सामुदायिक कुकुरका दु:ख

कुकुरलाई बन्ध्याकरण गरी रेबिजविरुद्घ खोप र जुकाविरुद्घ औषधि खुवाई समातेकै ठाउँ वरपर छाडिदिनुपर्छ ।
डा. सुरेन्द्र कार्की, डा. प्रविन थापा

काठमाडौँ — सहर बजारका गल्ली वा सडकमा सामुदायिक कुकुर यत्रतत्र देखिन्छन् । यिनीहरूको संख्या नियन्त्रण नगर्ने हो भने गम्भीर समस्या निम्तिन सक्छ । नियन्त्रण कार्यमा समुदायको प्रत्यक्ष संलग्नतामा स्थानीय तहहरूले अगुवाइ गर्नुपर्छ ।

सामुदायिक कुकुर नियन्त्रण मुख्य गरी दुई कारणले जरुरी छ । पहिलो, यो जनस्वास्थ्यसंँग प्रत्यक्ष गांँसिएको छ । अर्को, सामुदायिक कुकुरकै कल्याणका लागि हो ।

सामुदायिक कुकुरले प्राणघातक रेबिज रोग फैलाउन मुख्य भूमिका खेल्छन् । नेपालमा हरेक वर्ष करिब सयजना मानिसको मृत्यु रेबिजले हुने गरेको छ । कुकुरको टोकाइका कारण सम्भावित रेबिजबाट बँच्न वर्षेनि करिब चालिस हजार मानिसले खोप लिने गर्छन् । रेबिज रोग बौलाहा कुकुरका अलावा बौलाहा स्याल, फ्याउरो आदिको टोकाइबाट समेत सर्न सक्छ ।

Yamaha

नेपालमा भने ९० प्रतिशतभन्दा बढी रेबिज केस बौलाहा कुकुरको टोकाइबाट सर्ने गरेको पाइन्छ । रेबिज लागेपछि उपचार हुँदैन, व्यक्तिको ज्यान जान्छ । त्यसैले रेबिज रोग नियन्त्रणका लागि सामुदायिक कुकुर व्यवस्थापन अत्यावश्यक हुन्छ ।

सामुदायिक कुकुरले एक प्रकारको फित्तेजुकाको जीवनचक्र पूरा गर्न पनि भूमिका खेल्छन् । सामुदायिक कुकुर सडक दुर्घटनाका कारकसमेत बन्छन् । मोटरसाइकल र साइकल चालकलाई कुकुरले लखेटिरहेको दृश्य हाम्रालागि सामान्य भइसके । यत्रतत्र सामुदायिक कुकुर देख्दा मानिसमा मनोवैज्ञानिक त्राससमेत उत्पन्न हुन्छ ।

सामुदायिक कुकुरले राम्ररी खान पाउँदैनन् । विभिन्न रोग र संक्रमणबाट ग्रसित हुन्छन् । लुतो लगायत छालाजन्य रोगको समस्या हुन्छ । आपसमा लड्दा चोट लाग्छ । मानिसले ढुङ्गाले हानेर घाइते बनाइदिन्छन् । उनीहरूको कल्याणका लागि पनि संख्या नियन्त्रण अपरिहार्य छ ।

के सामुदायिक कुकुर नियन्त्रण सजिलो छ ? केही महिनाअघि भारतीय प्रधानमन्त्री नरेन्द्र मोदीको काठमाडौं भ्रमणताका सिंहदरबार लगायतका मुख्य क्षेत्र सामुदायिक कुकुर मुक्त पारिएको थियो । तर केही महिनाभित्रै तिनीहरू छ्यापछ्याप्ती देखिए । काठमाडौं महानगरपालिका र अन्य नगरपालिकाले विषादी प्रयोग गरी कुकुर मारे ।

यसो गर्दासमेत केही महिनाभित्रै कुकुरको संख्या पहिलाकै अवस्थामा पुगेको पाइयो । मानवीय र पशु कल्याणका दृष्टिकोणबाट समेत यो विधि आलोच्य र अस्वीकार्य बन्न पुग्यो । विषादीको प्रयोग गरी मारिएका कुकुर गाड्दासमेत जमिन मुनिको पानी संक्रमित भई जनस्वास्थ्यमा असर पुर्‍याउने सम्भावना हुन्छ । विषादी प्रयोग गर्दा कुकुर तड्पी–तड्पी मर्छ । पुराना कुकुरहरू अचानक हराएपछि कतैबाट आइपुग्ने नयाँं कुकुरले मानिसलाई बढी लखेट्ने, टोक्ने सम्भावना बढ्छ ।

कुकुरलाई समातेर शल्यक्रिया गरी बन्ध्याकरण गरिदिनुपर्छ । केही दिनभित्र घाउ निको भएपछि रेबिज विरुद्घ खोप र जुका विरुद्घ औषधि खुवाई पक्रेकै ठाउँं वरिपरि ल्याएर छाडिदिनुपर्छ । यो विधि बढी प्रभावकारी र स्वीकार्य हँुंदै गएको छ ।

दीर्घकालीन रूपमा सामुदायिक कुकुरहरू नियन्त्रण गर्न भने यति मात्र पर्याप्त हँुदैन । बृहत कार्ययोजना बनाउनुपर्छ । जस अन्तर्गत सामुदायिक कुकुरको संख्या पत्ता लगाउन सर्वेक्षण र तिनीहरूको इपिडेमियोलजिकल अध्ययन गर्नुपर्छ । फोहोर व्यवस्थापनसँगै मासु पसल र खुला वधशाला व्यवस्थित गर्नुपर्छ ।

मानिसले कुकुर पाल्ने र मन नपर्दा सडकमा ल्याएर छाडिदिने प्रवृत्तिलाई दण्डनीय बनाउनुपर्छ । यसका लागि वडा कार्यालयको अगुवाइमा कुकुर दर्ता प्रणाली सुरु गरी सम्भव भए माइक्रोचिप्स प्रयोग गर्नु उपयुक्त देखिन्छ । तर यी कुरा गर्न केही समय लाग्छ ।

तत्कालका लागि भने सकेजति सामुदायिक कुकुरको बन्ध्याकरण गर्नुपर्छ । यसका लागि स्थानीय तहहरूले कुनै विश्वासिलो संस्थामार्फत वा आफैंले पशु चिकित्सक परिचालन गरी अभियान चलाउन सक्छ । स्थानीय समुदायलाई सँंगसंँगै परिचालन गर्दा यो प्रभावकारी हुन्छ ।

कुकुरलाई रेबिजको खोप वर्षेनि लगाउनुपर्ने हुनाले समुदायले यसको जिम्मा नलिई अभियान प्रभावकारी हुन गाह्रो हुन्छ । पशुलाई प्राणी जगतको एउटा सदस्य मानी मानवीय व्यवहार गर्न जनचेतना समेत जगाउन जरुरी छ । सामुदायिक कुकुर नियन्त्रणमा लाग्ने खर्च तिनले समाजमा ल्याउने भयावह परिणामको खर्चको तुलनामा निकै कम हुन्छ ।

प्रकाशित : भाद्र १९, २०७५ ०८:०५
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT

साफ च्याम्पियनसिप २०१८: फेरिएला भाग्य ?

हिमेश वज्राचार्य

ढाका — जसरी सिनेमा सफल बनाउन कुनै सूत्र छैन, त्यसरी नै फुटबलमा पनि कसरी सफल हुने, त्यसको मात्र कहाँ निश्चित मन्त्र छ र ?

पाकिस्तानविरुद्ध खेलको अघिल्लो दिन सोमबार ढाकामा प्रशिक्षणका क्रममा नेपाली टोली । तस्बिर : युजल श्रेष्ठ

यस्तो मन्त्र हुँदो हो त नेपालले दक्षिण एसियाली फुटबलको सर्वोच्च प्रतियोगिता साफ च्याम्पियनसिपमा अहिलेम्म केही न केही जितिसक्थ्यो । तर नेपालका लागि यो यस्तो प्रतियोगिता रहेको छ, जहाँ नेपालले प्रत्येकपल्ट संघर्ष गर्नुपरेको छ । संघर्ष न हो, नेपाल अहिलेसम्म पनि फाइनल पुग्न नसक्नु ।

फेरि एकपल्ट साफ च्याम्पियनसिपको नयाँ संस्करणको नजिक छौं । फेरि लागेको छ, सायद यसपल्ट नेपालले केही गर्न सक्छ । यसपल्ट फाइनलसम्मको यात्रा तय गर्न सकिने हो कि ? प्रतियोगिताको समूह विभाजन हेर्दा कम्तीमा नेपाल सेमिफाइनल पुग्नुपर्ने हो र एकपल्ट सेमिफाइनल पुगेपछि नेपालका लागि फाइनलको ढोका पनि खुल्नुपर्ने हो । सबैलाई थाहा छ, नेपाल अहिलेसम्म फाइनल पुग्न सकेको छैन । अब यसपल्ट भाग्य फेरिने हो कि ?

राष्ट्रिय टिमको बिदाइमा अखिल नेपाल फुटबल संघ (एन्फा) का अध्यक्ष कर्मा छिरिङ शेर्पाले भनिहाले, साफ च्याम्पियनसिप भनेको नेपाली फुटबलका लागि विश्वकप हो र हामी यो प्रतियोगिता जित्न सक्छौं । नेपालले उपाधि जिते प्रत्येक खेलाडीले पाँच लाख रुपैयाँ पाउने घोषणा पनि गरे । एन्फाका पूर्वअध्यक्ष गणेश थापाले त यही साफ च्याम्पियनसिप जित्ने हो भने प्रत्येक खेलाडीले ‘फ्लायट’ पाउने घोषणा नै गरेका थिए, तर खेलाडी त्यति भाग्यमानी रहेनन् ।

आखिरमा पुरस्कार घोषणाले मात्र जादुयी प्रदर्शन नहुने रहेछ । अनौपचारिक कुराकानीमै सही, पूर्वअध्यक्ष थापाले भनेका छन्, सायद मेरो कार्यकालमा नेपालले उपाधि जित्ने नलेखेकै हो कि ? हुन पनि उनले जति बेला एन्फामा राज गरे, नेपाली टिमले केही जित्नै सकेन । तर जति बेला उनी हटे, नेपालले एकपछि अर्को प्रतियोगिता जित्न थाल्यो । सायद यो अर्थमा एन्फाका अर्का पूर्वअध्यक्ष नरेन्द्र श्रेष्ठ बढी भाग्यमानी हुन् कि ?

बंगबन्धु गोल्डकप र सोलिडारिटी कपसँगै दक्षिण एसियाली खेलकुद (साग) मा स्वर्ण हात पारेको त्यति नै बेला हो । अर्को अर्थमा भन्ने हो भने यसलाई आधार मान्ने हो भने नेपाली राष्ट्रिय टिम लयमा छ ।

यति धेरै सफल पृष्ठभूमिमा नेपाल अहिलेको साफ च्याम्पियनसिपका लागि उपाधिको हकदार पनि हो । त्यसैले त नेपाली टिमका मुख्य प्रशिक्षक बालगोपाल महर्जनले दाबी गरेका छन्, नेपाललाई सम्भावित विजेता मान्नैपर्छ, पछिल्ला प्रदर्शनले यति दाबी गर्ने हक दिन्छ ।

तर साफ च्याम्पियनसिपको इतिहास पल्टाउने हो भने यसले बेग्लै इतिहास भन्छ । साफ च्याम्पियनसिपको अहिले हुने प्रतियोगिता दसौं संस्करण हो । सन् १९९३ मा नेपालले पहिलो संस्करणको आयोजना गरेको थियो । यसअघि दुईपल्ट सार्क गोल्ड पनि भए । केहीले यसलाई जोडेर साफ च्याम्पियनसिप ११ पल्ट भइसकेको छ पनि भन्छन् । जे होस, प्रतियोगिताको जतिसुकै संस्करण भए पनि यसको इतिहासले भन्छ, यो प्रतियोगितामा नेपालले संघर्ष गर्छ नै ।

जस्तो सन् १९९३ मै । नेपालले यो प्रतियोगिता ठूलो धमाकासहित आयोजना गर्न कुनै प्रकारको कन्जुस्याइँ गरेन, तर टिम आफैं भने सबैभन्दा चुत्थो साबित भयो । नेपालले लगत्तै गोवामा सेमिफाइनलसम्मको यात्रा त गरेको थियो, तर त्यो कुनै सम्झनलायक प्रदर्शन थिएन ।

नेपालले त्यति बेला चार खेल खेलेकोमा तीनमा पराजित रहेको थियो । नेपाल त्यसयता सन् २०११ मा आइपुगेर पहिलोपल्ट सेमिफाइनल पुगेको थियो । त्यति बेला नेपाल अन्तिम चारका लागि पूरा हकदार थियो ।

नयाँ दिल्लीको यो प्रदर्शनपछि नेपाल फेरि काठमाडौंमा भएको प्रतियोगितामा सेमिफाइनल पुग्यो, सन् २०१३ मा । तर केरलामा भएको पछिल्लो साफ च्याम्पियनसिपमा नेपालको प्रदर्शन फेरि बिर्सनलायक रह्यो ।

दक्षिण एसियाली खेलकुदको फुटबलमै नेपालले धेरै राम्रो गर्ने गरेको इतिहास भए पनि साफ च्याम्पियनसिप भने अपवाद नै रहने गरेको छ । तर यसपल्ट यो सबै इतिहास परिवर्तन हुन सक्छ, यदि नेपालले ढाकामा आफूले सक्दो फुटबल खेल्ने हो भने ।

यसका लागि आशावादी छन्, एन्फा अध्यक्ष शेर्पा, अनि मुख्य प्रशिक्षक महर्जन पनि । एन्फामा परिवर्तनको नारासहित नयाँ नेतृत्व आएयता यो पहिलो ठूलो प्रतियोगिता हो ।

यसअघिको नेतृत्वको सफलताको आधार अन्तर्राष्ट्रिय प्रतियोगितामा प्रदर्शन रहने गरेकोमा अहिलेका अध्यक्ष शेर्पाका लागि पनि अहिलेको साफ च्याम्पियनसिप परीक्षाकै रूपमै रहनेछ । यति सकारात्मक धारणा त राख्नैपर्छ कि नेपाली फुटबलका लागि उनी भाग्यमानी साबित हुनेछन् । यसपल्ट सायद नेपालको भाग्य फेरिनेछ, साफ च्याम्पियनसिपमा ।

साफ च्याम्पियनसिपमा नेपालको प्रदर्शन
खेल जित बराबरी हार गोल
२८ ८ ४ १६ ३३–४५

सार्क गोल्डकपमा नेपालको प्रदर्शन
खेल जित बराबरी हार गोल
६ १ २ ३ ४–६

प्रकाशित : भाद्र १९, २०७५ ०७:५७
पूरा पढ्नुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT