कृषकले पाएनन् भटमासको मूल्य

खगेन्द्र अवस्थी

बैतडी — बैतडीको दोगडाकेदार गाउँपालिका २ का अर्जुनसिंह कुँवर हरेक वर्ष ४/५ क्विन्टल भटमास बेच्छन् । पाँच वर्षयता उनले उत्पादन गरेको भटमासको मूल्य बढेको छैन । ०६८ मा ४८ रुपैयाँ किलोमा बिक्री गरेका कुँवरले ४ वर्षदेखि ५० का दरमा बेच्दै आएका छन् । 

थोक बिक्रेताले मूल्य कम तोक्दा कृषकले भटमासको मूल्य नपाएका हुन । ५/६ वर्षयता ५० रुपैयाँ किलोमा खरिद हुँदै आएको छ । चामल, गहुँलगायत अन्य खाद्यान्न र दालबालीको मूल्य बढे पनि भटमासले मूल्य नपाएको कृषकहरूको गुनासो छ । कात्तिकदेखि पुससम्म भटमास बिक्री हुने सिजन हो । बैतडीका प्राय: सबै गाउँमा उत्पादन हुने भटमास स्थानीय व्यापारीले थोक बिक्रेताले तोकेको मूल्यअनुसार खरिद गर्छन् । पछिल्ला वर्ष सिजनअगावै दलालहरू गाउँ पसेर भटमासको बुकिङ गर्दै आएका छन् । पछि मूल्य झन् घट्ने हल्ला फैलाएर सुरुमै सस्तोमा खरिद गराउने स्थानीय व्यापारीहरू बताउँछन् । ‘बजारमा मूल्य अझै घट्ने हल्ला फैलाउँछन्, भाउ घट्ने डरले हतार गरेर बेच्छौं,’ कुँवरले भने, ‘अन्य दाल किलो सय घटी छैन, धेरै वस्तु बन्ने भटमासको भाउ उस्तै छ ।’

स्थानीय ब्यापारीबाट धनगढीका थोक व्यापारीले खरिद गर्छन् । थोक बिक्रेताले मूल्य कम तोक्दा कृषकबाट सस्तोमा खरिद हुँदै आएको हो । सामान्य किनबेच हुने भटमासको ०५४/५५ यता व्यापार बढेको हो । सुरुका वर्षमा १८/२० रुपैयाँ प्रतिकिलोमा खरिद भएको व्यापारीहरू बताउँछन् । मोटो चामलको मूल्य १६ रुपैयाँ किलो हुँदा भटमास २० रुपैयाँमा बिक्री भएको थियो । सुरुका वर्ष स्थानीय व्यापारीले कृषकलाई चामलसित भटमास साट्दै आएका थिए । ५ वर्षदेखि धनगढीका व्यापारीले एउटै भाउ राखेको स्थानीय व्यापारीले बताए । ‘गत वर्ष ५० मा खरिद गरेर ५२ मा बेचेका थियौं,’ डिलासैनी गाउँपालिका ६ गोकुलेश्वरका व्यापारी नरबहादुर भण्डारीले भने, ‘धनगढीका थोक व्यापारीले तोकेको मूल्यमा बिक्री गर्नुपर्छ ।’

राम्रो उत्पादन र सजिलै बिक्री हुने भएकाले कृषकले भटमासको खेती बढाउँदै आएका छन् । सिँचाइ सुविधा नभएको जग्गामा समेत बर्खामा धान, मकैको सट्टामा भटमास खेती गरिँदै आएको छ । खेती स्याहार्न सजिलो भएकाले रोपाइँ हुने खेतमा समेत भटमास लगाउन थालेपछि मूल्य नपाउँदा मारमा परेको सुर्नया गाउँपालिका ६ का कृषक गणेश अवस्थीले बताए । भटमासबाट तेल, सोयबिन, दूधलगायतका खाद्य वस्तु बनाइन्छ । दाल र अन्य प्रयोजनमा होटल र उपभोक्ताले खरिद गर्छन् । बैतडीकै सुर्नया गाउँपालिका ८ मा एक सहकारीले भटमासको दूध बनाउन सुरु गरेको थियो । दूधले बजार नपाउँदा केही महिनामै उत्पादन बन्द गरेको थियो ।

प्रकाशित : पुस २६, २०७४ ०७:५१
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT

बाँझो बन्यो खेतीयोग्य जमिन

खगेन्द्र अवस्थी

बैतडी — बँदेलले खेती नोक्सान पार्न थालेपछि जिल्लाका लेकाली क्षेत्रको जमिन बाँझो बन्न थालेका छन् । बँदेलले खाएर आलुको बीउसमेत जोगाउन नसकिने अवस्था भएपछि अहिले खेतीयोग्य जमिन चरन क्षेत्र बनेको छ ।

बैतडीको सुर्नया गाउँपालिका ६ मा चराउन छाडेका भैंसी । यहाँ ५/६ वर्षअघि आलु खेती हुन्थ्यो ।

आलु, मकै, कोदो खेतीबाट आम्दानी गर्दै आएका कृषकहरू बाली उत्पादन नहुँदा मर्कामा परेका हुन् । बँदेल, दुम्सीले लेकाली भेकको आलु उत्पादन घटेको छ । श्रीभावर, बाजपानी, मोतिनगर आलु खेतीका लागि उर्वर मानिन्थ्यो । जंगलछेउको जमिनमा उत्पादन हुने आलु बँदेलले नोक्सान गर्न थालेपछि ५/७ वर्षयता खेती गर्नै छाडेकोस्थानीय बताउँछन् ।
फागुनदेखि असोजसम्म २ पटक आलु खेतीबाट आम्दानी गर्दै आएका यहाँका कृषकको आम्दानीको स्रोत पनि घटेको छ । खोड्पे–बझाङ सडक आसपासका बासिन्दाले आलु खेतीबाट राम्रो आम्दानी गर्दै आएका थिए । जयपृथ्वी राजमार्गको जंगल आसपास आलु खेती गरिने फाँटहरू अहिले बाँझो बनेका छन् । काँडाको बार, खाल्डो खनेर र पासो थापेर बँदेल आतंक रोक्ने प्रयास असफल भएपछि किसानले खेती छाडेका हुन् । ‘८/१० वर्ष अघिसम्म आलुबाट राम्रै आम्दानी हुन्थ्यो, अहिले लगाउनै छाडेको ४/५ वर्ष भयो,’ सुर्नया गाउँपालिका ६ का जयराज अवस्थीले भने, ‘एकैदिन आएर बँदेलले सखाप पार्छ, बीउसमेत बचाउन सकिँदैन, लगाएर मात्र के गर्नु ?’ सुर्नया ६ मा मात्रै आलु खेती हुने करिब ३ हजार रोपनीभन्दा बढी जमिन बाँझै रहेको अवस्थी बआउँछन् ।
बेंसीतिर बसोबास भएका कृषकहरू बर्खामा आलु र मकै खेती गर्न लेक आउने चलन थियो । उत्पादन राम्रो हुने भएपछि किसानले आफ्ना बारीसँगै आलुखेतीकै लागि सामुदायिक वन र सरकारी जमिन पनि प्रयोगमा ल्याएका थिए । पछिल्ला वर्ष केही परिवारले राति पहरा दिएर खेतीको प्रयास गरे पनि जोगाउन नसक्दा जमिन बाँझो छाडन बाध्य भएको सुर्नयाकै महादेव अवस्थी बताउँछन् । ‘एकै परिवारले २० क्विन्टलसम्म आलु बेच्थे । घरखर्च २ सिजन आलु खेतीले धानिएको थियो,’ उनले भने, ‘खेती छाडेर सबैको आम्दानी मात्रै घटेन, उल्टै किन्नुपर्ने
अवस्था आयो ।’
जंगलमा झुन्ड बनाएर हिँड्ने बँदेलहरू हिउँदमा आहारा खोजीमा बेंसी झर्छन् । बर्खामा लेकतिर उक्लिने गरे पनि पछिल्ला वर्ष लेकबेंसी दुवै ठाउँमा बाह्रैमहिना बँदेलले बालीमा क्षति पुर्‍याउँदै आएको कृषकहरू बताउँछन् । घना बस्ती र बेंसीकै जमिनमा लगाइएको तरकारी र खाद्यान्न बालीसमेत जोगाउन मुस्किल भएको सिगास गाउँपालिका १ का करनसिंह धामी बताउँछन् ।
बँदेलकै कारण खेती नगरी बाझै रहेका जमिन प्रयोगमा आउन सकेको छैन । चरन क्षेत्र बनाए पनि पशुपालनबाट आम्दानी बढेको छैन । थोरै परिवार मात्रै लेकतिर भैंसी पाल्ने गरेका छन् । उक्त क्षेत्रमा स्याउ, ओखरलगायत हिउँदे फलफूल खेतीको विकल्प भए पनि स्थानीयको चासो कम छ । जंगली जनावरको क्षति र कृषकले मिहिनेत कम हुँदा बाँझो जमिन बढेको धामीको भनाइ छ । १/२ वर्ष बारीको पहरा दिन सके मात्रै फलफूलका बोट जोगाउन सकिने भएकाले कृषकले चासो नदिएको सुर्नया ७ का धनबहादुर कुँवरले बताए ।

प्रकाशित : पुस २३, २०७४ ०७:२३
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT