सुन भन्दा महँगा वस्तु

रमेश घिमिरे

काठमाडौँ — विश्वका धनी व्यक्ति जेफ बेजोसको सम्पत्ति १४३ अर्ब अमेरिकी डलर छ । उनी अनलाइन सपिङ मार्केट अमेजनका मालिक हुन् । फोर्ब्स म्यागजिनका अनुसार सन् २०१८ मा विश्वमा २ हजार २ सय ८ जना बिलिनियर (अर्बपति) भए । तर अहिलेसम्म विश्वमा कोही पनि ट्रिलिनियर (दस खर्बपति) भएका छैनन् ।

विश्वमा कतिसम्म महंँगा वस्तु छन् भनी अनुमान लगाउँदा गलत हुनसक्छ । अति महँगा वस्तु जसका स्वामित्वमा हुनेछन्, उनीहरू खर्बपति हुन सक्नेछन् । विश्वमा सबैभन्दा महँगो वस्तु कुनै पदार्थ (म्याटर) नभई प्रतिपदार्थ (एन्टि–म्याटर) हो, जसबारे यहाँ चर्चा गरिनेछ ।

धेरै मानिसले देखेको र प्रयोग गरेकोमध्ये सबैभन्दा महँगो धातु सुन हो । तर सुनभन्दा लाखौं गुना महँगा वस्तुको कारोबार विश्वमा हुने गरेको छ । कुनै पनि वस्तुको मूल्य त्यसको लागत, आपूर्तिको मात्रा र उपभोक्ताको आवश्यकताले निर्धारण गर्छ । सुनभन्दा महँगो धेरैले सुनेको र केहीले प्रयोग गरेको वस्तु हीरा हो । सुन तोला अर्थात दस ग्राम इकाइमा कारोबार गरिन्छ भने हीरा क्यारेट अर्थात ०.२ ग्रामको इकाइमा कारोबार गरिन्छ ।

सुनभन्दा महँगा वस्तुको कुनै निश्चित मूल्य हुँदैन । बजार, समय र कारोबार अनुसार कैयौं गुणासम्म फरक मूल्य हुनसक्छ । सुनभन्दा महँगा वस्तुमा केही धातु र अधातु (पत्थर) छन् भने केही जैविक वस्तु पनि छन् । १० ग्राम सुनको मूल्य करिब ५० हजार रुपैयाँ पर्छ । लागूऔषधको कुनै बजारको मूल्यलाई हेर्ने हो भने प्रतिग्राम हिरोइनको २२ हजार, कोकिनको ३१ हजार र एलएसडीको ३२ हजार रुपैयाँ पर्छ ।

लागूऔषध अधिकांश मुलुकमा प्रतिबन्धित छ भने कहीं नियन्त्रित छ । कुनै देशले भने लागूऔषधको खेती गरेर मनग्ये आम्दानी गर्छन् । जस्तै– अफगानी जनताको आम्दानीको प्रमुख स्रोतमध्ये हिरोइनको कच्चापदार्थ गाँजाको खेती एक हो । त्यस्तै कोकिनको कच्चापदार्थ कोकाको खेती गरेर कोलम्बियाका किसानले आयआर्जन गर्छन् । सुनको खानी भएका मुलुकहरूले सुन बेचेर अर्थतन्त्र सञ्चालन गर्छन् । ह्वेल माछाको वान्ताबाट बनेको वस्तुको मूल्य प्रतिग्राम एक लाख रुपैयाँभन्दा बढी पर्छ । यो अत्तर (सेन्ट) बनाउन प्रयोग हुन्छ ।

प्रतिक्यारेट हीराको मूल्य ५० लाख रुपैयाँ पर्छ । सौन्दर्यका लागि गरगहनामा तथा कडा वस्तु काट्न हीराको प्रयोग हुन्छ । प्लाटिनमको मूल्य प्रतिग्राम ६० हजार रुपैयाँ पर्छ । यसको प्रयोग मोइबाइल लगायत विद्युतीय उपकरण निर्माण गर्न गरिन्छ । अर्को धातु रोहडियमको मूल्य प्रतिग्राम १ लाख रुपैयाँ पर्छ । गाडीको इन्जिनमा कार्बन बन्नबाट रोक्न यसको प्रयोग गरिन्छ । त्यस्तै प्लुटोनियमको मूल्य प्रतिग्राम ५ लाख रुपैयाँ पर्छ । यसको प्रयोग हतियार बनाउन गरिन्छ । ट्राइटियमको मूल्य प्रतिग्राम ३५ लाख रुपैयाँ पर्छ । अँध्यारोमा हरियो प्रकाशबाट घडी हेर्न यसको प्रयोग हुन्छ ।

युरेनियमको मूल्य प्रतिपाउन्ड (४५३ ग्राम) १२ हजार रुपैयाँ पर्छ । यसको प्रयोग क्यान्सर रोगीको उपचार गर्न, आणविक बम बनाउन र बिजुली उत्पादन गर्न गरिन्छ । पृथ्वीमा रहेको युरेनियमको २९ प्रतिशत अर्थात् १७ लाख टन अष्ट्रेलियामा रहेको छ । युरेनियम बिक्री गरेर पनि मुलुकहरूले अर्थतन्त्र टिकाएका छन् । हाफनियमको मूल्य पनि यसैगरी महंँगो रहेको छ । आणविक भट्टीको सुरक्षाको लागि यसको प्रयोग जरुरी हुन्छ ।

सबै वस्तु पदार्थबाट बनेका हुन्छन् । पदार्थको सानो कण परमाणु (एटम) मा घनात्मक प्रोटोन र ऋणात्मक इलोक्ट्रोन रहेको हुन्छ । यसको विपरीत प्रतिपदार्थ (एन्टिम्याटर) मा ऋणात्मक प्रोटोन र घनात्मक इलोक्ट्रोन रहेको हुन्छ । प्रति १० ग्राम एन्टिम्याटरको मूल्य नासाले सन् १९९९ मा ६५ ट्रिलियन डलर अनुमान गरेको थियो भने सन् २००६ मा जेराल्ड स्मिथले प्रति १० ग्रामको मूल्य २५ करोड डलरमात्र पर्ने अनुमान गरेका थिए ।

खगोलीय किरणबाट एन्टिम्याटर प्राप्त हुन्छ । तर त्यसलाई संकलन गर्न सकिएको छैन । प्रतिपदार्थ पदार्थसँग मिल्नासाथ ध्वस्त भई गामा किरण उत्पन्न हुन्छ । आणविक अनुसन्धानका लागि युरोपियन संगठन (सीईआरएन) ले स्वीट्जरल्यान्डमा लार्ज हाड्रोन कोलिडर निर्माण गरी एन्टिम्याटरको उत्पादन सुरु गरेको छ । यसको उत्पादनमात्र होइन, भण्डारण पनि अत्यन्तै जटिल र महँगो हुन्छ । अहिले उत्पादन भइरहेको गतिमा उत्पादन हुँदा करोडौं वर्षमा मात्र केही ग्राम उत्पादन हुनसक्छ । निकै थोरै एन्टिम्याटरबाट एकदमै धेरै ऊर्जा उत्पादन गर्न सकिन्छ । यसको प्रयोगले अन्तरिक्ष यानको यात्रा सहज हुनसक्छ ।

१८ औं शताब्दीमा वाष्प इन्जिन र कोइला रेलको आविष्कारपछि विश्वमा औद्योगिकीरणको सुरुवात भयो । अहिले दुर्लभ र बहुमूल्य औद्योगिक धातुको माग उच्च छ । त्यसैले खगोलबाट यस्ता पदार्थ ल्याउने सम्बन्धमा अध्ययन भइरहेका छन् । सौर्यमण्डलमा धेरै छुद्र ग्रह (एस्ट्रोइडस) छन् । तिनको उत्खनन (एस्ट्रोइड माइनिङ) का लागि सन् २००९ मा स्थापित प्लानेटरी रिसोर्स कम्पनीले कार्य जारी राखेको छ । २०१६ मा दिएको अन्तर्वार्तामा उक्त संस्थाका खगोलवेत्ता एवं डिस्कभरी च्यानलका प्रस्तोता निल डिग्रिस टाइसनले २०२० सम्ममा माइनिङ सुरु हुने बताएका थिए ।

खोज, अनुसन्धान र आविष्कारले विश्वमा धेरै चमत्कार गरी मानिसको जीवनयापन र अर्थतन्त्रको आयाम नै परिवर्तन गरेको छ । बढ्दो ऊर्जाको माग र अति आधुनिक तथा उच्च क्षमतायुक्त उपकरणहरू निर्माण गर्न आवश्यक बहुमूल्य धातुको आपूर्ति बढाउने प्रयासमा सफलता मिल्यो भने विश्वमा अहिले देखिएका धेरै समस्या हल हुनुका साथै विकासको नयाँ आयाम सुरु हुनेछ ।

लेखक काठमाडौं महानगरपालिकाका योजना अधिकृत हुन् ।
rameshghimire21@gmail.com

प्रकाशित : चैत्र २, २०७५ ०८:०३
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT

अब जाम हुँदैन

सिउँडी
विमल निभा

काठमाडौँ — म कडा जाममा परेको छु ।महाशिवरात्रिको अवसरमा पशुपतिनाथ मन्दिर दर्शनार्थ महामहिम राष्ट्रपति श्रीमती विद्यादेवी भण्डारीको राजकीय सवारी हुने भएको छ । त्यसैले यहाँदेखि त्यहाँसम्मका पुरै सडक जाम गराइएको छ । यसका साथै सम्माननीय प्रधानमन्त्री कमरेड खड्गप्रसाद शर्मा ओली पनि यही मार्ग भएर सवारी हुने भएका छन् क्यारे ! एक प्रकारले दोहोरो जामको विकट स्थिति छ ।

(यस्तै लागिरहेको छ, मलाई) । निकै समयदेखि बलात् रोकिएकाहरू सरकारी रवैयाप्रति क्रुद्ध रूपले अभिव्यक्त भइरहेका छन् । वातावरण तनावपूर्ण छ । एक नेपाल कम्युनिष्ट पार्टी (नेकपा) को उग्र (त्यसरी नै भन्नोस्) समर्थक भएको नाताले यो मलाई पटक्कै निको लागिरहेको छैन । यद्यपि म पनि जाममै अड्किएको छु । जे होस्, सरकार आफ्नै प्रिय पार्टीको हो । यसर्थ आइन्दा यस्तो अप्रिय स्थितिको सिर्जना नहोस् भनेर मेरो सरकारी नेता कमरेडहरूलाईएकाध विनम्र सुझाव ।

नेपाल कम्युनिष्ट पार्टी (नेकपा) लाई अत्यधिक मत प्रदान गरेर सरकारमा पठाउने नेपाली जनता हुन् । र यही जनतालाई कुनै पनि प्रकारले सकसमा पार्नु के बढिया हुन्छ ? चाहे त्यो यस्तो जाम–साम नै किन नहोस् ! (म पनि झन्डै पैँतालिस मिनेट भइसकेकोले आत्तिइसकेको छु, अब ता) । यस सन्दर्भमा मेरो पहिलो ठोस सुझाव के हो भने जम्मै कच्ची (अथवा पक्की पनि) सडक जनता–जनार्दनलाई नै एकलौटी रूपमा छाडिदिनु उम्दा हुनेछ । र आफ्नालागि भने सरकारी नेता कमरेडहरूले अलग्गै सडकको व्यवस्था गरे के हुन्छ ? यस्तो विशेष प्रचलन नभएको पनि होइन ।

उदाहरणका निम्ति अरबी मुलुकहरूलाई लिनोस् । तिनीहरूकहाँ शासक शेख–सामन्तहरूलाई भनेर छुट्टै आवागमनको शानदार प्रबन्ध गरिएको छ । तिनीहरू समानान्तर सडकमा आआफ्ना लेटेस्ट मोडलका सवारी साधनमा बेसरी हुइँकिन्छन् । (यहाँ बाहिरीलाई भने पूर्णतया निषेध) । यता नेपालमा पनि यस्तै भव्य खाले बन्दोबस्त गरे केही अशुभ हुने छैन । अपितुआफ्नैलागि निर्मित चिल्लो एवं सिमेन्टेड सडकमा सरर गुडेर हाम्रा महामहिम सम्माननीय र माननीयहरूले संसारकै धनधान्यले सम्पन्न शेख–सामन्तहरूका मद्य गौरव प्राप्त गर्नेछन् । र यसले थप लाभ के पनि हुनेछ भने सडक जाम नहुने परिस्थितिको सहज निर्माण भएर नेपाली जनता पनि आत्मैदेखि दंगदास हुनेछन् । अब नेता र जनता, दुवैथरी यसरी खुसी भए, अरु के चाहियो त ?

मेरो दोस्रो सुझाव के हो भने हाम्रा आदरणीय सरकारी नेता कमरेडहरूले यस प्रकारको भूमिमोह नगरेकै उपयुक्त हो । यस्तो भूमि–सुमिको क्षुद्र लालसा परित्याग गरेर सरासरी हवाइमार्ग अवलम्बन गरेमा के अन्यथा हुनेछ ? मेरो विचारमा त यही शत–प्रतिशत उचित हुन्छ । यसको स्वाभाविक परिणामस्वरुप तमाम जनता तल भूमिमै रहिरहन अभिशप्त हुनेछन् र नेताहरूचाहिंँ माथि–माथि आकाशमा । यही सर्वोच्च नेता–कमरेडहरूका सही स्थान होइन र ? वास्तवमा जनता र नेताहरूका मौलिक भेद पनि यहींबाट सुरु हुन्छ । यसो ता हाम्रा सरकारी नेता कमरेडहरूलाई विलकुलै भूमिमोह नभएको भन्ने पनि होइन ।

पहिले यिनीहरू कहाँ रहने गर्थे ? एक पटक याद गर्नोस्, भूमिगत रूपमा होइन र ? तर अहिले समय पूर्णतः परिवर्तित भएको छ । र अब पनि त्यही भूमिमा चपक्क टाँसिएर रहिरहनुको कुनै अर्थ छैन । त्यसकारण हाम्रो सरकारी नेता कमरेडहरूले भूमिगत नभएर समग्रतामै आकाशगत अर्थात आकाश मार्गको यात्री हुनुपर्छ भन्ने मेरो निजी आग्रह हो । कृपया स्वीकार्य होस् । (यसले बेलाबखत भइरहने सडक जामको अन्त्य हुनु निश्चितप्रायः छ) ।

मेरो सुझाव नम्बर तीन वर्तमान सरकार सफलतापूर्वक हाँकिरहेका सम्माननीय प्रधानमन्त्रीखड्गप्रसाद शर्मा ओलीसँग सोझै सम्बन्धित छ । उनी सरकार प्रमुखको गद्दीमा आसीन भएदेखि निरन्तर पानीजहाजको सर्वथा नवीन प्रसंग झिकिरहेका छन् । यही सिलसिलामा विधिवत् ‘पानीजहाज कार्यालय’को पनि स्थापना भइसकेको छ । तसर्थ जहिले पनि जाम–साम भइरहने मुला अलकत्रे सडकलाई चटक्कै छाडेर सम्माननीय प्रधानमन्त्री कमरेड ओलीले पानीजहाजमै यात्राको शुभारम्भ गरे कसो होला ?

यहाँ एउटा जब्बर प्रश्न उत्पन्न हुनसक्छ, पानीजहाजका लागि मनग्ये पानीको आवश्यकता हुन्छ । अर्थात् हामीसँग कुनै समुद्र खोइ ? तर यसले केही खास फरक पर्ने छैन । अहिले कमरेड खड्गप्रसाद शर्मा ओलीको प्रधानमन्क्रीत्वमा सशत्त सरकार रहेको छ । के दुई तिहाइ हैसियतको सरकारले हामीकहाँ थोरबहुत समुद्र झिकाउन सक्दैन ? यो कमरेड प्रधानमन्त्री ओलीका लागि कुनै गारो–सारो कार्य होइन । यो एकदमै सम्भव छ । यसरी आयातित समुद्र मार्गबाट हाम्रा महामहिम, सम्माननीय र माननीयहरूले पानीजहाजमा सवार भएर यात्रारम्भ गरेमा बराबर भइरहने सडक जामको स्वतःनिर्मूलन हुनेछ ।

यस सम्बन्धमा मसँग अन्य मन्त्रणा (हाललाई मनमनै भए पनि) नभएको होइन । तर महामहिम राष्ट्रपति श्रीमती विद्यादेवी भण्डारीको राजकीय सवारी सुसम्पन्न भएर सडक पुरै खाली भएकोले म पनि आफ्नो बाटो लाग्छु । अरु राय–सल्लाह कुनै अर्को बखत !

प्रकाशित : चैत्र २, २०७५ ०८:०१
पूरा पढ्नुहोस्
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT