कृत्रिम महँगी: सरकारले मूल्य बढेको देखेन

खुद्रा व्यापारी स्वयंले अत्यावश्यक वस्तुको मूल्य बढेको सार्वजनिक गरे पनि सरकारी अधिकारीहरू भने मूल्य नबढेको दाबी गर्छन्
राजु चौधरी

काठमाडौँ — बजेटलगत्तै चौतर्फी मूल्य वृद्धि भए पनि सरकारले गरेको अध्ययन विश्लेषणमा भने महँगी बढेको फेला परेन । बजार अनुगमन तथा मूल्य नियन्त्रण गर्ने जिम्मा वाणिज्य आपूर्ति तथा उपभोक्ता हित संरक्षण विभागको हो । बजेटको बहानामा व्यवसायीले जथाभावी मूल्य वृद्धि गरी ‘कृत्रिम महँगी’ सिर्जना गरिरहेका छन् ।

व्यापारीले चामल, तरकारीजस्ता कर नबढाइएका वस्तुको भाउ अत्यधिक बढाएको सर्वसाधरणसँगै खुद्रा व्यापारीहरूले स्वयं स्विर्काछन् । मूल्य वृद्धिले उपभोक्ता मारमा परे पनि सरकारले भने सामान्य मूल्य वृद्धि स्वाभाविक भएको टिप्पणी गर्दै आएको छ ।

विभागले साताअघि गरेको अध्ययनले शिवशक्ति तेल तथा घिउ उद्योगबाहेक अन्यमा मूल्य वृद्धि नभएको प्रतिवेदन तयार पारेको छ । ‘अध्ययन विश्लेषणको क्रममा शिवशक्ति तेल तथा घिउ उद्योगले प्रतिलिटर ८ रुपैयाँसम्म बढाएको देखियो । यीबाहेक अन्य उद्योगमा मूल्य बढेको देखिएन,’ अध्ययन टोली संयोजक एवं शाखा अधिकृत दीपक पोखरेले भने, ‘केही उद्योगीहरू मूल्य बढाउने मनस्थितिमा देखिए पनि खासै बढाएका छैनन् ।’ शिवशक्तिले केही मूल्य बढाए पनि एमआरपी मूल्यभन्दा कममै बिक्री गरेको विभागको निष्कर्ष छ । भ्याट फिर्ता र कच्चा पदार्थमा कर बढाइएको बहानामा पनि तेल, दाललगायतमा कालोबजारी भइरहेको छ । उपभोक्ताबाट असुल गरिएको रकम व्यापारीले आफैं राख्ने गरेको भेटिएपछि खानेतेल, मैदालगायत उपभोग्य वस्तुमा रहेको ‘भ्याट फिर्ता’ सहुलियत बजेटले हटाएको छ । त्यसलगत्तै बजारभाउ अकासिएको छ ।

Yamaha

सरकारको अध्ययनले भने मूल्य बढेको देख्दैन । खुद्रा व्यापार संघका अध्यक्ष पवित्र बज्राचार्यले पनि होलसेल व्यापारीले खानेतेलको मूल्य प्रतिलिटर १७, चामल प्रतिबोरा १ सय रुपैयाँ, दाल प्रतिकिलो १० रुपैयाँ, चिनीको मूल्यमा १० रुपैयाँ वृद्धि भइसकेको बताएका छन् । यीबाहेक अन्य अत्यावश्यक वस्तुको मूल्य पनि अकासिएको व्यापारीले बताए पनि सरकारी अनुगमन टोलीको निष्कर्ष भने मूल्य वृद्धि देखिएन भन्ने छ ।

टोली संयोजक पोखरेलले भने बिल जारी नहुँदा सत्यतथ्य बाहिर ल्याउन कठिन भएको बताए । ‘ठूला व्यवसायीहरूले बिल जारी गरेका छैनन् । खुद्रा व्यापारीले पनि बिल लिँदैनन्,’ उनले भने, ‘बिल नहुँदा अनुगमनमा पनि समस्या भयो ।’ उनका अनुसार व्यवसायीले मनपरी बिल पेस गर्छन् । हजारै कारोबार भए पनि दुई सय मात्रै कारोबार गरेको बिल पेस गर्दै आएको अनुगमन टोलीको निष्कर्ष छ ।

व्यवसायीहरूले प्रतिकिलो ५/१० रुपैयाँ घटाएर मूल्य बताउँछन् । बिलबिना कारोबार यथार्थ हुँदैन । जसले गर्दा समस्या भएको विभागको ठहर छ । विभागका महानिर्देशक योगेन्द्र गौचनले पनि कारोबारको यथार्थ विवरण नहुँदा समस्या भएको बताए ।

‘बिचौलियाको बिगबिगी छ । बिलबीजक जारी नहुँदा उत्पादक र थोक बिक्रेतासम्म पुग्न सकेका छैनौं,’ उनले भने । विभागले हरेक दिन बजार अनुगमन गरे पनि मूल्य नियन्त्रण गर्न सकेको छैन । न त बढी मूल्य लिने व्यवसायीलाई समात्न सकेको छ । जानकारहरूका अनुसार सरकार पनि व्यवसायीकै पक्षमा देखिन्छ । चैतर्फी मूल्य वृद्धि हुँदा पनि कुनै व्यवसायीलाई कारबाहीको दायरामा ल्याउन सकेको छैन । ‘बजारमा चर्को मूल्य वृद्धि भए पनि सरकारले आँखा चिम्लेर बसेको देखिन्छ । व्यवसायीकै पक्षम देखिन्छ,’ आपूर्ति मन्त्रालयका एक अधिकारीले भने, ‘यही क्रम रहिरहयो भने दसैंसम्ममा बजार भाउ दोब्बरले बढ्छ ।’

विभागले भने व्यवसायीसँग हरेक दिन छलफल भइरहेको दाबी गरेको छ । छलफलका क्रममा होलसेल व्यापार र चेम्बर अफ कमर्सका पदाधिकारीले मूल्य नबढेको दाबी गरेको विभागले जनाएको छ । भन्सार वृद्धि भएपछि केही मात्रामा बढ्नु स्वाभाविक भएको विभागको तर्क छ । बजेटको एक–दुई दिनमै मूल्य वृद्धि नभए पनि अहिले बजारमा केही समस्या रहेको महानिर्देशक गौचनले स्विकारे । होलसेल र खुद्राले एकअर्कालाई दोष दिएर पन्छिएको विभागले जनाएको छ । अनुगमनका क्रममा बिल नहुँदा पनि पुष्टि हुन नसकेको उनले बताए ।

‘बिल दिँदैनन् । त्यसले गर्दा उपभोक्ताहरू ठगिए । उपभोक्ताहरूले मूल्य बढेको महसुस गरे,’ महानिर्देशक गौचनले भने, ‘बिल नहुँदा प्रमाण भएन ।’ बिलबीजकको अनुगमन र कारबाही गर्ने आन्तरिक राजस्व विभागले हो । तर, आन्तरिक राजस्व विभागले पनि बेवास्ता गर्दै आएको छ । व्यवसायीले बिलबीजक जारी गरे/नगरेको प्रभावकारी रूपमा अनुगमन गर्न सकेको छैन । ‘सरकारले बिल जारी गर भनेको छ । व्यवसायीको दायित्व पनि हो,’ उनले भने, ‘पारदर्शिताका लागि बिल अनिवार्य चाहिन्छ । तर, व्यवसायीले बिल जारी गरेका छैनन् ।’ बिलको विषयमा आन्तरिक राजस्व विभागसँग छलफल गरिने उनले बताए ।

प्रकाशित : जेष्ठ ३१, २०७५ ०८:४४
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT

पाइलट नियुक्ति भएको २० दिनमै बर्खास्त

सुरज कुँवर

काठमाडौँ — नेपाल वायुसेवा निगमले नियुक्त गरेका पाइलट सुदीप रिजाललाई २० दिनमै बर्खास्त गरेको छ । रिजाललाई जेठ ११ गते जेट विमान उडाउनका लागि करारमा नियुक्त गरिएको थियो ।

उनी निगमको अपरेसन विभागका प्रमुख पाइलट सुवास रिजालका माइला भाइ हुन् । उनलाई २० दिनपछि निगम व्यवस्थापनले २० लाख रुपैयाँ बक्यौता नबुझाएको कारण देखाएर बर्खास्त गरेको हो । ‘सुदीपले निगमलाई २० लाख रुपैयाँ बुझाउनुपर्ने बक्यौता देखियो । ७ दिनभित्र बुझाउने सर्तमा करार खारेज गरिएको छ,’ निगमका महाप्रबन्धक सुगतरत्न कंसाकारले भने । नियुक्ति गर्ने बेला बक्यौता र निष्कासन गरिएको सूचनाबारे जानकारी नपाएको उनले बताए । ‘करारमा नियुक्ति गर्दा गोरखापत्रमा छापिएको सूचना र बक्यौता रकमबारे जानकारी नै भएन,’ महाप्रबन्धक कंसाकारले भने ।

पाइलट सुदीपले त्यस बेला निगमलाई तिर्नुपर्ने २० लाख रुपैयाँ नतिरे बेपत्ता भएकामा पाइलट तथा कर्मचारी संगठनले व्यापक विरोध गरेपछि उनको करारपत्र मंगलबार रद्द गरिएको हो । ‘हामीलाई थाहा नै भएन । सुदीप रिजालको त्यस बेलाको व्यक्तिगत फाइल पनि खोजिरहेका छौं,’ निगमका एक निर्देशकले भने, ‘सुदीपलाई निकालिएको पुराना कर्मचारी साथीहरूलाई थाहा रहेछ । उनीहरूले विरोध जनाएपछि मात्रै यो कुरा खुल्यो । यसमा निगम चुक्यो,’ ती निर्देशकले भने ।

स्रोतका अनुसार ६ वर्षअघि सुदीप रिजाललाई स्पष्टीकरण बुझाउन निगम व्यवस्थापनले दुईपटक गोरखापत्रमा सूचना पनि निकालेको थियो । ‘०६८ फागुन ४ र ५ गते गोरखापत्र दैनिकमा सूचना प्रकाशित गरी उनलाई खोजी गरिएको थियो,’ निगमका अर्का एक निर्देशकले भने, ‘दुईपटक स्पष्टीकरण सोध्दा पनि रिजालले स्पष्टीकरण नबुझाई भागेको देखिन्छ ।’ हुलाक ठेगानामा घर खोज्दासमेत घर फेला नपरेको उल्लेख गरिएको सूचनामा लेखिएको छ, ‘तपाईले स्पष्टीकरण पेस गर्नुभएको नदेखिएकाले सञ्चालक समितिको मिति २०६९/०३/२९ मा भएको निर्णयअनुसार निगमका कर्मचारीहरूको सेवा सर्तसम्बन्धी विनियमावली, २०५८ को विनियमबमोजिम भविष्यमा निगमको सेवाका निमित्त अयोग्य नठहरिने गरी निगमको सेवाबाट हटाइएको छ,’ उक्त सूचनामा लेखिएको छ ।


आठ वर्ष निगमको टुइनअटर विमान उडाएका रिजाललाई २०६९ असार २९ गते सञ्चालक समितिले गोरखापत्रमा सूचना जारी गर्दै बर्खास्त गरेको थियो । त्यसबेला उनी संयुक्त राष्ट्रसंघको आकर्षक सेवा सुविधा पाएपछि निगम छाडेर अमेरिका पलायन भएका थिए ।

तिनै रिजाललाई ६ वर्षपछि पुन: निगमको जेट विमान (एयरबस) उडाउनका लागि महाप्रबन्धक कंसाकारले मासिक ५ लाख रुपैयाँ हाराहारी तलबभत्ता दिने गरी नियुक्ति दिएका थिए ।

रिजाललाई पुन: निगममा करार सेवामार्फत सुटुक्क प्रवेश गराइएपछि कार्यरत पाइलटहरूले महाप्रबन्धक कंसाकार, पर्यटन सचिव तथा निगमको सञ्चालक समिति अध्यक्ष कृष्णप्रसाद देवकोटा र पर्यटनमन्त्री रवीन्द्र अधिकारीलाई गुनासो गरेका थिए । यसैबीच बुधबार पनि कर्मचारी युनियनसहितको समूहले पर्यटन राज्यमन्त्री धनबहादुर बुढालाई भेटेर रिजालको नियुक्ति प्रक्रियामा संलग्नलाई कारबाही गर्न माग गरेको छ । राज्यमन्त्री बुढाले कंसाकारलाई फोन गरी नियमसंगत काम गर्न निर्देशन दिएको बताए । ‘पाइलट नियुक्तिकाबारे कर्मचारीसाथीहरू म कहाँ आएका थिए । नियमसंगत तरिकाले गर्नु भनेको छु,’ राज्यमन्त्री बुढाले भने ।

सुवास निगमको अपरेसन विभाग प्रमुख हुन् । यस विभाग मातहत निगमका सबै ५ प्रकारका विमान (२ एयरबस, १ बोइङ, ४ वाई१२ई, २ एमए६०, दुईटा टुइनअटर) का लागि ८२ जना पाइलट र २ सय हाराहारी एयरहोस्टेस छन् । अपरेसन विभाग प्रमुखले नातावादका आधारमा पक्षपात गरेको जनाउँदै चिनियाँ विमान उडाउँदै आएका प्रशिक्षक पाइलट गोपाल बिष्टले व्यवस्थापन र मन्त्रालयमा राजीनामा बुझाएका छन् । यसअघि विष्ट अपरेसन विभागअन्तर्गत डोमेस्टिकका उपनिर्देशक थिए । सुवास रिजाल अपरेसन विभाग प्रमुख भएर आएपछि उनले पाइलट विष्टलाई हटाई उनको स्थानमा आफ्ना कान्छा भाइ श्रवण रिजाललाई ल्याएका थिए । व्यवस्थापनका अनुसार निगममा पाइलटहरूबीच दुइटा गुट छ । विष्ट अर्को गुटको रहेकाले रिजालले त्यसबेला हटाई भाइ श्रवणलाई ल्याएका थिए । बाहिरबाट टिपेर ल्याइएका कनिष्ठ पाइलटलाई सोझै जेट विमानमा भित्र्याइएको विरोधमा उनले राजीनामा दिएका हुन् । यसबारे पर्यटनमन्त्री रवीन्द्र अधिकारीलाई पनि भेटेरै पनि भनिसकेका छन् ।

अपरेसन विभागको कामकारबाहीसँग असन्तुष्टि जनाउँदै यसअघि एयरबसकै क्याप्टेन आरपी ढकाल, किरण भट्टराई, आङ नुरी शेर्पाले राजीनामा दिइसकेका छन् । पाइलटहरूको क्षमता र मिहिनेतअनुसार वृत्ति विकास गर्ने जिम्मा पाएको अपरेसन विभागमा हुने चलखेल र चरम गुटबन्दीका कारण ती पाइलटहरूले राजीनामा दिनुपरेको यसअघि बताएका थिए ।

निगमले असार १४ र त्यसपछि भित्र्याउन लागेको एयरबसको वाइड बडी विमानका लागि क्याप्टेन र कोपाइलटसहित कम्तीमा ३२ जना जनशक्ति चाहिने भनेको छ । अहिलेसम्म सुदीप रिजाललाई निगममै कार्यरत उनका दाजु सुवासले जेट विमान उडाउने (पी–टु) को–पाइलट मा नियुक्ति दिलाएका छन् भने सौर्य एयरको सीआरजे विमान उडाउने भावना पन्त गिरीलाई पनि जेट विमानकै लागि रिजालले भर्ना गरेका छन् । प्रशिक्षक पाइलट विष्टभन्दा गिरी कनिष्ठ हुन् । निकोन एयरमा छँदा सेस्ना क्याराभानमा गिरी कोपाइलट थिइन् भने विष्ट क्याप्टेन थिए । निगमको अपरेसन विभागको सिफारिसमा पाइलटलाई करारमा महाप्रबन्धकले सोझै भर्ना गर्न सक्ने प्रावधान छ ।

अघिल्लो साता आन्तरिक उडानमा रहेका पाइलटहरूको समूहले कंसाकारलाई प्रधान कार्यालयमै भेटेर सानो विमान उडाएर भागेका सुदीप रिजाल सटुक्क भर्ना गरेको विषयमा विरोध गरेका थिए । दुर्गम भेग र आन्तरिक उडानमा रहेका पाइलटहरूलाई एयरबसमा पालो नदिई नातावाद, राजनीतिक दबाबका आधारमा करारमा पाइलट भर्ना गरिएकामा उनीहरूले विरोध गरेका थिए । ती पाइलटहरूले आफूहरूलाई आन्तरिक उडानमै खुम्च्यिाइएकामा विरोध जनाउँदै जेट विमान उडानको अवसरका लागि नियम बनाउन भनेका थिए ।

प्रकाशित : जेष्ठ ३१, २०७५ ०८:४४
पूरा पढ्नुहोस्
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT