निर्वाचनले बजार अनुगमन स्थगित

अनुगमन रोक्नु ठीक होइन : विज्ञ
एकजना मात्रै कर्मचारी छन्, त्यसैले अनुगमन गरेका छैनौं : आपूर्ति विभाग
राजु चौधरी

काठमाडौं — सरकारले एक सातादेखि बजार अनुगमन स्थगित गरेको छ । निर्वाचनको मुखमा आर्थिक चलखेल बढे पनि बजार अनुगमन तीव्र बनाउनुको सट्टा स्थगित गरेको हो । बजार अनुगमन गरेर मूल्य हस्तक्षेप गर्ने अधिकार आपूर्ति व्यवस्थापन तथा उपभोक्ता हित संरक्षण विभागको हो । खाद्य प्रविधि तथा गुण नियन्त्रण विभागको दायित्व पनि हो ।

नापतौल तथा गुणस्तरको अनुगमन गर्ने जिम्मा गुणस्तर तथा नापतौल विभागको हो । 

ती निकायहरूले अनुगमन स्थगित गरेका छन् । निर्वाचनको समयमा बजार अनुगमन ठप्प हुँदा बजार अस्तव्यस्त भएको जानकारहरू बताउँछन् । अहिलेको अवस्थामा सबै प्रणालीले अनुगमन तीव्र बनाउने उनले बताए ।

‘चुनावको मुखमा बजार अनुगमन रोक्नु बिलकुल नाजायज हो,’ पूर्ववाणिज्य तथा आपूर्ति सचिव पुरुषोत्तम ओझाले भने, ‘चुनावको मुखमा अनुगमन थप तीव्र बनाउनुपर्छ ।’ उनका अनुसार हाल बजारमा पर्याप्त पैसा छ । पैसाले मूल्यमा उतारचढाव ल्याउँछ । चलखेल पनि हुनसक्छ । यस्तो अवस्थामा अनुगमन रोक्नु जायज नभएको ओझाको भनाइ छ । अनुगमन सिजनल हुँदा बजार स्वस्छ हुन नसकेको उनले आरोप लगाए । करिब एक महिनाअघि आपूर्ति विभागले दैनिक ४ टोलीमार्फत अनुगमन तीव्र बनाए पनि अहिले भने ठप्प पारेको हो । विभागले एक साता एक/दुई टोलीबाट अनुगमन गरे पनि खुद्रा, किराना पसलमा केन्द्रित बनाएको थियो । अहिले अनुगमन नै स्थगित भएको हो । विभागका महानिर्देशक कुमार दाहालले सबै कर्मचारीहरू निर्वाचनमा खटिएकाले अनुगमन हुन नसकेको बताए । चुनावपश्चात् अनुगमन तीव्र बनाइने बताए । ‘विभागमा एकजना मात्रै कर्मचारी छन् । त्यसैले अनुगमन हुन सकेको छैन,’ उनले भने ।

निर्वाचनको समयमा ठूला व्यावसायिक घरानामा अनुगमन गर्दा निर्वाचन प्रभावित हुने भन्दै केन्द्रबाटै निर्देशन भएकाले पनि अनुगमन स्थगित भएको विभागका कर्मचारीहरू बताउँछन् । ‘अनुगमनले निर्वाचन प्रभावित हुने भन्दै अधिकांश कर्मचारीलाई अनुगमनको सट्टा चुनावमा खटाएको छ,’ एक कर्मचारीले भने, ‘जसले गर्दा बजार अनुगमन भएको छैन ।’ खाद्य प्रविधि तथा गुण नियन्त्रण विभागका प्रवक्ता पूर्णचन्द्र वस्तीको भनाइ पनि उस्तै छ । कर्मचारीहरू सबै निर्वाचनमा खटिँदा अनुगमनको काम प्रभावित भएको उनले बताए । 

‘कर्मचारीहरू सबै चुनावमा खटिएका छन् । चुनावपश्चात् अनुगमन हुन्छ,’ उनले भने । अनुगमन नहुनुमा विभाग नै दोषी भएको उपभोक्ताकर्मीहरू बताउँछन् । बजार अस्तव्यस्त पार्नेगरी कर्मचारीहरूलाई चुनावमा पठाउन नहुने उनीहरूको भनाइ छ । ‘चुनावका कारण बजारमा प्रशस्त पैसा छ । बढी भोजभतेर हुँदा मूल्य बढ्ने सम्भावना बढेको छ,’ राष्ट्रिय उपभोक्ता मञ्चका अध्यक्ष प्रेमलाल महर्जनले भने, ‘यस्तो अवस्थामा अनुगमनका कर्मचारी चुनावमा खटाउनु विभागकै कमजोरी हो ।’ 

निर्वाचन आयोगले पनि यस्तो कुरामा ध्यान दिनुपर्ने उनले बताए । बजारलाई स्थिर अवस्थामा राख्न अनुगमन निरन्तर हुनुपर्ने उनको भनाइ छ । मञ्चका अनुसार चुनावलाई आवश्यक पर्ने इन्धनमा केही समस्या देखिएको छ । केही पम्पहरू बन्द छन् । खाद्यवस्तुको हकमा माछा/मासुको मूल्यमा केही वृद्धि भएको छ । ‘चुनावमा माछा/मासुको खपत ह्वात्तै बढेको छ,’ उनले भने, ‘माग बढेकै कारण २ सय ८० रुपैयाँ पर्ने कुखुराको मासु ३ सय ५० रुपैयाँमा बिक्री भएको उजुरी परेको छ ।’

अनुगमन नहुँदा बजार लथालिंग अवस्था पुग्दा त्यसले सीधै उपभोक्तालाई प्रभावित पर्ने उनले बताए । विभागले अनुगमन नगरे पनि व्यवसायीलाई निगरानीमा राखेको विभागका कर्मचारीहरू बताउँछन् । निर्वाचनलगत्तै अनुगमनको प्रभाव देखिने महानिर्देशक दाहालले बताए । ‘अहिले अनुगमन स्थगित भए पनि २२ गतेदेखि उपभोक्ताले राहत पाउनेगरी अनुगमन गर्छौं,’ उनले भने । विभागले हरेक पटक गरेको अनुगमनमा एउटै प्रकारको कैफियत भेटिने गरेको छ । अनुगमनको क्रममा कैफियत अनुसार केही फर्ममा सिलबन्दी गरे पनि व्यवसायी पुन: सोही प्रवृत्ति दोहोर्‍याएका छन् । विभागले प्रथम चौमासिकमा २८ सय ७७ व्यावसायिक फर्ममा अनुगमन गरेको थियो । तीमध्ये अधिकांश फर्ममा कैफियत भेटिए पनि कारबाही नगरी उन्मुक्ति दिइएको छ ।

प्रकाशित : मंसिर २१, २०७४ १०:२८
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT

कोदो र मकै मात्र हुने जमिनमा तरकारी

पानी र मोटरबाटो पुगेपछि खेती प्रणाली नै फेरियो
प्रताप विष्ट

बुढीचौर (मकवानपुर) — कोदो र मकैमात्र उत्पादन हुने भिरालो बारीमा अहिले मनग्ये तरकारी उत्पादन हुने गरेको छ । विगतमा पानीको अभावले तरकारी हुँदैन्थ्यो ।

तरकारी उत्पादन भए पनि मोटरबाटो नभएकाले बजारमा पुर्‍याउन सकिँदैनथ्यो ।

मकवानपुर गढी–८ बुढीचौरका सोमलाल रुम्बाको विगत दुई वर्षदेखि आम्दानीको मुख्य स्रोत तरकारी रहेको छ । मकै र कोदोमात्र लगाउने बारीमा अहिले सिमी, रायोसाग, मुला र करेलाको बोटले ढाकेको छ । वर्षायाम उनले त्यही बारीबाट एक लाखको काँक्रो बिक्री गरे । गत वर्ष सोमलालले तरकारी मात्र २ लाख रुपैयाँ भन्दा बढी बिक्री गरेर आम्दानी गरे । ‘यो वर्ष तरकारीबाटमात्र साढे २ लाख रुपैयाँभन्दा बढी आम्दानी हुन्छ’ उनले भने, ‘भिरालो बारी र कान्लामा

अम्रिसो पनि लगाइएको छ, त्यसबाट पनि राम्रै आम्दानी हुन्छ ।’ दुई वर्षअघि तत्कालीन जिविसको सहयोगमा गाउँमा पिउने पानीको व्यवस्था भएको थियो । घरमाथि नै पानी ट्यांकी भएकाले पानी पिउन मात्र होइन तरकारी खेती गर्न पनि पुग्छ । त्यसैले रुम्बाले तरकारी खेती गरेका छन् ।

रायोसाग र सिमीले अहिले उनको बारी हरियाली बनेको छ । घरको आँगनका रहेको धारामा २४ सै घण्टा पानी आउँछ । यो वर्ष रायोसाग मात्र उनले अहिलेसम्म १० हजार रुपैयाँको बिक्री गरिसकेका छन् । अझ त्यति नै बिक्री हुन्छ । सिमीका कोसा उनी बिक्री गर्दैनन् । गेडा मात्र बिक्री गर्ने गर्छन् । सिमी झपक्कै फलेका कारण सिमीको थाक्रोसमेत लच्काएको छ । हेटौंडा–सिखरकटेरी–सुकौरा हुँदै बुढीचौर मोटरबाटो पुगेकाले मेहेनती कृषक रुम्बाले उत्पादन गरेको तरकारीलगायत कृषिजन्य वस्तु बजार पुर्‍याउनसमस्या छैन ।

‘पहिले–पहिले उत्पादन गरेको तरकारी मोटरबाटोको अभावले बजार पुर्‍याउन समस्या थियो’ कृषक रुम्बाले भने, ‘अहिले बजारको समस्या छैन, उत्पादन गर्न सक्नुपर्छ ।’ रुम्बाको गोठमा २ वटा लैना भैंसी र चारवटा पाडापाडी छन् । दैनिक दूध बिक्री गरेर पनि आम्दानी गर्छन् भने भैंसीको प्राङ्गारिक मल हालेर तरकारी उत्पादन गर्ने गरेका छन् । अहिलेसम्म तरकारीमा उनले रासायनिक मल हालेकै छैनन् । त्यति मात्र होइन तरकारीमा एक थोपा विषादी पनि हालेका छैनन् । ‘रासायनिक मल र विषादी हाल्ने गरेका छैनांै’ कृषक रुम्बाले भने, ‘मैले मात्र होइन यहाँका अधिकांश कृषकले रासायनिक मल र विषादी हाल्दैनन् ।’ ९ रोपनी जग्गाका धनी रुम्बाले ६ रोपनीभन्दा बढीमा तरकारी खेती गर्ने गरेका छन् । तरकारी खेतीको आम्दानीले घरको छानामा जस्तापाता लगाएका छन् भने ६ वटा छोराछोरीलाई पढाएका छन् ।

चारैतिर डाँडाले घेरेको केही भाग समथर र भिरालो जमिन भएको बुढीचौरको माथिल्लो भागको जमिन तोरीको फूलले पहेंलपुर देखिन्छ ।तल्लो भाग तरकारी खेतीले ढाकेको छ । प्लास्टिकको टनेल बनाएर पनि तरकारी उत्पादन गर्ने गरेका छन् ।

विगतमा मोटरबाटो र पानीको अभावले अन्यत्र बसाइँ सरेकाहरू पनि अहिले मोटरबाटो र पानीको सुविधा भएपछि बुढीचौरमा नै फर्केर बस्न थालेका छन् । पानी र मोटरबाटोले यहाँको खेती प्रणाली नै फेरिएको छ । गाउँका अधिकांश कृषकले तरकारी खेती गर्ने गरेका छन् । तामाङ समुदायको बाहुल्य रहेको उक्त बस्तीको जमिनको मूल्य अहिले वृद्धि भएको छ । अधिकांशले तरकारी खेती गर्ने गरेका छन् । ‘बुढीचौरको अर्गानिक तरकारी हो, बजार पुर्‍याउने बित्तिकै बिक्री हुन्छ’ अर्का कृषक सन्तबहादुर मोक्तानले भने, ‘बुढीचौरको तरकारी विषादीरहित स्वस्थकर छ ।

बुढीचौर विगतमा सिंगो गाविस थियो । अहिले उक्त गाविस मकवानपुरगढी गाउँपालिकामा गाभिएको छ । शिवम् सिमेन्टको खानी पनि त्यसै क्षेत्रमा परेकाले बुढीचौरको मोटरबाटो शिवम्ले बनाइदिने गरेको छ । ‘गाउँनजिकै ठूलो उद्योग स्थापना भएपछि बिनाशसँगसँगै विकास पनि हुँदोरहेछ’ स्थानीय विद्यालयका शिक्षक रामकुमार केसीले भने, ‘शिवम् सिमेन्टको खानी यस क्षेत्रमा नभएको भए हेटौंडा–शिखरकटेरी–सुकौरा हुँदै बुढीचौर आउने मोटरबाटो बन्ने थिएन ।’ उक्त मोटरबाटोहुँदै बुढीचौरबाट २ घण्टामाहेटौंडा आइपुगिन्छ ।

प्रकाशित : मंसिर २१, २०७४ १०:२८
पूरा पढ्नुहोस्
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT