‘किबी जोन’ बन्दै इलाम

२ करोड बजेट विनियोजन
विप्लव भट्टराई

इलाम — किबी खेती प्रवद्र्धन गर्न जिल्लालाई ‘किबी जोन’ बनाइने भएको छ । अघिल्लो वर्ष नै किबी जोनको कार्यक्रम सञ्चालन हुने जानकारी गराइए पनि बजेट अभावमा हुन सकेको थिएन । भदौको पहिलो सातादेखि यसको काम सुरु हुने भएको छ ।

इलामको सन्दकपुर ५ स्थित तालगाउँमा फलेको किबी । जिल्लामा किबी जोनको कार्यक्रम सञ्चालन हुने भएपछि कृषक उत्साहित छन् । तस्बिर : विप्लव भट्टराई । कान्तिपुर

यसका लागि करिब दुई करोड बजेट विनियोजन भएको साविक जिल्ला कृषि विकास कार्यालयका वरिष्ठ कृषि विकास अधिकृत रामसोगारथ साहले बताए । प्रधानमन्त्री आधुनिक कृषि परियोजनाअन्तर्गत सुरु हुने किबी जोनका लागि पहिलो चरणमा सञ्चालक समिति गठन हुनेछ ।

केन्द्रीय तहबाट भएको योजना किसानसँगको छलफलपछि कार्यान्वयनको चरणमा जाने साहको भनाइ छ । किबी जोनका लागि पाँच सय हेक्टर जमिनमा किबी खेती भएको हुनुपर्नेछ । जिल्लाका विभिन्न स्थानमा व्यावसायिक किबीमा कृषकले खेती बढाउँदै गएकाले जोनका लागि पर्याप्त बगान छ ।

साहका अनुसार औद्योगिकीकरण गर्दै प्रोसेसिङ, बजारीकरण र व्यवसायीकरणमा किबी जोनको कार्यक्रमले किसानलाई सहयोग गर्नेछ । १ हजार २ सय मिटरदेखि २ हजार ५ सय मिटरसम्मको उचाइमा खेती गर्न सकिने किबीको उत्पादन जिल्लाका विभिन्न गाउँमा उल्लेख्य उत्पादन हुने गरेको छ ।

एक बोटमा ५० किलोसम्म किबी फल्ने हुँदा किसानका लागि यसको खेती फाइदाजनक देखिएको छ । ‘आफ्नै प्रयासले किबी खेती थालेको झन्डै दशक भयो,’ सन्दकपुर २ माइमझुवाका पुरण गुरुङले भने, ‘जोनका रूपमा नै सरकारले सहयोग गरे कृषकलाई आम्दानी बढाउन थप सहज हुनेछ ।’

छाँटकाँट, उचित समयमा मल र पानीको व्यवस्था गर्न सक्दा एकपटक रोपेको बिरुवाले वर्षौं आम्दानी दिने भएकाले पनि कृषकहरूको आर्कषण थपिँदो छ । जिल्लाका सुलुबुङ, माइमझुवा, सााखेजुङ, मंगलबारे, पञ्चकन्या, जमुना, प्याङ, माईपोखरीलगायत क्षेत्रमा किबीको व्यावसायिक खेती गर्ने कृषक उल्लेख्य छन् ।

कृषकले आफ्नै प्रयासमा बिरुवा खोजेर खेती बढाउँदै लगेका हुन् । यसअघि व्यावसायिक कृषि तथा बजार आयोजनाले कृषकस्तरमा खेती विस्तारसँगै प्रशोधनमा पनि सघाएको थियो । केही कृषकले यसबाट प्रत्यक्ष फाइदा लिए पनि कार्यक्रम छोटो अवधिको भएकाले धेरैले अवसर पाउन सकेका छैनन् । जोनको कार्यक्रमले खर्च र मेहनत धेरै गर्ने कृषकलाई रोप्नेदेखि, माच व्यवस्थापन, प्रशोधन र बजारीकरणसम्म सहयोग पुर्‍याउनुपर्ने सााखेजुङका अगुवा कृषक गंगा विष्टको भनाइ छ ।

किबी खेतीमा लागेका कृषकले अझै पनि अब्बल जातको बिरुवा पहिचान गर्न सकेका छैनन् । प्राविधिक ज्ञानको अभाव, माच व्यवस्थापनमा समस्या र भण्डारणको अभाव र व्यवस्थित बजार नहुनुले कृषकले चाहेअनुसार उत्पादन बढाउन सकेका छैनन् । फलहरूमा अब्बल मानिएको किबी कात्तिकदेखि मंरिसम्ममा टिप्नुपर्छ ।

‘एकैपटक सबैतिर टिपिने भएको तर लामो समयसम्म त्यतिकै राख्न नमिल्दा भण्डारण पहिलो आवश्यकता भएको छ,’ व्यवसायी तारमणि खतिवडाले भने, ‘जोनको कार्यक्रम आएपछि यसलाई प्राथमिकतामा राख्नुपर्छ ।’ इलामको एक मात्र शीतभण्डार सञ्चालनमा नआएकाले कृषकलाई समस्या छ ।

ठूला व्यवसायीहरूले झापा तथा विराटनगरसम्मको शीतभण्डारमा लगेर भए पनि काम चलाउँदै आएका छन् । कृषकले किबी बगानभित्र अलैंची, तरकारी र जडीबुटीजस्ता खेती पनि गर्दै आएका छन् । एउटै कृषकले ६ सय धेरै बिरुवा लगाएर उत्पादन लिन थालेका छन् । ‘प्राविधिक पक्षमा सबै कृषकले ध्यान पुर्‍याएका छैनन्,’ साँखेजुङ र माइपातलमा बगान सञ्चालन गर्दै आएका देउकुमार राईले भने, ‘सवै व्यवसायी एकै ठाउँ भएर प्रविधिमैत्री खेती गर्दै दिगो बजार व्यवस्थापनमा लाग्नुपर्छ ।’

कृषकले छिटो आम्दानी लिने प्राविधिक ज्ञानको अभावमा राम्रो नपाकी किबी बजारमा ल्याउँदा मिठो नहुने भएकाले बजारमा गम्भीर असरसमेत परेको छ । किबीवाट जाम, जुस, वाइनलागतय सामग्री बनाएर अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा पुर्‍याउन सकिने भएकाले नयाँ कार्यक्रमले एकमुष्ठ समेट्नुपर्ने सरोकारवालाको भनाइ छ ।

Yamaha

प्रकाशित : भाद्र ३, २०७५ ०७:४८
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT

इलाममा ८३ करोडको खानेपानी योजना

विप्लव भट्टराई

इलाम — खानेपानीको चरम अभाव झेल्दै आएको इलाम सदरमुकाममा बृहत् खानेपानी योजना सञ्चालन हुने भएको छ ।

इलाम नगरपालिकामा सञ्चालन हुने खानेपानी आयोजनाका लागि सोमबार सहमतिपत्रमा हस्ताक्षर गरिँदै । आउँदो अढाई वर्षमा सदरमुकाममा पर्याप्त खानेपानी ल्याउने गरी सरोकारवाला पक्षबीच सम्झौतापत्रमा हस्ताक्षर भएको हो । तस्बिर : विप्लव । कान्तिपुर

एसियाली विकास बैंकको सहयोगमा वर्षौं अघिदेखि बन्ने चर्चा चले पनि विविध कारण कार्यान्वयन हुन नसकेको इलाम बजार साना सहरी खानेपानी तथा सरसफाइ आयोजना अब बन्ने पक्का भएको हो । सोमबार सम्बद्ध पक्षबीच आयोजना सञ्चालन गर्ने सहमति पत्रमा हस्ताक्षर भएको हो ।

बढ्दो आवादी र पुराना संरचनाका कारण जटिल बन्दै गएको खानेपानी वितरण प्रणाली यो आयोजना निर्माण सकिएपछि सहज हुनेछ । समयमा काम पूरा भए अबको अढाई वर्षमा इलाम बजारमा प्रतिसेकेण्ड ४२ लिटर पानी नेपाली मापदण्डअनुसारको झर्नेछ ।

८३ करोड ६८ लाख २९ हजारको लागतमा निर्माण हुने आयोजनाका लागि ५ प्रतिशत रकम उपभोक्ताले संकलन गरिसकेका छन् । उपभोक्ताबाट ४ करोड १८ लाख ४० हजार संकलन गर्नुपर्नेमा ४ करोड २७ लाख संकलन भइसकेको छ । त्यस्तै आयोजनाका लागि नगर विकास कोषबाट कुल खर्चको २५ प्रतिशत ऋण लिने व्यवस्था छ ।

नगर विकास कोषबाट आयोजनाले २० करोड ९२ लाख ऋण प्राप्त गर्ने सहमति भएको छ । बाँकी ५८ करोड ५७ लाख ६० हजार सरकारले लगानी गर्नेछ । त्यस्तै सरसफाइतर्फ १ करोड ११ लाख ८ हजारमा ३ वटा सार्वजनिक शौचालय निर्माण हुने छन् । यसका लागि नगरपालिकाका तर्फबाट १५ प्रतिशत र ८५ प्रतिशत सरकारले लगानी गर्नेछ । खानेपानी आयोजना सञ्चालनका लागि २०७२ जेठ २२ गते उपभोक्ता समिति दर्ता भएको थियो ।

आयोजना व्यवस्थापन पक्षबाट उपनिर्देशक लिलाप्रसाद ढकाल, इलाम नगरपालिकाका प्रमुख महेश बस्नेत, नगर विकास कोषका तर्फबाट सुवासनाथ पन्त र उपभोक्ता समितिका तर्फबाट अध्यक्ष केदार थापाले हस्ताक्षर गरेका हुन् । हालको २८ हजार २ सय ७२ जनसंख्यालाई लक्षित गरी सञ्चालन हुने आयोजनाको २० वर्षपछि ३९ हजार ८ सय ६० को भारलाई थेग्नेछ । यो आयोजनाले नगरपालिकाको ६, ७, ८ र ९ नम्बर वडाका बासिन्दालाई प्रत्यक्ष राहत पुग्नेछ ।

आयोजनाअन्तर्गत ४ वटा इन्टेक बन्ने छन् । १३ सय घनमिटर क्षमताका ९ वटा पानी ट्यांकी निर्माण हुनेछन् । त्यस्तै प्रशोधन केन्द्र एउटा हुनेछ । ४१ किलोमिटरको प्रसारण लाइन रहने खानेपानी योजनाको वितराण लाइन १९ किलोमिटरको हुनेछ । सहमतिपत्रमा हस्तक्षर गर्न आयोजित कार्यक्रममा बोल्दै आयोजनाका उपनिर्देशक ढकालले सवै प्रक्रिया पुर्‍याएर पाँच महिनाभित्र काम सुरु हुने जानकारी दिए ।

‘ठेक्का सम्झौतापछि नगरपालिका, उपभोक्ता समितिलगायत सरोकारवालाले अवरोध आउन सक्ने कुनै पनि विषयमा गम्भीर हुनुपर्छ,’ उनले भने, ‘मुहान र जग्गा विवाद जस्ता समस्या आए अयोजना समस्यामा पर्न सक्छ ।’ उपभोक्ता समिति र नगरपालिकाले सहमतिलाई ऐतिहासिक भन्दै कार्यान्वयन पक्षलाई फितलो हुन नदिने प्रतिबद्धता जनाए ।

स्थानीयले देखाएको तीव्र तत्परताका कारण कठिन अवस्थामा पनि आयोजना सञ्चालन हुने अवस्थामा पुगेको नगर विकास कोषका सुवासनाथ पन्तले बताए । ‘यति छोटो अवधिमा उपभोक्ताबाट रकम संकलन हुन्छ भन्ने विश्वास नै थिएन,’ उनले भने, ‘जुन तरिकाले उपभोक्ताको सक्रियता र उत्साह देखिएको छ सोहीअनुरूप आयोजना सञ्चालन र दिगोपना हुनेछ ।’

प्रकाशित : श्रावण २९, २०७५ ०९:३१
पूरा पढ्नुहोस्
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT