अस्पतालबाहिर बिरामी

कान्तिपुर संवाददाता

काठमाडौँ — टाउको दुखेर अत्यन्तै सिकिस्त बिरामीलाई त्रिवि शिक्षण अस्पतालको आकस्मिक कक्ष पुर्‍यायौं । आकस्मिक कक्ष अस्तव्यस्त र भीड देखिन्थ्यो । एउटा कुनामा गुडाउन मिल्ने ओछ्यानमा बिरामीलाई सुताइयो ।

लामो समयपछि केही सिकारुजस्ता लाग्ने डाक्टर तथा नर्सले सोधपुछ गरे अनि शरिरमा पानी चढाए । अर्को पाँच—छ घण्टापछि टाउकाको एक्सरे गर्नुपर्छ भन्ने सुझाव पायौं । रिपोर्ट हेरेपछि अवस्था सामान्य छ भनियो तर बिरामीको अवस्था असामान्य हुँदै गयो । २२ घण्टासम्ममा आकस्मिक कक्षमा न त बिरामीको उपचार सुरु भयो न टाउकोसम्बन्धी डाक्टरले हेरे ।

बाध्य भएर बिरामीलाई न्युरोसम्बन्धी निजी अस्पतालमा भर्ना गर्‍र्यौं । केही घण्टामै थाहा भयो, ‘एन्युरिज्म’ (टाउकोभित्रको नसा फुल्ने) जस्तो असामान्य, घातक समस्याबाट बिरामी ग्रसित रहेछ । शल्यक्रिया भयो । बिरामी बाँच्यो तर शिक्षण अस्पतालको हेलचेक्रयाइँले बिरामीका आफन्तले निजी अस्पतालमा लाखौं खर्च गर्नुपर्‍यो । एन्युरिज्मलाई ‘टाइम बम’ जस्तो भनिँदोरहेछ । ज्यानै जाने जोखिम ।

शिक्षण अस्पतालको आकस्मिक कक्षमा २२ घण्टा बस्दा अर्को दृश्य देखेँ । २०–२२ वर्षकी बिरामी युवती लिएर उही उमेरकी देखिने युवती भित्र छिरिन् । ती बिरामीलाई कुनामा रहेको बिस्तरामा राखिन् । बिरामी बोल्न सकेकी थिइनन् । श्वासप्रश्वासमा अत्यन्तै समस्या भएको देखिन्थ्यो । निकै बेरपछि डक्टर र नर्सको सानो समूहले ती बिरामी नजिक गएर भलाकुसारी गर्‍यो । केही मिनेटपछि त्यही समूहकी एक नर्सले बिरामीलाई थप्पड हानिन् ।

व्यक्ति र संस्थाको मानमर्दन गर्नु मेरो उद्देश्य होइन । यस्ता हर्कत अधिकांश सरकारी–सार्वजनिक अस्पताल र स्वास्थ्य केन्द्रमा भइरहेका हुन्छन् । यी घटना सभ्य समाज र कानुनीराजमा परिकल्पना गर्न सकिँदैन । यस्ता अमानवीय कर्म कानुन बनाएर र जोडबलले मात्रै समाधान हुँदैनन् । यसमा व्यक्तिगत संवेदना, नैतिकता, संस्कार र दायित्वबोधका कुरा आउँछन् । डक्टर र नर्स अत्यन्तै संवेदनशील पेसा हो, सेवा हो भन्ने नबुझ्नुका परिणाम हुन् यी । यसले हाम्रो समाज, सभ्यता र नैतिक आचरण आज कता मोडिँदै छ भन्नेसमेत इंगित गर्छ ।

एउटा अनुसन्धानले के देखाएको छ भने ८५ प्रतिशत सर्वसाधारण सरकारी अस्पतालमा सेवा लिन्छन् । १२ प्रतिशतले निजी क्षेत्र अनि बाँकी ३ प्रतिशतले विदेशमा उपचार गराउँछन् । बेथितिको मारमा यिनै ८५ प्रतिशत गरिब, निमुखा र मध्यमवर्गका जनता पर्छन् । सार्वजनिक सेवा दिने संस्थाको हेलचेक्रयाइँ व्यक्तिगत र संस्थागत अनुत्तरदायिताको सबैभन्दा तल्लो रूप हो । यो घटना भइरहँदा अभियन्ता डा. गोविन्द केसीलाई मैले सम्झेँ । उनका माग जायज छन् । महाराजगन्जको शिक्षण अस्पताल डा. केसीको जागिर गर्ने थलो रहेछ । त्यहीँ बेथिति देखेर म मर्माहत भएँ ।

मानिसको ज्यानभन्दा ठूलो केही हँुदैन । समस्या कहाँ छ भने निजी क्षेत्रमा सेवा राम्रो, छिटो भए पनि मनोमालिन्य छ, महँगो छ । गरिब र निमुखाले घातक रोग लागे कसरी बाँच्ने ? निजी क्षेत्रको ध्यान चाँडो धेरै कसरी नाफा कमाउने भन्ने हुँदोरहेछ । कतिपय त तिरेको रकमको रसिद दिनसमेत हिचकिचाउँछन् । यो लुट कहिलेसम्म ? ‘सास रहेसम्म आस’ भने जस्तो डक्टरले जे भने पनि, जति लाग्छ भने पनि तिर्नैपर्‍यो, मान्नैपर्‍यो । यस्तो मनोमालिन्य कहिलेसम्म ? यसमा राज्य र सरकारको दायित्व के हो ? एउटा सामान्य तथा जटिल शल्यक्रिया गरेको शुल्क कति तिर्ने ? मापदण्ड के हो ? यसमा राज्यले हस्तक्षेप र अनुगमन गर्नुपर्छ कि पर्दैन ? स्वास्थ्य सेवाजस्तो संवेदनशील विषयमा सरकार किन निरीह ?

संविधानले स्वास्थ्यसम्बन्धी अधिकारलाई अत्यन्तै संवेदनशील आधारभूत अधिकारका रूपमा लिएको छ । सम्मानपूर्वक बाँच्न पाउने अधिकारको महत्त्वपूर्ण पाटोका रूपमा यसलाई स्वीकार गरेको छ । आकस्मिक स्वास्थ्य सेवाबाट कोही वञ्चित नहुने, नागरिकलाई आधारभूत सेवा नि:शुल्क उपलब्ध गराउने, स्वास्थ्य सेवामा समान पहुँचको व्यवस्था, आफ्नो उपचार सम्बन्धमा जानकारी पाउने हक तथा स्वच्छ खानेपानी तथा सरसफाइमा पहुँचको हक हुने भनिएको छ । मानव स्वास्थ्यसँग निकट मानिएको स्वच्छ वातावरणसम्बन्धी हक, खाद्य तथा आवासको हकलाई पनि मौलिक हकका रूपमा संविधानले स्वीकार गरेको छ तर यी अधिकारलाई व्यवहारमा रूपान्तरण गर्ने उचित नीति, नियम र निर्देशिका न हिजो थियो न आज छ ।

निजी होस् वा सरकारी, सबै स्वास्थ्य केन्द्र तथा अस्पताल सहरकेन्द्रित छन् । च्याउसरी पलाएका निजी स्वास्थ्य केन्द्रको मापदण्ड कसले तोक्ने ? राज्यको अनुगमन खोइ ? सबै स्वास्थ्य केन्द्र सहरकेन्द्रित भएपछि दूर जिल्लाका बासिन्दा प्रताडित हुने भए । धेरै ठाउँमा नजिकको स्वास्थ्य केन्द्र पुग्न तीन–चार दिनसम्म हिंड्नुपर्छ । बाटो छैन । चेतना छैन । डोको र पिठ्यूँमा बिरामी राखेर पुर्‍याउनुपर्छ । बालबच्चादेखि बुढाबुढीसम्म अनि सुत्केरी बिरामीले अकालमै ज्यान गुमाउँछन् ।

कुनाकन्दराको स्वास्थ्यचौकीको कुरै छाडौं, जिल्ला सदरमुकामका अस्पतालमा पनि पर्याप्त पूर्वाधार छैनन् । आधाजसो सरकारी अस्पताल तथा स्वास्थ्य केन्द्रमा दक्ष जनशक्ति छैन । औषधिको अभाव हुन्छ । भाषण र नारा मात्रै हैन, सरकारले सुधारका स्पष्ट खाका ल्याउनुपर्छ । स्वास्थ्यको निजी र सार्वजनिक क्षेत्रमा देखिएको गुणात्मक भिन्नता कम गर्नुपर्छ । निजी क्षेत्रको मनोमालिन्य र लुटलाई राज्यले व्यवस्थापन गर्नुपर्छ । हस्तक्षेप गर्नुपर्छ । स्वास्थ्य र शिक्षालाई व्यापार र धन्दाभन्दा माथि उठाउनैपर्छ ।

बस्नेत बेलायतबाट मानव अधिकारसम्बन्धी कानुनमा विद्यावारिधि हुन् ।

प्रकाशित : भाद्र १०, २०७५ ०८:१९
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

वाग्मतीमा र्‍याफ्टिङको लर्को

कान्तिपुर संवाददाता

काठमाडौँ — सफाइ अभियानको २ सय ७६ औं साता पुगेको अवसरमा शनिबार वाग्मती नदीमा जलयात्रा मनाइएको छ । महोत्सवको भने यो १८ औं संस्करण रहेको आयोजकले जनाएको छ ।

‘वाग्मती जलजात्रा–२०१८’ नाम दिइएको उत्सवमा वाग्मती सफाइ अभियन्ताको उल्लेख्य सहभागिता थियो । उत्सवको मुख्य आकर्षणका रूपमा नदीमा र्‍याफ्टिङ गरिएको हो ।

थापाथली पुलबाट सुरु भएको जलजात्रा बल्खु हुँदै चोभार खण्डको सुन्दरीघाटसम्म गरिएको हो । १८ वटा र्‍याफ्टमा सय जनाभन्दा बढी र्‍याफ्टिङमा सवार थिए । कार्यक्रमको मुख्य अतिथि वरिष्ठ वातावरण पत्रकार भैरव रिसाल थिए भने विशिष्ट अतिथिमा वन तथा वातावरणमन्त्री शक्तिबहादुर बस्नेत थिए ।

त्यसैगरी प्रतिनिधिसभा सदस्य पम्फा भुसाल, अधिकारसम्पन्न वाग्मती सभ्यता एकीकृत विकास समितिका अध्यक्ष नरेन्द्रराज बस्नेत, पूर्वअर्थसचिव किशोर थापा, स्थानीय जनप्रतिनिधि तथा सफाइ अभियानका अगुवा, सम्पदाप्रेमीलगायतको उपस्थिति थियो ।

बिहानैदेखि दर्केको वर्षाका कारण औपचारिक कार्यक्रम तोकिएको समयभन्दा ढिलो सुरु भएको थियो । मन्त्री बस्नेत तथा वरिष्ठ पत्रकार रिसाललगायतका अतिथिहरू कार्यक्रमस्थल छाता ओढेर पुगेका थिए । पञ्चकन्यालाई समेत धौधौ मञ्चमा उकालिएको थियो । नदी किनारको हिलोमा अतिथि मुस्किलले सम्हालिए । त्यसैगरी रिभर गाइडलाई र्‍याफ्टमा हावा भर्नसमेत मुस्किल परेको थियो ।

महाकाली, मार्दी, भोटेकोसी, दूधकोसी, मस्र्याङ्दी, पश्चिम सेती, बूढी गण्डकी, सुनकोसीलगायत १८ नदीबाट छुट्टाछुट्टै ल्याइएको पानीलाई अतिथिले तामाको भाँडामा मिसाएका थिए । उक्त पानीलाई वाग्मती नदीमा मिसाइएको थियो । ‘आगामी दिनमा वाग्मती नदीलाई तिर्खा लागेको बेला नदीका स्वच्छ पानीझैं सहज पिउन सकियोस् भन्ने विम्बस्वरूप यसो गरिएको हो,’ कार्यक्रमका सभाध्यक्ष मेघ आलेले बताए, ‘कमसेकम नेपालले बेलाबखत आयोजना गर्ने सार्क शिखर सम्मेलन, बिमस्टेक सम्मेलनका बेला हामीले अथितिलाई वाग्मतीमा नौका विहार गराउन सक्यौं भने गौरव गर्न सकिन्छ ।’

एकदिने वाग्मती जलयात्रा उत्सवको नेपाल नदी संरक्षण संस्था (एनआरसीटी) र फ्रेन्ड्स क्लब कुपण्डोलले संयुक्त रूपमा आयोजना गरेका हुन् ।

प्रकाशित : भाद्र १०, २०७५ ०७:५२
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT