सिँचाइ आयोजना अन्तिम चरणमा

कान्तिपुर संवाददाता

पर्सा — विश्व बैंकको लगानीमा गण्डक नहरअन्तर्गत जिल्लामा झन्डै ३ हजार हेक्टर खेतीयोग्य जग्गा सिञ्चित गर्ने लक्ष्यका साथ सञ्चालित सिँचाइ तथा जलस्रोत व्यवस्थापन आयोजना निर्माणको अन्तिम चरणमा पुगेको छ ।


बैंकको २० करोड रुपैयाँको लगानीमा नहरको ब्लक नम्बर २ अन्तर्गत साबिकको मुडली, मसिहानी, हरहिरपुरवीर्ता, भेडियाही, लहावरथकरी, सबैठवा, झकडा र वसन्तपुर गरी ८ गाविसका २ हजार ९ सय ९६ हेक्टर जग्गामा सिँचाइ सुविधा उपलब्ध गराउने लक्ष्यका साथ यो आयोजना निर्माण भइरहेको हो ।
निर्माणाधीन यो आयोजना त्यस भेगका किसानले सिँचाइका लागि भोग्दै आएको समस्या यकिन गरी गण्डक नहरबाट अर्को शाखा पक्की नहर निर्माण, त्यससँगै आवश्यक परेका स्थानमा कल्भर्ट निर्माण, पानी बाँडफाँड गर्ने संरचनाहरू र साइफनलगायत नहर छेउ सर्भिस सडक निर्माणको कामसमेत भई रहेको नारायणी सिँचाइ व्यवस्थापन डिभिजन कार्यालय बहुअरी वीरगन्जका प्रमुख डिभिजनल इन्जिनियर राजेन्द्रप्रसाद साहले जानकारी दिए । ‘काम दु्रत गतिमा भइरहेको छ,’ उनले भने, ‘यसै गतिमा काम भए आउँदो अढाई महिनाभित्र यो आयोजनाको काम सम्पन्न हुनेछ ।’
सूचना अधिकृत एवम् इन्जिनियर सुरेश साहका अनुसार, यो आयोजना सम्पन्न गर्न स्थानीय किसानले १ करोड ६० लाख रुपैयाँ बराबरको श्रमदान गरेका छन् । विगतमा रहेका तर जीर्ण भई उपयोगमा नआएका नहरमा पुराना संरचना र थप आवश्यक संरचनासमेत निर्माण गरी यो महात्त्वाकांक्षी आयोजना निर्माण भइरहेको उनले बताए ।
‘नहरको पुरानो संरचना पनि थियो तर ती जीर्ण भइसकेका थिए, त्यसले किसानलाई सिँचाइको सुविधा लिन अप्ठेरो भइरहेको थियो,’ उनले भने, ‘त्यो नहर प्रणालीलाई पुन:स्थापनागरेर स्थानीय जल उपभोक्ता समितिहरूलाई नै सञ्चालनको जिम्मा दिने नीति रहेको छ ।’ जलउपभोक्ता किसानलाई नै नहरको व्यवस्थापन, सेवा शुल्क लिने, आवश्यक मर्मत सम्भार गर्ने, आफै संचालन गर्ने सम्मको अधिकार दिन लागिएको उनले बताए ।

प्रकाशित : मंसिर २४, २०७४ ०८:५८
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

कृषि उत्पादनमा रूपन्देही आत्मनिर्भर

अमृता अनमोल

बुटवल — रूपन्देही धान, गहुँ र हरियो तरकारीमा आत्मनिर्भर बनेको छ । व्यावसायिक किसान बढ्दै र उन्नत प्रविधि, बीउ तथा उचित मलको प्रयोगले बर्सेनि उत्पादनमा वृद्धि भएको छ ।

जनसंख्यामा तीव्र वृद्धि र जग्गाको खण्डीकरणका बाबजुद किसानले धान, गहुँ र तरकारी बाहिरी जिल्लामा समेत पठाउने गरेका छन् । कृषि विकास कार्यालयका अनुसार रूपन्देहीमा उत्पादित धानमध्ये ५० प्रतिशत बाहिरी जिल्लामा जाने गरेको छ । गहुँ २० प्रतिशत र हरियो तरकारी २५ प्रतिशत बाहिरी जिल्लामा पुग्ने गरेको कार्यालयले जनाएको छ । यहाँ उत्पादित खाद्यान्न पहाडी जिल्लामा बढी जाने गरेको छ । 

रूपन्देही धान उत्पादनमा देशकै दोस्रो स्थानमा र गहुँ उत्पादनमा पहिलो जिल्ला हो । जिल्लामा गत वर्ष साढे ६९ हजार हेक्टर क्षेत्रफलमा धान रोपिएको थियो । यसबाट करिब ३ लाख ५५ हजार टन धान उत्पादन भएको कृषि विकासको तथ्यांक छ । पानी र मलको अभावले धान उत्पादन घट्दै गएपछि पछिल्ला वर्षहरूमा जिल्लामा कम पानी र रूखो जमिनमा पनि फल्ने जातका धानका बीउ रोप्ने लहर चलेको छ । सिँचाइ सुविधा बढाउन सके उत्पादन बढ्ने कृषि विकास कार्यालयका प्रमुख भोजराज सापकोटा बताउँछन् । 
रूपन्देहीको २९ हजार ४ सय हेक्टर क्षेत्रमा ४० हजार किसान गहुँ खेती गरेका छन् । यसबाट यो वर्ष मात्रै ८३ हजार ३ सय ४९ टन गहुँ उत्पादन भएको छ । गहुँका लागि अनुकूल मौसम र समयमा मलखाद उपलब्ध हँुदा यो वर्ष प्रतिहेक्टर २ दशमलव ८४ टन प्रतिहेक्टर उत्पादन भएको बाली विकास अधिकृत विनोद ज्ञवालीले बताए । यो वर्ष २९ हजार ४ सय हेक्टर क्षेत्रफलमा गहुँ लगाइएको थियो । यहाँका किसानले विजय, आदित्य, गौतम, भृकुटी, एनएल १०७३, एनएल २९७ लगायतका गहुँका बीउ छर्ने गरेका छन् । यो बीउ नमुनाका लागि देशभर निर्यात हुने गरेको छ । यहाँ रहेको राष्ट्रिय गहुँबाली अनुसन्धान केन्द्रले अहिलेसम्म ३७ वटा गहुँका बीउ अनुसन्धानबाट खेती गर्नका कृषकहरूलाई सिफारिस गरेको छ । यहाँका किसानले यिनै बीउको प्रयोग गरेका छन् । जिल्लाको सबै क्षेत्रमा सिँचाइको सुविधा बढाउने र उन्नत बीउ मात्रै प्रयोग गर्ने हो भने गहुँुमा यसको एकतिहाइ उत्पादन बढाउन सकिने बाली विकास अधिकृत ज्ञवालीले बताए । 
गाउँगाउँमा व्यावसायिक तरकारी खेती सुरु गरेपछि रूपन्देही आलुबाहेक सबै खाले तरकारीमा आत्मनिर्भर बनेको छ । यहाँको करिब २५ प्रतिशत हरियो तरकारी भैरहवा तथा बुटवलको थोक बजार केन्द्र हुँदै बाहिरी जिल्लामा समेत निर्यात हुने गरेको छ । यहाँको करिब ४ हजार ७५ हेक्टर क्षेत्रफलमा व्यावसायिक तरकारी खेती हुन्छ । यसबाट वार्षिक ८५ हजार ७ सय ५५ टन तरकारी उत्पादन हुने गरेको रूपन्देही कृषि विकास कार्यालयको तथ्यांक छ । बाह्रैमासे तरकारी खेती हुने मझगावा, सुर्यपुरा, मानपकडी, धमौली, भगवानपुर, खुदावगर, देवदहलगायतका साविकका १५ गाविस तरकारी खेतीका लागि पकेटको रूपमा अगाडि आएका छन् । चार वर्षयता युवा लक्षित व्यावसायिक तरकारी उत्पादन कार्यक्रमअन्तर्गत अनुदानको समेत व्यवस्था गरेपछि तरकारी उत्पादन र युवा किसानको सहभागितासमेत कृषि कार्यालयले जनाएको छ । 
रूपन्देही दलहन र तेलहनबाली उत्पादनमा भने निकै पछाडि छ । यी बालीहरूको व्यावसायिक खेती नहुँदा खपतको करिब ६० देखि ८० प्रतिशत दाल र तेल आयात गर्नुपरेको छ । जिल्लामा तेलहन र दलहनको उत्पादकत्व प्रतिहेक्टर एक टनभन्दा कम रहेको कृषिको तथ्यांकमा छ । दलहन बाली सात हजार चार सय ३७ हेक्टरमा छ । उत्पादकत्व भने ० दशमलव ८७ टन प्रतिहेक्टर मात्रै छ । यसले गर्दा ७ वर्षअघिसम्म दाल विदेश पठाउने रूपन्देहीले अहिले खपतको ६० प्रतिशत आपूर्ति गर्दै आएको छ । जिल्लामा करिब दुई हजार पाँच सय हेक्टरमा मात्रै मकै खेती हुने गरेको छ । मकै खेती प्रतिहेक्टर चार टन उत्पादन हुने गरेको छ । दलहन, तेलहन र मकै खेतीको उत्पादन बढाउन अनुदानसहितका कार्यक्रम सञ्चालन भएका छन् । तथ्यांकअनुसार जिल्लाको सात हजार एक सय ३७ हेक्टरमा तेलहन खेती गरिएको छ । उत्पादकत्व भने निकै कम अर्थात् ०.८६ टन प्रतिहेक्टर छ ।
रूपन्देहीले गत आर्थिक वर्षमा कुल ७३ हजार दुई सय २५ टन खाद्यान्न निर्यात गरेको थियो । खाद्यान्न उत्पादनमा अब्बल बन्दै गए पनि जिल्लाको जनसंख्या वृद्धिदर र जग्गा खण्डीकरण उच्च रहेकाले हालको अनुपातमा उत्पादनले १२ वर्ष मात्रै थेग्न सक्ने कृषि कार्यालयको अनुमान छ । यसका लागि जग्गाको विभाजन गरी खेतीयोग्य जग्गा अन्य प्रयोजनमा नदिने नियम तत्काल लागू गर्नुपर्ने प्रमुख सापकोटाले बताए । सिँचाइका कारण पनि लक्ष्यअनुसारको मल र बीउको प्रयोगअनुसारको उत्पादन भएको छैन । यसैले सिँचाई सुविधासमेत बढाउनु पर्ने उनले बताए । 

प्रकाशित : मंसिर २४, २०७४ ०८:५८
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्