भारतले लागू गर्ने जिएसटीले नेपाललाई कस्तो असर पार्ला ?

कमलदेव भट्टराई

नयाँदिल्ली — आगामी जुलाई १ देखि भारतले वस्तु तथा सेवा कर (जिएसटी) कार्यान्वयन गर्ने भएपछि त्यसले नेपालको समग्र अर्थतन्त्रमा पर्न सक्ने असरका सम्वन्धमा अध्ययन थालिएको छ । यसले नेपालको व्यापार र वाणिज्यको क्षेत्रमा पार्ने प्रभावको बारेमा आफुहरुलाई स्पष्ट र यकिन जानकारी नभए पनि सम्भावित असरको बारेमा अध्ययन थालिएको अधिकारीहरुले बताएका छन् ।


 
दिल्लीस्थित नेपाली दूतावासले जिएसटीको बारेमा प्रारम्भिक अध्ययन गरेर नेपालको व्यापार तथा वाणिज्यमा पार्न सक्ने असरका सम्बन्धमा विस्तृतमा अध्ययन गरी जानकारी दिन परराष्ट्र मन्त्रालय, वाणिज्य मन्त्रालय र अर्थ मन्त्रालयलाई पत्राचार गरेको छ । तीनैवटा सरकारी निकायहरुले यस बारेमा विस्तृतमा अध्ययन गरी छिट्टै जानकारी गराउने र त्यसैको आधारमा भारतीय पक्षसँग कुराकानी हुने छ ।
 
भारतीय पक्षले पनि सो ऐनको कार्यान्वयन गरेपछि पर्न सक्ने असरका सम्बन्धमा के गर्न सकिन्छ भन्ने विषयमा नेपालसँग प्रतिक्रिया मागिरहेको छ । दिल्लीस्थित नेपाली दूतावासका मिनिस्टर इकोनोमिक कृष्णहरि पुष्करले यस विषयमा भारतको सम्बन्धित निकायहरुसँग औपचारिक तथा अनौपचारिक तहमा कुराकानी भइरहेको बताए । 'भारतले लागू गर्न लागेको करको बारेमा हामीले सबै सम्बन्धित निकायहरुलाई जानकारी गराएका छौं । अब प्रतिवेदन प्राप्त भएपछि प्रक्रिया अगाडि बढ्छ,' पुष्करले भने ।
 
खुला सिमाना र दुई देशको बीचमा रहेको व्यापारिक सम्बन्धका कारण केही असर गर्न सक्ने देखिएको छ । सो करका कारण दुई देशको बीचमा रहेको आयात तथा निर्यातमा केही समस्या आइपर्न सक्ने आंकलन गरिएको छ तर त्यसको विस्तृत विवरण भने तयार भइरहेको छैन ।
 
त्यसलै आगामी २ हप्तामा नै त्यसको अध्ययन गरेर सम्भावित व्यवधानहरुलाई हटाउन पर्ने आवश्यकता देखिन्छ । विशेषत: नेपालको झण्डै दुई तिहाई आयात भारतबाट नै हुने भएकाले भारतमा हुने सानो नीतिगत परिवर्तनले समेत नेपाललाई असर गर्ने गर्दछ । अधिकारीहरुका अनुसार नेपालले भने भारतले लागू गर्ने करले दुई देशको बीचमा रहेको व्यापार तथा वाणिज्य सन्धिका प्रावधानहरुलाई असर गर्न नहुने तथा सन् १९५० को सन्धि अनुसार नै हुनुपर्ने राय राख्दै आएको छ । गतवर्ष गरिएको नोटबन्दीका कारण छिमेकी मुलुकहरुमा जसरी असर गरेको थियो यसपटक त्यस्तो अवस्था नदोहोरियोस् भन्नेमा भारत पनि सर्तक रहेको अधिकारीहरुको भनाइ रहेको छ । नोटबन्दीको समयमा नेपालले समयमा नै यस विषयलाई भारतिय पक्षसँग राख्न नसक्दा नेपालीसँग रहेका पुराना भारु साटिएनन् ।

विशेषत: भारतीय प्रशासनिक नेतृत्वले कुनै पनि नीति तथा कानुन तयार पार्दा त्यसले खुला सिमाना रहेका मुलुकहरुमा कस्तो असर गर्छ भन्ने आंकलन नगर्दा भारतका विभिन्न नीतिगत निर्णयले नेपाल र भुटानलगायत मुलुकमा समस्या पैदा गर्ने गरेका उदाहरणहरु छन्  ।
 
जुलाई १ देखि भारतले वस्तु तथा सेवा करको कार्यान्वयन गर्दैछ । यसलाई भारतको इतिहासमा नै एउटा महत्वपूर्ण आर्थिक कदमको रुपमा लिइएको छ । झण्डै एक दशकको तयारीपछि भारतले यसको कार्यान्वयनको प्रक्रिया थालेको हो । गतवर्ष मात्र यसका लागि आवश्यक पर्ने संवैधानिक तथा कानुनी प्रक्रिया पूरा भएको थियो । विशेषत: निर्यात बढाउने र अनावश्यक दोहारो कर हटाउनु नै यसको प्रमुख लक्ष्य रहेको भारतीय अधिकारीहरुले बताउँदै आएका छन् । 
 
तीनवर्ष अगाडि नै अर्थमन्त्री अरुण जेट्लीले यो विधेयक संसद्‍मा प्रस्तुत गरेका थिए । यसले केन्द्रीय अप्रत्यक्ष कर, केन्द्रीय एक्साइज डयुटी, काउन्टर भेलिङ डियुटी र सर्भिस् शुल्कलाई एउटै बृहत् छातामुनि ल्याउँछ । भारतमा यसलाई करलाई सरलीकरण गर्ने एक महत्वपूर्ण कदमको रुपमा व्याख्या गरिएको छ । जिएसटीले करको दायरा न्युनतम ५ प्रतिशत तय गरेको छ भने बढीमा २८ प्रतिशत । दैनिक अत्यावश्यक वस्तुमा न्युनतम कर लगाइएको छ भने सुविधाभोगी सामानहरुमा बढी कर तोकिएको छ ।

खाद्यान्न, ताजा तरकारी, ताज दूध, पत्रिकामा शुन्य कर निर्धारण गरिएको छ । त्यसै गरी चिया, कफी, औषधि, बच्चाको मिल्क फुड, कोल, घरमा प्रयोग हुने एपीजी र नवीकरणीय उर्जामा ५ प्रतिशत कर निर्धारण गरिएको छ । त्यसै गरी वटर, फलफूल जुस, मल, छालाका सामाग्री तथा विद्युत्‌बाट चल्ने सवारी साधनहरुमा १२ प्रतिशत कर निर्धारण गरिएको छ ।

त्यसैगरी टुथपेस्ट, पेट्रोलियम, आइसक्रिम तथा अन्य औद्योगिक रसायनहरुका लागि १८ प्रतिशत कर निर्धारण गरिएको छ । एयर कन्डीसन, रेफ्रिरेजेरेटर, सेनिटरी सामानहरुमा भने २८ प्रतिशत कर निर्धारण गरिएको छ । नयाँ कर प्रणाली अनुसार स्वाथ्य र शिक्षा भने करको दायरामा पर्ने छैन । भारतको जिएसटी काउन्सिलकाअनुसार जिएसटीको कार्यान्वयनपछि जुत्ता सस्तो हुने छ भने सुन महँगो हुने छ ।
 
तर, भारतका केही मन्त्रालयहरुले नयाँ कर प्रणालीका सम्बन्धमा पर्याप्त तयारी नभएका कारण कार्यान्वयनको मिति सार्न समेत आग्रह गरिरहेका छन् । भारतको पर्यटन मन्त्रालयले लागू गर्ने समय सेप्टेम्बरमा सार्नको लागि अर्थमन्त्रालयलाई आधिकारिक रुपमा आग्रह गरेको छ ।

प्रकाशित : असार १, २०७४ १०:३३
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT

लन्डन टावर आगलागीमा मृत्यु हुनेको संख्या १२ पुग्यो

कान्तिपुर संवाददाता

काठमाडौं — पश्चिम लन्डनको नटिङ हिलनजिक अवस्थित २४ तले आवासीय भवनमा मंगलबार राति भीषण आगलागी हुँदा मर्नेको संख्या १२ पुगेको छ । प्रहरीले मृतक संख्या अझ बढ्ने जनाएको छ ।

घाइते ७४ मध्ये १८ जनाको चिन्ताजनक अवस्थामा उपचार भइरहेको छ ।अग्नी नियन्त्रकहरुले ६५ जनाको सकुशल उद्दार गरेका छन् । 

नर्थ केन्जिङटनको ल्याटिमेर रोडमा अवस्थित १२० फल्याट रहेको ६८ मिटर अग्लो ग्रेनफेल टावर (अपार्टमेन्ट) मा राती करिब एकबजेतिर लागेको आगलागीबाट कयौं हताहत भएको अनुमान छ । भवनभित्र ४ देखि ६ सय मानिस रहेको हुन सक्ने अनुमान गरिएको छ । अझै मानिसहरु हराइरहेका छन् ।

...

पश्चिम लन्डनको नटिङ हिलनजिक अवस्थित २४ तले आवासीय भवनमा मंगलबार राति भीषण आगलागी हुँदा ६ जनाको मृत्यु भएको छ । स्कटल्यान्ड यार्डले मृतक संख्या बढ्ने बताएको छ । लन्डन एम्बुलेन्स सर्भिसले घाइते ७४ जनाको लन्डनका विभिन्न ६ अस्पतालमा उपचार भइरहेको जनाएको छ । तीमध्ये २० घाइतेको अवस्था गम्भीर छ । 

नर्थ केन्जिङटनको ल्याटिमेर रोडस्थित १ सय २० फ्ल्याट रहेको ६८ मिटर अग्लो ग्रेनफेल टावर (अपार्टमेन्ट) मा राति करिब १ बजेतिर आगो सुरु भएको थियो । लन्डन फायर कमिस्नर डेनी कोटोनले अकस्मात् लागेको आगोले हताहती धेरै हुन सक्ने बताउँदै अहिले नै संख्या यकिन नभएको बताइन् ।

 ‘मैले अग्नि नियन्त्रणको काम थालेको २९ वर्षमा यस्तो भीषण आगलागी कहिल्यै देखेको थिइनँ,’ कोटोनले भनिन्, ‘आगोले २४ तला पूरै जलेको छ ।’ बुधबार बिहान आयोजित पत्रकार सम्मेलनमा उनले भवनभित्र अझै मानिस फसिरहेका छन् कि भन्नेबारे खोजी भइरहेको र उद्धार जारी रहेको बताइन् । उनका अनुसार आगो सुरु भएको ६ मिनेटभित्र अग्नि नियन्त्रक घटनास्थल पुगिसकेका थिए । 

सुतिरहेका बेला उक्त टावर ब्लकमा आगो लागेपछि मानिस ‘बचाऊ बचाऊ’ भन्दै चिच्याइरहेका थिए । कतिपय महिला आफ्ना केटाकेटीलाई झयालबाट फालेर सहयोग याचना गरिरहेका थिए । केन्जिङटन एन्ड चेल्सी काउन्सिलका लिडर निक प्याजेट ब्राउनले सयौं मानिस भवनभित्र हुन सक्ने बताउँदै यकिन संख्याबारे जाँचबुझ भइरहेको बताए । 

दी टेलिग्राफले भवनभित्र ६ सयभन्दा बढी मानिस रहेको हुन सक्ने उल्लेख गर्दै कति जना भागेर ज्यान बचाउन सफल भए भन्नेबारेमा थाहा नभएको जनाएको छ । केटाकेटी र वृद्धवृद्धा अझै हराइरहेका छन् । अग्निपीडितका लागि ल्याटिमेर कम्युनिटी सेन्टर, सेन्ट क्लेमेन्टस् चर्च, हयारो क्लब र रग्बी पोर्टोबेलो ट्रस्टमा आश्रय दिइएको छ । स्थानीय च्यारिटीले पीडितलाई आवश्यक राहत सामग्री वितरण गरेका छन् । 

आगलागी भएको स्थान नेपाली दूतावास नजिक छ । दूतावासका उपनियोग प्रमुख शरदराज आरणले दु:खद घटना सुन्नुपरेको जनाउँदै नेपाली हालसम्म प्रभावित भएको खबर नआएको बताए । उनले दूतावास मेट्रो पुलिस र काउन्सिलसँग सम्पर्कमा रहिरहेको समेत जनाए । 

कम्तीमा ४५ दमकलमा आएका २ सयभन्दा बढी अग्नि नियन्त्रकलाई आगो नियन्त्रणमा लिन हम्मेहम्मे पर्‍यो । सुरु भएको झन्डै १२ घन्टासम्म पनि भवनमा आगो बलिरहेको देखिन्थ्यो । दोस्रो तलाबाट हेर्दाहेर्दै आगो करिब २० मिनेट अवधिमा कसरी तीव्र रूपमा माथि फैलियो भन्नेबारे प्रश्न उठेको छ । 

अधिकारीहरूले आगलागीको कारणबारे अनुसन्धान थालिएको बताएका छन् । प्रधानमन्त्री टेरेजा मेले घटनाप्रति दु:ख व्यक्त गर्दै दिवंगतप्रति श्रद्धाञ्जली अर्पण गरेकी छन् । लन्डन मेयर सादिक खानले घटना दु:खद र कारुणिक भएको बताउँदै १ सय भन्दा बढी प्रहरी, १ सय प्यारामेडिक्स र २ सय ५० अग्नि नियन्त्रक खटिएको जनाए । ग्रेनफेल एक्सन ग्रुपले चार वर्षयता भवनमा विपत्ति आउन सक्ने जोखिमबारे सम्बन्धित निकायलाई अवगत गराए पनि बेवास्ता गरिएको दाबी गरेको छ । गत नोभेम्बरमा पनि भवनको फायर सेफ्टीबारे प्रश्न उठेको थियो । 

आगोले क्षतिग्रस्त भएपछि उक्त भवन कुन बेला ढल्ने भन्नेबारे चिन्तासमेत व्यक्त गरिएको छ । सन् १९७४ मा निर्मित ल्यानक्यास्टर वेस्ट स्टेट टावर गत वर्ष मे २०१६ मा करिब १ करोड पाउन्ड खर्चमा मर्मत सम्भार र स्तरोन्नति गरिएको जनाइएको छ ।


धेरै मानिस निस्कन सकेनन् : जोडी मार्टिन, प्रत्यक्षदर्शी
मेरो चारैतर्फ भवनको जलेका टुक्रा खसिरहेका थिए । अचानक म एउटा तातो फलामको टुक्रासँग ठोक्किएँ । म अरू मानिसलाई चाँडो बाहिर निस्कन आग्रह गर्दै चिच्याइरहेको थिएँ । 

आगो बढ्दै जाँदा अग्नि नियन्त्रकहरू पनि आइसकेका थिए । मानिस झयालबाट आफ्नो फोन र टर्चलाइट देखाएर उद्धारका लागि अनुनय गरिरहेका थिए । बिस्तारै पूरै भवन आगो र धूवाँले छोपिन थालेको थियो । 

मलाई लाग्छ, भवनमा धेरै मानिस थिए तर बढीजसो बाहिर निस्कन सकेनन् ।
...
बच्चालाई झयालबाट फालिँदै थियो : तमारा, प्रत्यक्षदर्शी
एक बजेतिर आमाले मलाई फोन गर्दै बाहिर आगो लागेकाले चाँडो निस्कन भन्नुभयो । म बाहिर निस्कँदा भवनको देब्रेतिरको भाग पूरै जलिसकेको थियो । पूरै भवन आगोको लपेटाले घेरिएको थियो । मानिस ‘हेल्प मी’ भन्दै सहयोगको याचना गरिरहेका थिए । झयालबाट बच्चालाई फयाँकिरहेका थिए र भन्दै थिए, ‘मेरो बच्चालाई बचाउनुस् ।’ 

त्यहाँ दमकल, प्रहरीको एम्बुलेन्स सबै थिए, तर उनीहरू भवनभित्र जान सकिरहेका थिएनन् । उनीहरू मानिसलाई भित्रै बस्न आग्रह गर्दै आफूहरू आएर उद्धार गर्ने बताइरहेका थिए । १५ मिनेटमै पूरै भवन जल्न थाल्यो । त्यति हुँदा पनि झयालबाट आवाज आइरहेको थियो, ‘हेल्प मी, हेल्प मी ।’ – बीबीसीबाट

प्रकाशित : असार १, २०७४ १०:३३
पूरा पढ्नुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्