मंसिरदेखि चमेलियाको बिजुली

खगेन्द्र अवस्थी, मनोज बडू

चमेलिया (दार्चुला) — पाँच वर्ष ढिलाइ र झन्डै दोब्बर खर्च लागेको चमेलिया जलविद्युत् आयोजनाबाट मंसिरदेखि बिजुली उत्पादन हुने भएको छ । बैतडी र दार्चुला छुट्याउने नदी चमेलियामा निर्माणाधीन ३० मेगावाट क्षमताको जलविद्युत् परियोजना उत्पादनको चरणमा पुगेको छ ।

चमेलिया आयोजनाको विद्युत् आगामी नोभेम्बरबाट उत्पादन हुने आयोजनाको भनाइ छ । 

आयोजना प्रमुख अजयकुमार दाहालका अनुसार परीक्षण (ड्राई टेस्ट) को काम सकेर अन्तिम उत्पादन र प्रसारणको काम भइरहेको छ । 

साढे ४ किलोमिटर सुरुङको ३ टनेलमध्ये १ र ३ नम्बर बन्द गरिसकेको र २ नम्बर टनेल बन्द गर्ने कार्य भइरहेको छ । ‘प्लकिङ र सुरुङ सरसफाइ सकिएपछि सिभिलतर्फको काम सकिनेछ । 

त्यसपछि सुरुङमा पानी छोडिनेछ,’ उनले भने, ‘सुरुङ टेस्ट भएपछि पावरहाउसमा जडान मेसिन टेस्ट गरिन्छ ।’ उनले अक्टोबरमा टेस्टिङ सकेर नोभेम्बरमा उत्पादन सुरु गर्ने गरी काम भइरहेको जानकारी दिए । 

परियोजनाले ६ वर्ष ढिलो उत्पादन गर्न थालेको भए पनि स्थानीय बासिन्दा खुसी छन् । ‘परियोजनाबाट बिजुली उत्पादन सुरु हुन लागेकोमा हामी खुसी छौं,’ स्थानीय गोविन्द बोहराले भने, ‘लोडसेडिङ’ को मार खेपिरहेका नेपालीलाई राहत पक्कै हुन्छ ।’ उनले उत्पादन खर्चमा बढाएको लागत, निर्माण कार्यमा सुस्तता र आर्थिक अनियमितताले सन्तोष गर्ने ठाउँ कमै रहेको सुनाए । 

ठेकेदार र सरकारी पक्षबाट भएको ढिलाइका कारण आयोजनाको लागत सुरुमा अनुमान गरिएभन्दा दोब्बर पुगेको छ । ८ अर्ब अनुमान गरिएको आयोजनामा १५ अर्ब ६० करोड रुपैयाँमा आयोजनाले निर्माण कार्य सम्पन्न गर्न लागेको हो । २००७ मा सुरु भएको परियोजनाको सुरुको अनुमानित लागत मूल्य ८ अर्ब ५० करोड रुपैयाँ थियो । ठेकेदार कम्पनी चाइनाको गेजुवा ग्रुप (सीजीजीसी) र विद्युत् प्राधिकरणबीच सम्झौता हुँदा निर्माण कार्य २०११ मा सम्पन्न गर्ने लक्ष्य थियो । ‘निर्माण कार्यमा भएको ढिलाइले लागत मूल्य वृद्धि हुँदै गएको हो,’ आयोजना प्रमुख दाहालले भने, ‘ठेकेदार कम्पनी, परामर्शदाताको लापरबाही र सरकारी बेवास्ताले समयमै परियोजनाको निर्माण कार्य सम्पन्न हुन सकेन ।’ अब अन्तिम चरणको कामले गति पाएमा नोभेम्बरबाट बिजुली उत्पादन भई १३२ केभी राष्ट्रिय प्रसारण लाइनमा जोडिने उनले जानकारी दिए । उनले सुरुङ भत्केकाले पुनर्निर्माण (भेरिएसन) मा आर्थिक अनिमियतताको छानबिन प्रकरणले समेत केही महिना काम रोकिएको बताए ।

निर्माण ढिलाइले स्थानीय प्रभावित
निर्माण ढिलाइले लामो समयसम्म स्थानीयले दूषित वातावरणको असर खेप्नुपरेको छ । स्थानीय अर्जुनबहादुर बोहराले निर्माणमा भएको ढिलाइले राज्यको व्ययभार मात्रै थपिएन, स्थानीयले समेत सास्ती भोग्नुपरेको बताए । ‘स्वच्छ भई बग्ने नदीको पानी लामो समयदेखि पिउन र सिँचाइ गर्न अनुपयोगी भएको छ,’ उनले भने, ‘नदी दूषित हुनाले घरपालुवा जनावर मरेका छन् । मान्छे र जनावरका लागि पिउने पानीको अभाव भएको छ ।’ उनले कृषिका लागि सिँचाइ गर्नसमेत नदीको पानी उपयोगी नभएको बताए । त्यस्तै खड्कबहादुर खडायतले चमेलियाको नाममा नेता र कर्मचारी मोटाउने काम बढी भएको सुनाए । ‘देशमा जति प्रधानमन्त्री, मन्त्री भए, सबैले चमेलियाका गाडी चढे भन्ने सुन्यौं,’ उनले भने, ‘त्यो रकम निर्माणस्थलमै लगानी भए आज यसको लागत बढ्ने थिएन होला ।’ 

चमेलिया आयोजना र त्यसको बिजुली राष्ट्रिय ग्रिडमा जोड्न प्रसारण लाइन बनेपछि दार्चुलामा अन्य आयोजना पनि बन्न थालेका छन् । आयोजना प्रमुख दाहालका अनुसार पछिल्लो समयमा चमेलिया र शाखा नदीबाट करिब ५ जलविद्युत् कम्पनीले अध्ययन गरिरहेका छन् । उनका अनुसार नौगाडमा अपि हाइड्रोपावरले बिजुली उत्पादन सुरु गरिसकेको छ । त्यस्तै अपर चमेलियाले अध्ययन थालेको छ । 

प्रकाशित : आश्विन २६, २०७४ ०९:०३
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

मूल्य नतोक्दै यार्साको व्यापार

वसन्तप्रताप सिंह

बझाङ — यस वर्ष यार्सागुम्बुको मूल्य नतोकेरै व्यापार भएको छ । संकलन भएको ३ महिना बित्दा पनि मूल्य नतोकिएपछि संकलकले स्थानीय व्यापारीलाई बिनादर यार्सागुम्बु बेचेका हुन् ।

लामो समयसम्म भण्डारण गर्दा यार्सागुम्बु बिग्रने जोखिम भएकाले मूल्य नतोकेरै भए पनि बेच्न बाध्य भएको संकलकले बताएका छन् ‘जेठमै टिपेको किरा बचाएर राख्नै मुस्किल हुन्छ,’ काँडाका घुरन बोहराले भने, ‘राम्रोसँग भण्डार गर्न सकेन भने ढुसी पर्छ, कालो हुन्छ । किरा बिग्रेपछि मूल्य पनि कम पाइन्छ, त्यही भएर दर नतोकेरै दिनुपरेको हो ।’ उनले ठूला व्यापारीले यार्सा काठमाडौं लगे पनि बिक्री भइ नसकेको भन्दै हालसम्म भुक्तानी नदिएको बताए । भदौ पहिलो साता बिनादर यार्सा बिक्री गरेका संकलकले हालसम्म पैसा पाएका छैनन् ।

यार्सागुम्बु निकै मूल्यवान् भएका कारण घरमा लामो समय राखिरहँदा चोरको पनि डर हुने भएकाले विश्वासकै भरमा स्थानीय व्यापारीलाई जिम्मा लगाएको अर्का संकलक रुन्छे बोहराले बताए । ‘त्यत्रो सम्पत्ति कति दिनसम्म रुँगेर बस्नु, कसैले लुटिदियो भने वर्षभरिको कमाइ स्वाहा हुन्छ,’ उनले भने, ‘बरु १/२ लाख रुपैयाँ कम पाए पनि व्यापारीलाई बुझाएपछि ढुक्क भइन्छ ।’ यार्साकै आम्दानीको भरमा गुजारा चलाइरहेका संकलकहरू भुक्तानी नहुँदा समस्यामा परेको उनले बताए ।

स्थानीय व्यापारीले यार्साको मूल्य तोक्नका लागि संकलकलाई गाउँबाट यार्सा सदरमुकाममा ल्याउन लगाउने गरेका छन् । सदरमुकाममा ल्याएपछि समयमै मूल्य नतोक्दा आफूसँगै राखिरहनु जोखिम हुने गरेकाले पछि मूल्य तोक्ने सर्तमा भए पनि दिनुपर्ने बाध्यता रहेको काँडाकै संकलक पूर्ण बोहराले बताए ।

बोहराले मात्र पछि मूल्य तोक्ने सर्तमा एक स्थानीय व्यापारीलाई डेढ किलो यार्सा जिम्मा लगाएको बताए । ‘तिम्रो सामान कस्तो छ नहेरेरै कसरी मूल्य तोक्ने ? चैनपुरमा ल्याऊ, हेरेपछि मूल्य भन्छौं भन्छन्,’ उनले भने, ‘चैनपुरमा ल्याएपछि हामीलाई पनि चिनियाँले मूल्य तोकेको छैन, काठमाडौं लगेपछि जतिमा बिक्री हुन्छ त्यही आधारमा दिन्छौं भन्छन् । जोखिम मोल्नुभन्दा त घाटा खाएरै भए पनि अन्धाधुन्ध बुझाउनुपर्ने बाध्यता छ ।’ केही संकलकले स्थानीय व्यापारीबाट पहिले नै पेस्कीस्वरूप रकम लिएको हुनाले पूर्वसर्तअनुसार मोल नतोकेरै दिएको उनले बताए ।

बझाङका स्थानीय व्यापारीले संकलकबाट यार्सा एकठ्ठा गरी काडमाडौं लगेर चिनियाँलाई बिक्री गर्ने गर्छन् । काठमाडौंमा कति मूल्य पाइने हो भन्ने यकिन नभएका कारण मूल्य नतोकेरै यार्सा उठाउनुपरेको स्थानीय व्यापारीहरूको भनाइ छ । चिनियाँ व्यापारीले यार्साको मूल्य नतोकेका कारण आफूहरूले पनि संकलकबाट मूल्य नबताएरै यार्सा खरिद गरेको उद्योग वाणिज्य संघका अध्यक्ष दानबहादुर सुर्मेलीले बताए ।

‘काठमाडौंमा कति रेट लाग्छ भन्ने थाहा छैन, त्यही भएर रेट नकाटेरै उठाएका हौं,’ उनले भने, ‘चिनियाँले जति दिन्छन्, त्यसमा आफ्नो सामान्य मार्जिन राखेर संकलकलाई दिने हो । पहिलेदेखि नै यस्तै चल्दै आएको छ ।’

अर्का व्यापारी फुन्जुक लामाले कसै–कसै संकलकसँग मात्र मूल्य नतोकेर यार्सा लिएको भए पनि अधिकांशको तोकेरै खरिद गरेको दाबी गरे । उनले १ सय किलोभन्दा बढी यार्सा खरिद गरेको बताए । उनले संकलकलाई १० देखि १३ लाख रुपैयाँसम्म प्रतिकिलो मूल्य दिएर खरिद गरेको बताए ।

चिनियाँ व्यापारीले यार्सा नउठाइदिएका कारण संकलकको रकम दिन नसकिएको र यार्सा बिक्री भएपछि चाँडै रकम भुक्तानी गरिने व्यापारीले बताएका छन् । संकलकबाट मूल्य नतोकेरै यार्सा खरिद गर्ने गरेका कारण ज्यान जोखिममा राखेर यार्सा टिप्ने संकलकले कम मूल्य पाउने र स्थानीय व्यापारीले बढी फाइदा लिने गरेको संकलकहरू बताउँछन् । यार्साको मूल्यका सम्बन्धमा सरकारले विदेशी ग्राहकसँग सहजीकरण गरेर निश्चित मूल्य तोकिदिएमा ठूलो संख्यामा रहेका स्थानीय संकलकलाई फाइदा हुने संकलक बताउँछन् ।

प्रकाशित : आश्विन २६, २०७४ ०९:०३
पूरा पढ्नुहोस्
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT