजक इन्डोनेसियाले ६, इरानले ५ स्वर्णपदक जितिसकेका छन् ।


एसियाका ४५ राष्ट्रले सहभागिता जनाउँदा अहिलेसम्म १७ राष्ट्रले स्वर्णपदक जितिसकेको छ । २३ राष्ट्रले कुनै न कुनै पदक जितेका छन् । भारतले सुटिङ र कुस्तीमा २–२ स्वर्ण पदकसहित कुल ११ पदक जितेको छ । त्यसमा पनि आठ पदक त सुटिङकै हो ।


उत्तर कोरियाले पनि ४ स्वर्णमा नाम लेखाइसक्दा भारतबाहेक अन्य दक्षिण एसियाली राष्ट्रले पदक जित्न सकेका छैनन् ।

खेलस्थलमा इद मनाइयो
पालेम्बाङ– एसियाली खेलकुदमा सहभागिता जनाउन आएका सयौं मुस्लिम खेलाडी तथा पदाधिकारीले पालेम्बाङस्थित जाकाबारिङ सपोर्ट सिटीमा इदुल अदा मनाएका छन् । साउदी अरेबिया, उज्वेकिस्तान, पाकिस्तान, मलेसिया र बंगलादेशका झन्डै हजारभन्दा बढीले सपोर्ट सिटीभित्रको अर–रहमान मस्जिदमा प्रार्थना गरेका थिए । मस्जिदका सोलेह हरुनले त्यहाँ पहिलोपटक इदुल अदाको प्रार्थना गरिएको बताए । अन्य समयमा चहलपहल नहुने हुनाले मस्जिद सुनसान रहने उनले बताए ।

प्रकाशित : भाद्र ७, २०७५ ०७:४३
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्