सहयोगीको भरमा भन्सार

जयबहादुर रोकाया

हुम्ला — हिल्सा नाकालाई सरकारले बेवास्ता गरेको स्थानीयको गुनासो छ । सरकारी बेवास्ताका कारण यारी भन्सार कार्यालय पुन:स्थाना भएको छैन । उत्तरी सीमा हिल्साको भन्सार कार्यालय दुई सहयोगीको भरमा छ ।

चीन सरकारले दोस्रो प्राथामिकतामा राखेको हिल्सा नाकाबाट वर्षाको समयमा बर्सेनि करोडौं रुपैयाँको कारोबार हुँदै आएको छ ।

द्वन्द्वको समयमा सुरक्षाको कारण देखाउँदै कार्यालय सदरमुकाम विस्थापित भएको थियो । स्थानीय कमल बोहोराका अनुसार सरकारले पठाएका कार्यालय प्रमुख एक साता सदरमुकाम बसेर काठमाडौं फर्किएका छन् । सीमामा दुई कार्यालय सहयोगी बसेर सामान्य भन्सार उठाउने गरेको उनको भनाइ छ । कोष तथा लेखा नियन्त्रण राजन रेग्मीले भन्सारले संकलन गरेको राजस्वबारे कुनै जानकारी नभएको बताए ।

Yamaha

चीन सरकारले केरुङपछि हिल्सा नाकालाई प्राथामिकता दिँदै आएको छ । चीनले सीमासम्म सडक कालोपत्रे गरिसकेको छ । चीन सरकारले भन्सार, अध्यागमनलगायत सुरक्षा निकायका लागि अत्याधुनिक सुविधा सम्पन्न भौतिक पूर्वाधार निर्माण गरिसकेको छ ।

चीन सीमा हिल्साबाट दक्षिण नाम्खा गाउँपालिकाको ओखरथलासम्म ७२ किलोमिटर सडकमा चीनबाट खरिद गरिएका दुई दर्जनभन्दा बढी गाडी सञ्चालन हँुदै आएका छन् । सीमामा सरकारी निकाय नहुँदा सबै गाडी अवैध तरिकाले सञ्चालन हुँदै आएका छन् । ती गाडीमा रुट परमिट र नम्बर प्लेटसमेत छैन । गाडी धनीले आफ्ना गाडी वैधानिक बनाउन चाहे पनि सीमामा भन्सार, यातायातजस्ता कार्यालय नहुँदा समस्या भएको जनाएका छन् । सीमा क्षेत्रमा नेपाल प्रहरीको चौकी मात्र छ । अन्य कुनै सरकारी निकाय छैनन् ।

हिल्सा नाकाबाट हुम्लालगायत बाजुरा र बझाङका बासिन्दाको समेत आवतजावत हुने गर्छ । सीमामा सरकारी निकायको उपस्थिति नहुँदा करोडौंको सामान अवैध ओसारपसार हुँदै आएको छ । हिल्सा नाका भएर बर्सेनि च्याउ, वन लसुनजस्ता जडीबुटी अवैध तरिकाले निर्यात हुने गरेका छन् । त्यस्तै हस्तकलाको सामानसमेत चीन निर्यात हुने गरेको छ । तिब्बतबाट लत्ताकपडा, तयारी पोसाक, दैनिक उपभोग्य वस्तु, निर्माण सामग्री आयात हुँदै आएको स्थानीयले जनाए ।

आयात र निर्यात दुवै अवैध भएकाले पटकपटक कार्यालय स्थापनाको माग गर्दै आए पनि बेवास्ता भएको स्थानीयको भनाइ छ । यही नाका प्रयोग गरी बर्सेनि हजारौं भारतीय तीर्थयात्रीले आवतजावत गरिरहेको स्थानीयले जनाए । स्थानीयका अनुसार सरकारले बेवास्ता गरेपछि बर्सेनि करोडौं राजस्व गुम्दै आएको छ ।

प्रकाशित : श्रावण ११, २०७५ ०७:५५
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT

लोप हुँदै रैथाने बीउ

जयबहादुर रोकाया

हुम्ला — जिल्लामा आलु, धान, चिनो कागुनोलगायतको रैथाने जात लोप हुँदै गएको छ । बढी फल्ने भन्दै किसानले उन्नत जातको बीउको लगाउन थालेपछि परम्परागत बीउ लोप भएको हो । उन्नत प्रविधिको आलु खेती गर्न थालेपछि रैथाने जातको आलु लोप भएको छ ।

जिल्लाका सबै गाउँमा आलुखेती हुन्छ तर अहिले ग्रामीण बस्तीमा समेत रैथाने जातको आलु भेटाउन मुस्किल छ । केही वर्षअघिसम्म स्थानीय जातको आलु मिठो र स्वादिलो हुने गरेकोले स्थानीयले कोसेलीको रूपमा विभिन्न जिल्लामा पठाउने गरेका थिए । तर कम फल्ने र दाना साना हुने भएकाले स्थानीय जातको आलुको खेती गर्न छोडेको किसानले जनाएका छन् । सिमकोटमा दुई रोपनी जग्गामा आलु खेती गर्दै आएका कृषक श्यामजोर ऐडीले विकासे आलु धेरै फल्ने भएकाले स्थानीय आलुको खेती हुन छाडेको बताए ।


उन्नत प्रविधिको आलु स्थानीय जातको तुलनामा मिठो कम हुने, पकाउँदा बाहिर पाक्ने तर, भित्र काँचो हुने गरेको उनले बताए । ‘स्थानीय आलुलाई परिश्रम धेरै चाहिने तर कम फल्ने समस्या थियो,’ उनले भने, ‘त्यसैले खेती हुन छोडिसक्यो ।’ स्थानीय किसानको उत्पादनमा बढाई आयस्रोतमा वृद्धि गर्न विगत एक दशकदेखि कृषि विकास कार्यालयले उन्नत जातको आलु जिल्लामा भित्र्याएको थियो ।


उन्नत जातको आलुको बीउ अनुदानमा बिक्री भएपछि किसान त्यसैमा आकर्षित भएका थिए । अहिले हरेक बस्तीका बासिन्दाले विकासे आलु नै उत्पादन गरेका छन् । केही वर्षअघिसम्म स्थानीय जातको आलु उत्पादन हुने उत्तरी तिब्बत सीमाको नाम्खा गाउ‘पालिकाको यारीका बासिन्दाले समेत विकासे आलु लगाउन सुरु गरेका छन् । स्थानीय रामचन्द्र बुढाले रैथाने जातको आलु दुर्गम बस्तीमा पनि भेटाउन मुस्किल भएको बताए । विकासे बीउका कारण खाद्यान्नका स्थानीय जातसमेत मासिन थालेको छ ।


जिल्लाको दक्षिणी भेगमा उत्पादन हुने रातो चामल पनि मासिंदै गएको छ । बढी उत्पादन हुने भएपछि किसानले विकासे धानको बीउ प्रयोग गर्न थालेका छन् ।


कम फल्ने भए पनि स्थानीय जातको धानको चामल स्वादिलो हुने गरेको थियो । भात पकाउन मिल्ने कागुनो, चिनोलगायतका खाद्यान्नका रैथाने बीउसमेत लोप भएका छन् । अहिले रैथाने जातको चोती र फापरमात्र किसानले लगाउने गरेको स्थानीय लोटइ लामाले बताए ।

प्रकाशित : श्रावण ९, २०७५ १०:००
पूरा पढ्नुहोस्
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT