आलुमा उन्नत प्रविधि

कृषकको पाना
व्यावसायिक तरकारी खेतीले जीवनस्तर फेरिंदै
आधुनिक प्रविधिले एक तिहाइ बढी उत्पादन, आम्दानी पनि बढ्यो
कृष्णप्रसाद गौतम

रिनी (जुम्ला) — पतारासी–७ रिनी गाउँकी फम्फा बुढा वर्षयता खेत जोत्न पावर ट्रेलर मात्रै होइन, आलु रोप्ने डयाम बनाउन र ग्रेडिङ गर्न मेसिनको प्रयोग गर्छिन् । यसरी आलु लगाउदा उनको उत्पादन पनि बढेको बताउँछिन् । उनी एक्ली भने होइनन् । रिनीका सबै किसानले आलु खेतीमा उन्नत प्रबिधि अपनाएका छन् ।

जुम्लाको पतारासी–७ रिनी गाउँमा आलु बारीमा गोडमेल गर्दै कृषक । तस्बिर : कृष्णप्रसाद

अधिकांशले उत्पादन एक तिहाई बढेको बताए । तीन रोपनीमा आलु र तरकारी खेती गर्दै आइरहेकी फम्फाले भनिन्, ‘उन्नत प्रविधिले उत्पादन मात्रै बढेको छैन, गुणस्तरमा पनि बृद्धि भएको छ । ’ खेतीमा उनी जैविक मल प्रयोग गर्छिन् ।

यसैगरि मष्टा तरकारी तथा फलफूल समूहका २३ सदस्यले पनि फम्फालाई पछ्याएका छन् । तिनीहरूले पनि आलु खेतीमा उन्नत प्रविधि अप्नाएका छन् । समूहकी अध्यक्षसमेत रहकी फम्फाले गुणस्तरीय जैविक मल पनि उत्पादन गर्छिन् । ‘आलु र ताजा तरकारी उत्पादनबाट वार्षिक पाँच लाखभन्दा बढी आम्दानी भएको छ,’ उनले भनिन्, ‘तरकारीकै आम्दानीले जुम्ला बसपार्क र उर्थु बजारमा घडेरी किन्न सफल भएकी छु ।’ परम्परागत विधिबाट खेती गर्दा मुस्किलले तीन लाख आम्दानी हुने गरेको उनको भनाइ छ । गाजर, मुला, काउलीलगायत तरकारी खेती गरिरहेकी उनले एक छोरालाई कर्णाली प्राविधिक शिक्षालयमा फरेस्ट्री र २ छोरीलाई जुम्ला सदरमुकामै प्लस टु पढाइरहेकी छन् ।

रिनी गाउँकै महादेव बीउ बैंक कृषक समूहकी अध्यक्ष सुवा खड्काले उन्नत प्रविधिले गुणस्तरीय तरकारी उत्पादनमा सहयोग पुगेको बताइन् । २८ सदस्यीय समूहले पीबीएस प्रविधिबाट बीउ उत्पादन गर्दै आइरहेको छ । ‘ठूला दाना तरकारीका लागि बिक्री गर्ने र अरू बीउ उत्पादनमा प्रयोग गर्ने गर्ने गरेका छौं,’ उनले भनिन्, ‘गाउँमै बीउ उत्पादन भएपछि खेतीमा सजिलो भएको छ ।’ उनले ५० क्विन्टल आलु र २५ क्विन्टल बीउ उत्पादन गरेको बताइन् । बीउ उत्पादन र तरकारीबाट तीन लाख ५० हजार आम्दानी गर्दै आइरहेको उनको भनाइ छ । उनका दुई छोरा जागिरे छन भने एक छोरा काठमाडौंमा कमर्स अध्ययन गरिरहेका छन् । तरकारी उत्पादनको कमाइबाट उर्थु बजारमा दुईवटा घर खरिद गरिएको उनी बताउँछिन् ।

कुन्थबाडा बीउ आलु उत्पादन समूहकी भदुरी बुढाले ५ रोपनीमा गरिएको तरकारी खेतीबाट वार्षिक चार लाख आम्दानी गरिरहेकी छन् । तरकारीको आम्दानीले घरको सबै खर्च धानेर दुई छोरा र एक छोरीलाई पढाउनसमेत पुगिरहेको उनी बताउँछिन् । उनका अनुसार वार्षिक २ लाख बढी रकम बचत भइरहेको छ । गत वर्ष समूह मार्फत २० क्विन्टल आलुको बीउ उत्पादन भएको अध्यक्ष बुढाको भनाइ छ । उनको समूहमा २५ कृषक आबद्ध छन् । आधुनिक प्रविधिबाट खेती गर्दा उत्पादन पनि एक तिहाइ बढेको किसानको भनाइ छ ।

उच्च मूल्य कृषिवस्तु विकास आयोजनाले कृषलाई ५० प्रतिशत र समूहलाई ८५ प्रतिशतका दरले विभिन्न अनुदान दिएपछि किसानले उन्नत प्रविधिबाट खेती गरिरहेका हुन् । आयोजनाले गाउँमा ५ सिँचाइ पोखरी निर्माण गरिएको जनाएको छ । रिनी गाउँमा करिब ४८ लाखको सामग्री आयोजना मार्फत प्रदान गरिएको आयोजना प्रमुख राजेन्द्रप्रसाद भारीले बताए । रिनीका सबै कृषक समूहको नेतृत्व महिलाले नै गरिरहेका छन् । घरमै व्यापारी किन्न आउने भएकाले बजारीकरणमा पनि समस्या नभएको कृषकको भनाइ छ ।

व्यापारी गाउँमै आए १८ रुपैयाँ र बजारमा आलु पुर्‍याए प्रतिकिलो २० रुपैयाँमा बिक्री गरिरहेको कृषक चटुकला बोहराले बताइन् । समूह मार्फत खुमल सेतो जातको आलुको बीउ गाउँमै उत्पादन भइरहेको छ । ‘परम्परागत विधिबाट खेती गर्दा बीउ खेर जाने, राम्ररी नउम्रने, आलु खन्दा चोट लाग्ने, गेडिङ नहुँदा गुणस्तरीय आलु नछुट्टिने गायतका समस्या थियो,’ उनले भनिन्, ‘आधुनिक प्रविधिबाट खेती सुरु भएपछि आम्दानी पनि दोब्बर वृद्धि हुन थालेको छ ।’

Yamaha

आयोजनाले तरकारी उत्पादनका लागि किसानलाई एक सय ४९ समूह मार्फत २९ करोड आठ लाख रकम अनुदान दिएको जनाएको छ । जसमा दुई हजार आठ सय ९५ महिला र एक हजार दुई सय ६७ पुरुष छन् । ‘उत्पादनदेखि बजारीकरणमा प्याकेज बनाएर सहयोग गरिएका छौं,’ भारीले भने,‘ आयोजना मार्फत चार हजार एक सय ६२ किसानलाई तरकारी खेतीमा सहयोग गरिएको छ ।’

Esewa Pasal

प्रकाशित : श्रावण ६, २०७५ ०८:४३
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT

गाउँगाउँमा स्याउ नर्सरी

१ सय २० नर्सरीमार्फत ५ लाखभन्दा बढी स्याउका बेर्ना उत्पादन
कृष्णप्रसाद गौतम

जुम्ला — चन्दननाथ ९ उम्गाडका रतनबहादुर रावलको कालिका फलफूल नर्सरीमा बर्सेनि २२ हजार स्याउका बेर्ना उत्पादन हुन्छन् । उनले स्याउसँगै जुम्लामा फल्ने अरू फलफूलका बेर्नासमेत उत्पादन गर्दै आएका छन् । उनको नर्सरीबाटै ४४ रुपैयाँ प्रतिगोटा स्याउका बेर्ना बिक्री हुने गरेका छन् ।

जुम्ला चन्दननाथ उम्गाडस्थित नर्सरीमा अगुवा कृषक रतनबहादुर रावल । तस्बिर : कृष्णप्रसाद

उम्गाडकै अम्मरबहादुर रावतको नर्सरीमा ३८ हजार स्याउका बिरुवा हुर्किरहेका छन् । तीनजनालाई नियमित रोजगारी दिइरहेका रावतको सत्रखम्बा फलफूल नर्सरीबाट वार्षिक ९ लाख आम्दानी भइरहेको छ ।

यहाँका एक सयभन्दा बढी किसानले जुम्लामा स्याउका बेर्ना उत्पादन गर्दै आएका छन् । जिल्ला कृषि विकास कार्यालयका अनुसार जुम्लामा १ सय २० नर्सरी छन् । अधिकांशमा स्याउका बेर्ना उत्पादन गरिन्छ । केही वर्षअघिसम्म भारतको हिमाञ्चललगायतका ठाउँबाट स्याउका बिरुवा ल्याउनुपर्ने बाध्यता हटेको छ । अहिले जुम्लामा उत्पादित स्याउका बिरुवा स्थानीयस्तरमा उत्पादन भएका बिरुवामा रोगकिरा कम लाग्ने, वातावरण अनुकूल र गुणस्तरीय छन् । जुम्लाको माग धानेर अरू जिल्लामा समेत पठाउँदा किसानको आयआर्जन बढेको छ । जसले कृषकको जीवनस्तर गुणस्तरीय बन्दै गएको छ ।

आफ्नो नर्सरीमा उत्पादन भएका स्याउका बिरुवा मनाङ, मुस्ताङ, मुगु, कालिकोट, बाजुरा, रुकुम, दार्चुलालगायत जिल्लामा जाने गरेको रतनबहादुरले बताए । उनले नर्सरीबाट वार्षिक ८ लाख आम्दानी हुने गरेको बताए । उनले नियमित दुईजनालाई रोजगारी दिएको जनाए । उनको नर्सरीमा सिजनको बेला १५ जनासम्मले रोजगारी पाउने गरेका छन् ।

उनले किसानलाई खाल्डा खन्ने, बिरुवा लगाउने, काँटछाँट गर्ने लगायत काममा सघाउने गरेको बताए । १७ वर्षको उमेरमा भारतमा मजदुरीका लागि गएका उनले पाँच वर्षअघि नर्सरी स्थापना गरेका हुन् । नर्सरीसँगै राफै, देउरुक र कालिकामा उनका तीन स्याउ बगैंचा छन् । बगैंचामा करिब ३ सय ५० बिरुवा छन् । उनले गत वर्ष ५० क्विन्टल स्याउ उत्पादन गरेको जनाए । स्याउ खेती र नर्सरीबाट आएको रकमले सुर्खेतमा २ घडेरी र जुम्लामा ५ रोपनी जग्गा जोडेको बताए ।

छोरालाई चितवनमा कृषि विषय पढाइरहेका छन् । ‘श्रम गर्न छोडिएन, त्यसैले सफल भइयो,’ उनले भने, ‘अझै नर्सरी र स्याउ खेतीलाई विस्तार गर्ने सोच छ ।’ ५० सालबाट नर्सरी सुरु गरेका अमरले २०७० सालबाट उच्च मूल्य कृषि वस्तु विकास आयोजनाको सहयोगमा व्यावसायिक बनाएका हुन् । ४० हजार बिरुवा उत्पादन हुने नर्सरीमा ३८ हजार स्याउका बिरुवा छन् । २ रोपनी क्षेत्रफलमा नर्सरी सञ्चालन गरेका उनले गिरिखोला, उम्गाड र कोठामा ६ सय बिरुवा लगाएका छन् । ‘नर्सरी र स्याउ खेतीले जिल्लाको उत्कृष्ठ कृषकका रूपमा चिनाएको छ,’ उनले भने, ‘विभिन्न स्थानमा १५ रोपनीभन्दा बढी जग्गा जोड्न सफल भएको छु, जीवनस्तर उकासिएको छ ।’

जुम्लामा रोयल डेलिसियस, रेड डेलिसियस, गोल्डेन डेलिसियसलगायत जातका स्याउका बेर्ना उत्पादन गरिन्छ । स्याउका बेर्ना तीन वर्षमा तयार हुन्छन् । पहिलो वर्ष कलमी गर्न बिरुवा तयार गरिन्छ । दोस्रो वर्ष कलमी गरिने र तेस्रो वर्ष बेर्ना बिक्री गर्ने गरिएको छ । सरकारी मूल्यअनुसार ४० रुपैयाँ र प्राविधिक खर्च ४ रुपैयाँ लिने गरिएको नर्सरी सञ्चालकको भनाइ छ । उच्च मूल्य कृषि वस्तु विकास आयोजनाले जुम्ला र कालिकोटका २ हजार ६९ स्याउ उत्पादक किसानलाई विभिन्न सहयोग उपलब्ध गराउँदै आएको जनाएको छ ।

आयोजनाले स्याउ खेती र बजारीकरणका लागि ८ करोड ९५ लाख रकम सहयोग गरिएको जनाएको छ । आयोजना प्रमुख राजेन्द्रप्रसाद भारीका अनुसार जुम्लाका १ हजार २ सय स्याउ उत्पादक किसान ६९ समूहमा आबद्ध भई व्यावसायिक स्याउ खेतीमा संलग्न छन् । आयोजनाले किसानलाई स्याउ नर्सरी र बगैंचा व्यवस्थापनमा विभिन्न सहयोग गरिरहेको आयोजना प्रमुख भारीले बताए ।

जिल्ला कृषि विकास कार्यालयका अनुसार जुम्लामा १ सय २० नर्सरी छन् । अधिकांशमा स्याउका बिरुवा उत्पादन हुने गरेको छ । कार्यालयका अनुसार जुम्लामा मात्रै करिब ५ लाख ७५ हजार स्याउका बेर्ना उत्पादन हुने गरेका छन् । जुम्लामा करिब २० करोडको स्याउको कारोबार हुने गरेको छ । जुम्लामा ३ हजार ३ सय २५ हेक्टर क्षेत्रफलमा स्याउ खेती भइरहेको छ ।

प्रकाशित : श्रावण ३, २०७५ ०८:५१
पूरा पढ्नुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT