अमेरिका छिर्दा अंग्रेजीको ‘सु’ मात्र जान्दथे

धनीका कुरा
दिनेश यादव

काठमाडौँ — ताइवानमा जन्मे, कर्मभूमिचाहिँ अमेरिकालाई बनाए । अमेरिका छिर्दा चिनियाँबाहेक अन्य भाषा फिटिक्कै आउँदैनथ्यो । अंग्रेजीको ‘सु’ (जुत्ता) शब्दचाहिँ जसोतसो जानेका रहेछन् । तर, आफ्नै पौरख, लगन र मिहिनेतले विश्वका चर्चित उद्यमी बन्न सफल भएका छन्, त्यो पनि अमेरिकामै रहेर ।

डलर अर्बपति समूहका सदस्यसमेत बन्न भ्याएका छन् । दुई वर्षका छँदा बुबा गुमाए, १० वर्ष उमेरमा आफ्नो जन्मभूमि छाड्न बाध्य भए । तर, त्यही व्यक्ति आज ताइवानी–अमेरिकी इन्टरनेट उद्यमीका रूपमा लोकप्रिय छन् । उनी हुन्– जेरी याङ । ‘याहु इन्क’ का सहसंस्थापक तथा पूर्व प्रमुख कार्यकारी अधिकृत (सीईओ) का रूपमा उनी बढी चिनिन्छन् ।

अमेरिका पुगेपछि मात्रै उनले अंग्रेजी भाषा सिकेका हुन् । आफ्नो भाषाको उपयोग गर्न नपाएका र भूगोलभन्दा निकै टाढा पुगेरै पनि उनी सफल भए । तीन वर्षको कठिन परिश्रमपछि उनले अंग्रेजी सिकेका हुन् । त्यसपछि प्रारम्भिक शिक्षा हासिल गर्न पाए, अमेरिकामा । स्नातक, स्नातकोत्तर र पीएचडीसम्मको पढाइ त्यहिबाटै पूरा गरे । इलेक्ट्रिकल इन्जिनियरिङमा पीजी गरेका उनले पीएचडीमा पनि त्यही विषय रोजे ।

Yamaha

पीएचडी गर्ने क्रममा डेभिड फिलोसँग उनको भेट भयो । केही समयपछि दुवै मिलेर त्यस ताका एकदमै नौलो विषय रहेको इन्टरनेट व्यवसाय सञ्चालनमा ल्याउने निधो गरे । सुरु–सुरुमा दुवैले वेबसाइट सञ्चालन गर्दा धेरै समस्याको सामना गर्नुपर्‍यो । पछि छुट्टै सफ्टवेयर बनाएर वेबसाइट सञ्चालनमा ल्याए । त्यसलाई विश्वव्यापी बनाउँदै केही समयमै एउटा मल्टी–बिलियन करर्पोरेसनका रूपमा रूपान्तरण गर्न सफल भए । लोकप्रियता बढदै गएपछि उनले ‘याहु इन्क’ कम्पनी खोले ।

त्यही याहु धेरैका लागि सहयोगी सिद्ध भयो । ‘याहु डटकम इमेल’ उक्त कम्पनीकै देन हो । जेरी याङ दशकसम्म कम्पनीको प्रमुख भएरै काम गरे । त्यसक्रममा अन्य ठूला कम्पनीलाई समेत आफ्नो मातहतमा ल्याउने प्रयास गरे । आफ्नै कम्पनी छँदाछँदै पनि उनी स्वतन्त्र निर्देशकको हैसियतमा रहेरै अन्य संस्थामा काम गरे । यसबाट उनी आफ्नो आम्दानी बढाउन सफल भए । एउटा अन्तर्वार्तामा जेरीले भनेका छन्, ‘जब मैले आफ्नी आमालाई पीएचडीको पढाइ छाडेर जीवनयापन गर्नका लागि कम्पनी खडा गरी ‘इन्टरनेट विज्ञापन’ बेच्नेबारे पहिलोपटक सुनाएको थिएँ, उहाँको कुनै उत्सुकता देखिनँ तर मलाई समर्थन गर्नुभयो । हिजोआज मप्रति उहाँको खासै गुनासो छैन ।’

४९ वर्षअघि ताइवानको ताइपेईमा जन्मेका जेरीका बुबाको निधन कलिलै उमेरमा भएको थियो । आमाले नै उनको पालनपोषण गरिन् । आर्थिक अवस्था ठीक नभएकाले जेरी १० वर्षको भएपछि आमा लिलीले अमेरिका जाने सोच बनाइन् । साथमा जेरीको सानो भाइ केन पनि थिए । तिनीहरू अमेरिकी राज्य क्यालिफोर्नियाको स्यान जोसे पुगे । आमा अंग्रेजी भाषाको जानकार मात्रै थिइनन्, नाटक प्रशिक्षकसमेत थिइन् । त्यहाँ लिलीले शिक्षिका र ड्रामा सिकाउने काम सुरु गरिन् ।

खासगरी बसाइसराइ गरी आएका विदेशीहरूलाई उनले अंग्रेजी सिकाउँथिन् । आमा अंग्रेजी पढाउने तर छोरा जेरीलाई चिनियाँ भाषाबाहेक अंग्रेजी आउँदै नआउने । विद्यालयमा भर्नाको समय अंग्रेजी उनका लागि एउटा बाधा बन्न पुग्यो । त्यसलाई छिचोल्ने निष्कर्षमा पुगेसँगै उनले एडभान्स लेभलको प्रशिक्षण लिए । झन्डै तीन वर्षमै उनले फर्रर अंग्रेजी बोल्न र लेख्न सिकेका हुन् । अंग्रेजी सिकेपछि उनले स्यान जोसेस्थित सिएरामन्ट मिडिल स्कुल र पिडमन्ट हिल्स हाई स्कुलबाट प्रारम्भिक शिक्षा हासिल गरे । त्यसपछि उनी स्टयान्डफर्ड विश्वविद्यालयमा भर्ना भई उच्च शिक्षा प्राप्त गरे ।

जेरी याङले आफ्नो कम्पनी सार्वजनिक गरेको धेरै भएको छैन । सन् १९९६ मा उनले कम्पनी सार्वजनिक गरे । कम्पनीले सर्वसाधारणका लागि सेयर लगानीको अवसर त्यही वर्ष प्रदान गर्‍यो । सेयर लिनेहरू धेरै निक्लिए । यसबाट उनी खुबै हौसिए । कम्पनी विस्तारका लागि सेयर निष्कासन कोसेढुंगा सावित भयो ।

सन् १९९५ देखि २०१२ सम्म याहुको प्रमुखका रूपमा र सन् २००७ देखि २००९ सम्म सीईओका रूपमा कम्पनीमा संलग्न रहे । यति मात्रै हैन, २००० देखि २०१२ सम्म अर्को कम्पनी ‘सिस्को सिस्टम’ मा एकजना ‘स्वतन्त्र निर्देशक’ का रूपमा समेत सेवा गर्ने मौका उनले पाए ।

सन् २००७ मा मानवीय र कानुनी सहयोग गर्ने उद्देश्यले ‘याहु हयुम्यान राइट्स फन्ड’ सञ्चालनमा ल्याए । सन २०१२ मा याहुको निर्देशक बोर्डबाट राजीनामा दिँदै एउटा छुट्टै लगानी कम्पनी ‘एएमई क्लाउड भेन्टचर्स’ सुरु गरे । उक्त कम्पनीमा टयांगो, इभरनोट, हवाटप्याडलगायत ५० वटाभन्दा बढी ‘स्टार्टअप्स’ ले आर्थिक लगानीमा रुचि देखायो । सन् २०१३ को नोभेम्बरसम्म उनले ‘वर्कडे इन्क’ को एकजना स्वतन्त्र निर्देशकका रूपमा पनि जिम्मेवारी निर्वाह गरेका थिए । उनले ‘अलिबाबा ग्रुप होल्डिङ कम्पनी’ का पनि स्वतन्त्र निर्देशकका रूपमा काम गरे । सन २०१४ को नोभेम्बरसम्म लेनोभो ग्रुपका नन–एक्ज्युकेटिभ पदमा आफ्नो जिम्मेवारी निर्वाह गरे । उनी स्टयान्डफोर्ड विश्वविद्यालयको ट्रस्ट बोर्डमा रहेर आफ्नो अनुभव सेयर गर्न सफल भएका थिए ।

सन् १९९९ मा ‘एमआईटी टेक्नोलजी रिभ्यु टीआर १००’ को सूचीमा विश्वका सयजना इनोभेटर्समध्ये उनको नाम पनि सार्वजनिक भयो । यो सफलता जेरी याङले ३५ वर्षकै उमेरमा प्राप्त गरेका थिए । त्यस्तै वेब क्षेत्रमा विश्वमा रहेका २५ जना शक्तिशाली मानिसहरूको सूचीमा समेत उनी आफ्नो नाम दर्ज गराउन सफल भए । अमेरिकी अखबार ‘फोब्र्स’ का अनुसार जेरी याङको कुल सम्पत्ति २ दशमलव ६ अर्ब मेरिकी डलर (रियल टाइम ९ अगस्ट २०१८) रहेको छ । विश्वकै अर्बपतिहरूको सूचीमा यो वर्ष उनी ९ सय २४ औं स्थानमा परेका छन् ।

जेरीले स्टयान्फोर्ड विश्वविद्यालयमा पढ्ने क्रममा जापानी अकिको यामाजाकीसँग विवाह गरे । अकिको औद्योगिक विषयमा पढ्नका लागि क्योटो ओभर्सिज प्रोग्रामअन्तर्गत १९९२ मा अमेरिका पुगेकी थिइन् । एकजना पूर्वचिनियाँ क्यालिग्राफीका विद्यार्थीसमेत रही सकेका याङसँग मिङ र क्विङ युगका करिब २५० जति ऐतिसाहिक क्यालिग्राफी संग्रहित छन् । हाल उनी अमेरिकी राज्य क्यालिफोर्नियाको लस एल्टस हिल्समा बस्छन् ।

(एजेन्सीहरू)

Esewa Pasal

प्रकाशित : श्रावण २६, २०७५ ०७:५९
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

भेदभाव छिचोल्दै सफलता

धनीका कुरा
दिनेश यादव

काठमाडौँ — सफलता रातारात पाइन्न, अथक संघर्ष गर्नुपर्छ । अझ विभेदमा बाँचेकाहरूले त सफलता पाउन झनै धेरै बाधा र अवरोध छिछोल्नुपर्ने हुन सक्छ । जीवनका विभिन्न बाधालाई चिर्दै सफल हुनेमा इथियोपियाका मार्कस जोर स्याम्युएल्सन पनि एक हुन् ।

यिनी आफ्नै बलबुता र कठोर परिश्रमपछि सफल भए । नश्लीय भेदभावका बावजुद खानाका परिकारहरू बनाउने क्षेत्रमा आफ्नो छुट्टै परिचय स्थापित गर्दै एक सफल सेफ/होटल व्यवसायी बने उनी । विश्वकै सबैभन्दा बढी जनसंख्या भएको भूपरिवेष्ठित मुलुक ‘इथियोपिया’ का नागरिक उनले जीवनमा धेरै ठक्कर खानुपर्‍यो ।

पेसाले सेफ भए पनि उनी होटल व्यवसायी, कुकबुक लेखक, खाद्य अधिकारकर्मी र परोपकारीका रूपमा समेत चिनिन्छन् । इथियोपियाको अदिस अबाबामा ४८ वर्षअघि जन्मेका यिनी स्विडेनमा हुर्के र युरोपका विभिन्न मुलुकमा प्रशिक्षित भए । बाल्यकालमै उनका बुबाले भनेका थिए, ‘अफ्रिकाका काला मान्छे सेफ बन्नु हुन्न, हामी होटल उद्योगमा लागे धेरै कठिनाइको सामना गर्नुपर्ने हुन सक्छ ।’ उनले त्यस्तै भोग्नु पर्‍यो पनि । सुरुमै उनीभित्र ठूलो होटल व्यवसायी बन्ने चाहना थियो । तर, बुबाको चेतावनीयुक्त भनाइपछि उनी यो पेसामा जान केही हच्किएका थिए । पछि यसैलाई आफ्नो जीवन धान्ने व्यवसाय बनाउन उनी सफल भए ।

उनले सन् २०१२ मा अर्लान्डा विमानस्थलमा पहिलो रेस्टुरेन्ट खोले, पछि स्विडेन हुँदै नर्वेसम्म विस्तार गर्न भ्याए । विभिन्न सहरमा उनका आधा दर्जन जति चर्चित रेस्टुरेन्टहरू सञ्चालनमा छन् । ती हुन् रेड रोस्टर, गिनिज सुपर क्लब, मार्क बर्गर, रिंगो रेस्टुरेन्ट, सि–हाउस । ‘सेलिब्रेटी नेटवर्थ’ का अनुसार उनको कुल सम्पत्ति करिब ५५ करोड रुपैयाँ (५ मिलियन अमेरिकी डलर) छ । उनको सम्पत्तिको स्रोत सेफ सेवा, रेस्टुरेन्ट, पाककलासम्बन्धी पुस्तकलगायत छन् ।

‘दि फेमस पिपुल’ का अनुसार मार्कसलाई एकजना सेफले जबर्जस्ती खाना बनाउन लगाएका थिए, त्यो पनि कुकुरको । सुरुमा कुकुरकै खाना बनाउने काम थाले । त्यसक्रममा उनले धेरैपटक दुव्र्यवहारसमेत खेप्नुपर्‍यो । तर, ती सबैलाई सहन गर्दै अघि बढे । ‘मैले विभिन्न अवरोधहरूलाई छिचोल्नुपर्‍यो,’ मार्कसले एसोसिएटेड प्रेसमा हालै प्रकाशित एक लेखमार्फत भनेका छन्, ‘एक त प्रवासी, अर्को अफ्रिकी नागरिकका रूपमा मैले धेरै अवरोधहरूको सामना गर्नुपर्‍यो । तर, ती सबैले मलाई आफ्नो काममा केन्द्रित हुन सहयोगै गरे ।’ जीवनमा आइपर्ने अवरोधलाई चिर्दै अगाडि बढेमा सफलता प्राप्त गर्न सकिने उनको विश्वास छ ।

बुबाको सुझाव र कलिलै उमेरमा झेलेको समस्याका बाबजुद उनले होटल व्यवसाय नै रोज्ने निष्कर्ष निकाले । आफ्नो व्यवसायका लागि उनले अमेरिकाको न्युयोर्क सहर रोज्न पुगे । यो सहर रोज्नुको कारण थियो– ‘अन्य ठाउँको तुलनामा न्युयोर्क सहर विविधतायुक्त हुनु ।’ त्यहाँ उनले नश्लीय विभेदको सिकार हुनु परेन । त्यही सहरमा उनी व्यापार गर्दै रमाउन थाले ।

‘अचेल त यो सहर मेरा लागि घरजस्तै भएको छ, मैले त्यहाँ धेरै कुरा सिक्ने अवसर पाएँ,’ उनले एउटा अन्तर्वार्तामा भनेका छन्, ‘विभिन्न नौला स्वादसहितका परिकारहरू ग्राहकलाई पस्कने निधो गर्दै ‘रेड रोस्टर’ सञ्चालनमा ल्याएँ ।’ यसमा विभिन्न संस्कृतिलाई प्रतिविम्बित गर्न उनले कुनै कसर बाँकी राखेनन् । स्वादमा विविधीकरण ल्याएकाले उनको ‘रेड रोस्टर’ रेस्टुरेन्टको लोकप्रियता बढ्दै गयो ।

आदिस अबाबा नजिकै इथियोपियाली गाउँ ‘कासाहुन सेगी’ मा २५ जनवरी १९७० मा उनको जन्म भएको हो । क्षय रोगले उनकी आमाको निधन भएपछि उनी दुई वर्षको उमेरमै टुहुरा बनेका थिए । तर, सौभाग्य नै भन्नुपर्छ, स्विडेनका एक दम्पतीले उनलाई आफ्नो काख दिए । धर्मपुत्र बनाउँदै स्विडेनको गोथेन्बर्ग लिएर गए । पछि उक्त दम्पतीले उनलाई आफ्नै नाम पनि दियो । बाल्यकालमा मार्कस खुसी थिए । तर, स्विडेनको एउटा सानो सहरमा अश्वेत भएका कारण जीवन धान्न उनलाई कठिन थियो । उनलाई यसको कुनै मतलव थिएन । त्यसैले एउटा किशोरले देखाउने सबै गुण उनमा थियो । उनले सुरुमा फुटबलमा रुचि राख्न थाले । पछि माछा मार्ने रुचि बनाए ।

यति मात्रै होइन गर्मीमा आफ्नो परिवारका साथ स्विडेनको तटीय क्षेत्र स्मोगेन भ्रमणमा जाँदा खाना बनाएर सुरक्षित तरिकाले लाने काम पनि उनी गर्थे ।

मार्कसलाई पछि इथोपिया पुर्‍याइयो । सन् २००० मा उनले आफ्ना बुबालाई भेट्ने अवसर पाए । उनले आफ्नो शिक्षा पनि परिवारकै आफन्तको सहयोगबाट पूरा गरेका हुन् ।

मार्कसले स्विडिस हजुरआमा हेल्गाबाट खानाका परिकार बनाउन सिकेका हुन् । हेल्गाले आफ्नो जीवनको अधिकांश समय घरेलु काम गरेर बिताएकी थिइन् । त्यसक्रममा उनले बनाएको रोस्टेट चिकन, विभिन्न अचार र जामहरू बजारमा लोकप्रिय थिए । मार्कसले गोथेन्बर्गस्थित कलिनरी इन्स्टिच्युटबाट उत्तीर्ण भएपछि सन् १९८९ मा स्विजरल्यान्ड हानिए, पछि अस्ट्रिया र फ्रान्सपछि अमेरिका छिरेका हुन् ।

सन् १९९४ मा स्विडिस रेस्टुरेन्ट ‘अक्वाभिट’ ले उनलाई न्युयोर्कका लागि छनोट गर्‍यो । त्यहाँ उनलाई कार्यकारी सेफको जिम्मेवारी दिइयो । उनको व्यवस्थापनमा रेस्टुरेन्टले केही महिनाभित्रै ‘द न्युयोर्क टाइम्स’ बाट ‘थ्री स्टार्स’ को उपाधि हात पार्‍यो । २३ वर्षका उनी ३ स्टार रेटिङ पाउनेमा सबैभन्दा कान्छो बन्न पुगे । बिस्तारै बिस्तारै आफ्नो अनुभव बढाउने क्रममा फ्लाट, स्पोन्जी इन्जिरा ब्रेडसमेत बनाउन सिके । संयोगबस उनले अफ्रिकी क्युसिनबारे कुकबुक पनि लेख्न पुगे । त्यसको बिक्री हवात्तै पढेपछि आम्दानीको अर्को स्रोत उनलाई जुटयो ।

सन् २००९ मा तत्कालीन राष्ट्रपति बराक ओबामाको प्रशासनले हवाइट हाउसमा आयोजना गरेको ‘फस्ट स्टेट डिनर’ का लागि अतिथि सेफका रूपमा उनले काम गरेका थिए । त्यो भोज तत्कालीन भारतीय प्रधानमन्त्री मनमोहन सिंहको सम्मानमा आयोजना गरिएको थियो । ठूलो परिणाममा साकाहारी भोजन बनाइएको थियो ।

मार्कसले यसका लागि हवाइट हाउसको बगैंचामा लगाइएका सागपातहरूको प्रयोगसमेत गरेका थिए । सन् २०११ मा ‘रेड रोस्टर’ बाट रकम उठाउने कार्यका लागि सहयोग गरेबापत तत्कालीन अमेरिकी राष्ट्रपति बाराक ओबामाले सम्मान गरेका थिए । उक्त कार्य ‘नेसनल डेमोक्रेटिक पार्टी’ का लागि रकम उठाउने उद्देश्यले गरिएको थियो । त्यहाँ १ दशमलव ५ मिलियन अमेरिकी डलर उठेको थियो ।

(एजेन्सी)

प्रकाशित : श्रावण १९, २०७५ ०८:१७
पूरा पढ्नुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT