पौरखका पाइला

गोकर्ण अवस्थी

काठमाडौं — नेपालमा ८ वर्षअघि केन्टुकी फ्राइड चिकेन (केएफसी) ले पसल खोल्दा स्वाद चाख्न पुगेका सर्वसाधारणको भीड व्यवस्थापन गर्न प्रहरीले हस्तक्षेप नै गर्नुपर्‍यो । विश्वका करिब एक सय २० मुलुकमा सञ्जाल रहेको यस कम्पनीको विस्तार जति लोभलाग्दो छ यसका संस्थापकको जीवनी त्यति नै मार्मिक छ ।

कर्नेल हल्र्यान्ड स्यान्डर्स केएफसी खोल्नुअघि दर्जनभन्दा बढी काममा असफल भइसकेका थिए । सिकर्मी, रेल कर्मचारीे, खानी कहाँ मात्रै काम गरेनन् तर असफल । ५ वर्षको हुँदा बुबा गुमाए । जन्मेको २ वर्षमा छोरा रहेन । सधैं असफल र रूखो भएकाले पत्नीले समेत साथ छाडिदिइन् । अमेरिकाको केन्टुकी राज्यमा काम थालेका स्यान्डर्सले ४० वर्ष कटेपछि चिकेन फ्राई गर्ने रेस्टुरेन्ट खोले पनि सफलता भने ६० वर्ष कटेपछि मात्रै मिल्यो ।

यसको अर्थ सबै असफल भएर मात्रै सफल हुन्छन् भन्ने पनि होइन । कलेज प्रोजेक्टका रूपमा विकास गरेको फेसबुकले नै मार्क जुकरवर्गलाई विश्वकै धनीको सूची पुर्‍यायो । नाम र दाम दुवै दियो । हटमेललाई आजभन्दा १९ वर्षअघि नै ४० करोड डलर (अहिलेको प्रचलित दरअनुसार ४० अर्ब रुपैयाँ) मा बेचेका सबिर भाटिया, गुगलका निर्माता पनि चाँडै सफल भएका उदाहरण हुन् ।

अरू कसैले नगरेको काम गरे मात्रै नाम र दाम कमाउन सकिन्छ भन्ने पनि होइन । फेसबुक आउनुअघि नै हाइफाइभ, माइस्पेसजस्ता साइट आइसकेका थिए । तर, ग्राहकलाई सजिलो बनाएका कारण फेसबुक अगाडि आयो । कहीँ नभएको नयाँ कुरा हुँदैमा चल्ने ग्यारेन्टी भने हुँदैन । जस्तो नेपालकै सफल सूचना प्रविधि व्यवसायी विश्वास ढकालको निकै नै नयाँ र आकर्षक क्यास अन एड सफ्टवेयर यहाँ त्यति नचलेपछि व्यवसाय विविधीकरणमा लागेका छन् । लगनका साथ व्यवसाय थाल्ने र त्यसमा खटिरहने असफल भएका कमै उदाहरण छन् ।

अस्ट्रिचपालक सीपी शर्मादेखि दैनिक ४० हजारभन्दा बढी ग्राहक आउने भाटभटेनी सुपरस्टोर अर्को उदाहरण हो ।
अवसरले महिला–पुरुष हेर्दैन । जस्तो इन्द्रा के नोई पेप्सी कम्पनी चलाइरहेकी छन् । भारतको ‘स्टेट बैंक अफ इन्डिया’ की अध्यक्ष अरुन्धती भट्टाचार्य छन् । विधान संशोधन भएर वरिष्ठ उपाध्यक्ष अध्यक्ष हुने भएकाले भवानी राणा आगामी चैत २८ देखि उद्योग वाणिज्य महासंघको पहिलो महिला अध्यक्ष हुँदै छिन् । आर्जनको अवसर व्यवसायमा मात्रै छैनन् । रोजगारीमा पनि छन् । अब वस्तुजस्तै दिमागको पनि किनबेच हुन्छ । जसरी स्वच्छ नयाँ र गुणस्तरीय वस्तुको मूल्य धेरै हुन्छ त्यसैगरी उत्कृष्ट दिमागको भाउ बढी हुन्छ ।

वैदेशिक रोजगारीबाट हुने आयलाई कुल गार्हस्थ्य उत्पादनसँग तुलना गर्ने हो भने ३० प्रतिशत हाराहारी छ । रेमिटयान्सले मुलुकलाई टाट पल्टिनबाट जोगाएको छ । यसलाई सम्मानित र सुरक्षित बनाउनुपर्छ । वैदेशिक रोजगारीले सामाजिक विखण्डन ल्यायो भनेर युवालाई अत्याउने समाजशास्त्री र उनीहरूले अनुत्पादक क्षेत्रमा खर्च गरिरहेका छन् भन्ने अर्थशास्त्रीहरू अज्ञानी हुन् । यहाँ कमाइ गर्नेले चाहिँ के पूर्वाधार बनाइरहेका छन् त ?
यहीँको रोजगारीबाट पनि सन्तोषजनक जीविका चलाएका धेरै उदाहरण हाम्रै वरिपरि छन् । बैंक वित्तीय क्षेत्रका प्रमुख कार्यकारीको त कुरै छाडौं, अन्य कर्मचारीको पनि जीविका लोभलाग्दो नै देखिन्छ ।

कम त सरकारी जागिर पनि छैन । अर्थविद् भोला चालिसे सरकारी जागिर खाएर ठूलो इज्जत कमाएका व्यक्ति हुन् । विद्युत् प्राधिकरणका कार्यकारी निर्देशक कुलमान घिसिङको व्यवस्थापकीय क्षमताका अगाडि मुलुक नै नतमस्तक छ । फेरि सरकारी जागिरमा निरन्तर भइरहेको तलब वृद्धि र अन्य वृत्ति विकासका अवसरले सम्भावना धेरै देखाएको छ । यसमा इमानदारी नयाँ युवाबाट सम्भव छ । इमानदारी त व्यवसायमा पनि चाहिन्छ । राजस्वमा गरिने छली र सामाजिक उत्तरदायित्व बिर्सिने धेरै कम्पनी निमिटयान्न भएका पनि छन् ।

कुनै व्यवसाय र काम थाल्दा आफ्नो गुण–दोष केलाउनुपर्छ । जस्तो कि गोबरको गन्ध सहन सकिँदैन भने गाईपालनमा आम्दानी नै देखिए पनि जानु हुँदैन । सेवा भाव छैन भने डाक्टर भइँदैन । छुच्चो बोली छ भने मार्केटिङ गर्न सकिँदैन । लालच बढी छ भने पत्रकारिता, सरकारी जागिर आदिमा जानु हुँदैन । आफूलाई जाँच्ने सबैभन्दा चुस्त जाँचकी आफूभन्दा अरू हुन सक्दैन ।

हो, यहाँको प्रणालीमा काम गर्न कठिन छ । पाइला–पाइलामा घुसखोरी, नातावाद, कृपावादले अगाडि बढ्न रोकिरहेको छ । नेताहरू गैरजिम्मेवार छन् । अन्यत्र यी सबै थोक होलान् तर मातृभूमि त अर्को छैन नि ।
अमेरिकामा ट्रम्पको उदय, बेलायतको युरोपियन युनियनबाट बाहिरिने निर्णय आदिले आआफ्नो मुलुक सुधार नगरी नहुने अवस्थामा विश्व पुगेको छ । हामी यहीँ लडेर भिडेर सुधार गर्न छाड्दै गयौं भने कसले गरिदिन्छ ? समृद्धिको आधार भनेको सही र सफल व्यवसाय/उद्यम/कर्म हो अर्थात् इमानदारीपूर्वक आयआर्जनको खोजी हो ।
हो, त्यही आयआर्जनका केही सम्भावनाका पाटाहरू हामीले खोतल्ने प्रयास गरेका छौं ।

आर्जनका सम्भावित क्षेत्रहरू, त्यसका लागि आवश्यक प्रक्रियागत पक्ष, त्यसमा पाइने सेवा, सुविधा र सहुलियतलगायतका पाटाहरू उजागर गर्ने प्रयत्न हो, कान्तिपुरको चौबीसौं वार्षिकोत्सव विशेष ‘आर्जन’ । अगाडि बढ्न चाहनेका लागि यसले एउटा प्रारम्भिक निर्देशिकाका रूपमा काम गर्नेछ भन्ने विश्वास छ । सफलताका लागि सुरुआत गर्ने कि ?

प्रकाशित : फाल्गुन ६, २०७३ १३:३९
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

नेपालको शान्ति प्रक्रियाको सफल सन्देश विश्वमा फैलाउन आवश्यक : कोलम्बियन राष्ट्रपति

चन्द्रशेखर अधिकारी

वासिङ्टन डिसी (अमेरिका) — लामो द्वन्द्वपछि शान्ति उन्मुख कोलम्बियाले नेपालको शान्ति प्रक्रियालाई एक सफल मोडल भनेको छ । यो मोडलबारे विश्वभर चर्चा हुनपर्ने कोलम्वियन धारणा छ । नेपालको ‘होमग्रोन’ शान्ति प्रक्रिया विश्वकै लागि एक उदाहरण रहेकोले यो उपलब्धिलाई नेपालले उपयोग गर्न सक्नुपर्ने सुझाव कोलम्बियाको छ ।

लामो द्वन्द्वपछि शान्ति उन्मुख कोलम्बियाले नेपालको शान्ति प्रक्रियालाई एक सफल मोडल भनेको छ । यो मोडलबारे विश्वभर चर्चा हुनपर्ने कोलम्वियन धारणा छ ।

नेपालको ‘होमग्रोन’ शान्ति प्रक्रिया विश्वकै लागि एक उदाहरण रहेकोले यो उपलब्धिलाई नेपालले उपयोग गर्न सक्नुपर्ने सुझाव कोलम्बियाको छ । माओवादीहरु हतियार बिसाएर शान्ति प्रक्रियामा आएपछि दुईपटक संविधानसभाको निर्वाचन भएर संविधानसमेत जारी भइसकेको अवस्थामा नेपाल सफल मोडलको रुपमा रहेको छ । जारी संविधान कार्यावन्यनलाई पूर्णता दिँदै नेपाल अब दिगो शान्तिमा अघि बढ्न नोवल शान्ति विजेता समेत रहेका कोलम्बियाको राष्ट्रपति जउन मनुअल सन्तोषले सुझाएका छन् । कोलम्बियाको लागि नेपालको गैरआवासीय राजदूत अर्जुनकुमार कार्कीले राष्ट्रपति जउन मनुअल सन्तोषसमक्ष ओहोदाको प्रमाणपत्र बुझाउने क्रममा उनले उक्त धारणा व्यक्त गरेका हुन् ।

वोगतास्थित राष्ट्रपति कार्यालयमा अन्य पाँच मुलुकका राजदूतसँगै कार्कीले पनि ओहोदाको प्रमाणपत्र बुझाएका हुन् । उनले राष्ट्रपति विद्यादेवी भण्डारीको सन्देश पढेर सुनाएका थिए । कोलम्वियाको द्वन्द्व अन्त्यको लागि भूमिका निर्वाह गरेकै कारण राष्ट्रपति सन्तोष सन् २०१६ को नोवल शान्ति पुरस्कारबाट सम्मानित भएका हुन् । उनी पूर्वपत्रकार समेत हुन् । लामो द्वन्द्वको चपेटामा परेको कोलम्बियालाई उनको नेतृत्वले सुरक्षित अवतरण गराएको थियो ।

राष्ट्रपतिलाई ओहोदाको प्रमाणपत्र बुझाउने कार्की पहिलो नेपाली राजदूत हुन् । कोलम्बियासँग नेपालको सन् १९८७ मा नै कूटनीतिक सम्बन्ध कायम भए पनि राजदूतले ओहोदाको प्रमाण पत्र बुझाउन जाने गरेका थिएनन् । गैरआवासीय राजदूत तोकिएको भए पनि द्वन्द्वको कारण त्यहाँ राजदूत नपुगेका हुन् । नोवल शान्ति पुरस्कार समेत विजेता रहेका राष्ट्रपतिले राजदूत कार्कीसँग छुट्टै लामा कुरा गरेका थिए । नेपालको शान्ति प्रक्रियादेखि अहिलेसम्मको सबै विषयमा जानकारी लिने र आफ्नो शान्ति प्रक्रियाको अनुभव सुनाउने काम समेत भएको राजदूत कार्कीले बताए ।

अहिले त्यहाँ पनि शान्तिको सुरुवात भएकोले राष्ट्रपतिसमक्ष ओहोदाको प्रमाणपत्र बुझाउन कार्की गएका हुन् । उनले नेपालको राजनीतिक अवस्था दुईपक्षीय सम्बन्ध विस्तार लगायतमा लामो कुराकानी भएको जानकारी कोलम्बियाबाट कान्तिपुरलाई बताए । ‘नेपालबारे राम्रो धारणा रहेको पाएँ । नेपाली राजनीतिक दलहरुको मिलन र सहकार्यबाट धेरै मुलुकले ज्ञान आर्जन गर्न सक्ने र त्यसलाई नेपालले पनि प्रमोसन गर्न आवश्यक छ,’ राष्ट्रपतिलाई उद्धृत गर्दै राजदूत कार्कीले भने, ‘हामी पनि नेपालसँग निकट रहेर काम गर्न चाहन्छौं । दक्षिण दक्षिण सहकार्यअन्तर्गत धेरै कुरा हुन सक्छ । यसमा दुवै देश मिलेर काम गर्न आवश्यक छ ।’

राजदूत कार्कीले त्यहाँको परराष्ट्रमन्त्री मारिया एन्जेला होल्गुयन क्युलर र राजनीतिक दलका नेताहरुलाई समेत छुट्टा छुट्टै भेटवार्ता गरेर नेपालको पछिल्लो राजनीतिक अवस्थाबारे जानकारी गराएका छन् । उनले परराष्ट्रमन्त्रीसँग दुईपक्षीय कूटनीतिक स्थायी संयन्त्र बनाउने विषयमा पनि छलफल गरेको जानकारी दिँदै परराष्ट्रमन्त्रीस्तरको भ्रमण गराउने पहल समेत गरेका छन् । उच्चस्तरको भ्रमण र राजनीतिक दलहरुबीच अनुभवको आदानप्रदान तथा सहकार्य लगायतको विषयमा समेत छलफल भएको उनले बताए । परराष्ट्रमन्त्रीले नेपालीहरु कोलम्बियामा रहेको समेत बताइन् । उनले राजदूत कार्कीसँग छुट्टै कुरा गर्दै आफूले नेपाल भ्रमण गर्न चाहेको समेत बताउँदै नेपालको अनुभव आफूहरुको लागि अमूल्य रहने समेत बताउँदै भनिन्, ‘दलहरुबीचको सहकार्य नेपालको पछिल्लो चासो दिन लाएकाको उदाहरण हो ।’ नेपाल र कोलम्बियाबीच जनस्तरको सम्बन्ध स्थापना गर्न आवश्यक रहेको उनले बताइन् । राजदूत कार्कीले यसमा नेपाल सधैं तयार रहेको भन्दै सहकार्य अघि बढाउन जोड दिएको बताए ।

प्रकाशित : फाल्गुन ६, २०७३ १३:३९
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्