हाइड्रोपावरलाई बजेट अभाव

मुआब्जा वितरण र डीपीआर तथा कन्स्ट्रक्सन पावर निर्माणमा ढिलाइ
भीमबहादुर सिंह

जाजरकोट — देशकै ठूलोमध्येको नलसिंहगाड हाइड्रोपावर कम्पनीलाई बजेट अभाव भएको छ । सरकारले ४१० मेगावाटको यो हाइड्रोपारलाई प्राथमिकतामा नराख्दा बजेट अभाव भएको हो ।

बजेट नहुँदा मुआब्जा वितरण र विस्तृत आयोजना प्रतिवेदन (डीपीआर) तथा कन्स्ट्रक्सन पावरलगायत निर्माणमा ढिलाइ भएको छ ।

समयमा मुआब्जा नपाउँदा अधिग्रहणमा परेका ५ सय घरटहरा र ५ हजार ४ सय रोपनीभन्दा बढी जग्गाका जग्गाधनी अन्योलमा छन् । बजेट अभावमै हाइड्रोपावरको कन्स्ट्रक्सन पावरका लागि निर्माण हुने ४ मेगावाटको ताँसुगाड जलविद्युत् आयोजना पनि ३/४ वर्षदेखि अलपत्र छ ।

Yamaha

हाइड्रोपावरको मुआब्जा वितरणका लागि चालु आर्थिक वर्षमा ५ अर्ब बजेट माग गरेकामा डेढ करोड मात्र विनियोजन भएको प्रमुख कार्यकारी अधिकृत रामकाजी थापाले बताए । ५ हजार ४ सय रोपनी जग्गाको मुआब्जाका लागि सरकारले न्यून रकम विनियोजन गरेको उनको भनाइ छ । ‘कम बजेटका कारण डीपीआर, मुआब्जा वितरण र कन्स्ट्रक्सन पावर निर्माणलगायत कार्य अलपत्र गरेका छन्,’ उनले भने, ‘गत वर्षसम्म ३ सय ५० रोपनी जग्गाको मात्र मुआब्जा वितरण भएको छ ।’ उनले यो बजेटले २५ रोपनी जग्गाको मुआब्जा पनि दिन नपुग्ने उनले बताए ।

उनका अनुसार नलगाड हाइड्रोपावरको सबप्रोजेक्टका रूपमा रहेको चार मेगावाटको ताँसुगाड जलविद्युत् आयोजना निर्माणका लागि १ अर्ब रुपैयाँ बजेट प्रस्ताव गरिएको थियो । तर, २५ लाख मात्र विनियोजन भएको उनले बताए । अहिले ताँसुगाड जलविद्युतको डीपीआर भइरहेको छ । हाइड्रोपावरको डीपीआरमा २७ करोड, पहुँचमार्गमा १८ करोड र भवनलगायत संरचनाका लागि ४ करोड रुपैयाँ मात्र बजेट रहेको थापाले बताए ।

उनका अनुसार डीपीआरका लागि आधाभन्दा बढी रकम भुक्तानी गर्न बाँकी छ । बजेट विनियोजनको अवस्था हेर्दा नलसिंहगाड सरकारको प्राथमिकतामा नपरेको कर्मचारीको भनाइ छ । ‘सरकारले विगतकै बजेट तथा कार्यक्रमलाई निरन्तरता दिएको पाइयो,’ थापाले भने, ‘मुआब्जा वितरण र कन्स्ट्रक्सन पावर निर्माण कार्य एक/दुई वर्षभित्र पूरा नभए कम्पनीले गति लिँदैन ।’

बजेटको अवस्था हेर्दा नलगाड हाइड्रोपावर समयमा नबन्ने र वर्षौंपछि धकेलिने भएको सरोकार समितिका सचिव दीपबहादुर सिंहले बताए । ‘सरकारको प्राथमिकतामा नपर्दा नलगाड आयोजना अलपत्र पर्ने भो,’ उनले भने, ‘कर्णाली प्रदेशको जलाशययुक्त मेगा प्रोजेक्ट निर्माणमा सरकारले खासै चासो नदेखाउनु दु:खद पक्ष छ ।’

उनका अनुसार देशमै ऊर्जा संकट टार्न महत्त्वपूर्ण योगदान पुर्‍याउने यो आयोजनाका लागि बजेट न्यून हुनु चिन्ताको विषय हो । ‘अबको ५/७ वर्षमा आयोजनाको निर्माण सम्पन्न गर्ने लक्ष्य राखे पनि बजेट विनियोजनको अवस्था हेर्दा २० वर्षसम्म पनि बन्ने देखिँदैन,’ सिंहले भने, ‘सरकारकै कारण नलगाड निर्माणमा ढिलाइ हुँदै गएको छ ।’

त्यस्तै बजेट अभावमा बाँधस्थलसम्मको पहुँच मार्ग निर्माण, १ सय १२ किमि दूरीको ४ सय केभी प्रसारण लाइनको अध्ययन, बस्ती विकास अध्ययनलगायत कार्य अलपत्र परेको प्रमुख कार्यकारी अधिकृत थापाले बताए । नलगाड वातावरणमैत्री, डुबान क्षेत्र कम हुने, जलाशयको आयु दिगो रहने, खेतीयोग्य जमिनको न्यून क्षति हुने, विस्थापन कम हुने र भौगर्भिक अवस्था मजबुत मानिएको आयोजना भएको उनले बताए ।

डीपीआरमा ढिलाइ
नलसिंहगाड हाइड्रोपावर कम्पनीको डीपीआरमा ढिलाइ भएको छ । डीपीआर सुरु भएको २५/२६ महिना बितेको छ तर ६० प्रतिशत कार्य पूरा हुन सकेको छैन । डीपीआर निर्माण ढिलाइ हुँदा कम्पनी थप अन्योलमा परेको छ ।

सम्झौता भएको मितिले ३० महिनामा डीपीआर कार्य सम्पन्न गर्नुपर्ने इन्जिनियर पदम थापाले बताए । डीपीआरको कार्य अस्ट्रेलियाको स्मेक, अमेरिकाको एमडब्लूएच र नेपालको उदय कन्सल्ट प्रालि जेभी परामर्शदाता कम्पनीले गरिरहेको छ ।

प्रकाशित : भाद्र ९, २०७५ ०८:२२
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT

सस्तो कार चढ्छन् यी अर्बपति

धनीका कुरा
दिनेश यादव

काठमाडौँ — विश्वका कयौं अर्बपतिहरू आफूसँग अथाह सम्पत्ति भएर पनि सस्तो कार चढछन् । सादा जीवन अपनाउँछन् । परोपकारी सेवामा आफ्नो सम्पत्तिको केही रकम मन खोलेर दान गर्छन् । अझ रोचक त के छ भने तिनीहरूले सस्तो मूल्यका कार प्रयोग गर्छन् ।

ती कार कारको मूल्य तिनीहरूको सम्पत्तिको तुलनामा निकै कम हुने गरेको पाइएको छ ।

माइक्रोसफ्टका पूर्व प्रमुख कार्यकारी अधिकृत (सीईओ) स्टिभ बालमरलाई लिनुस्, जसले वर्षौंदेखि फोर्ड गाडी चढ्छन् । उनका बुबा फोर्ड मोटर कम्पनीका प्रबन्धक थिए । बालमरले चाहेको भए, विश्वकै सर्वाधिक महँगो सवारी साधन प्रयोग गर्न सक्थे । तर, त्यसो गरेनन, उनले । सायद हामीकहाँ जस्तो पुख्र्यौली सम्पत्तिको धक्कु र सान देखाउने सन्तान उनी परेनन् ।

अर्को उदाहरण फेसबुकका संस्थापक मार्क जुकरबर्ग पनि हुन् । उनले पनि सस्तो कार चढ्ने गरेका छन् । जुकरबर्ग भन्छन्, ‘मैले प्रयोग गर्ने कार सुरक्षित र आरामदायक मात्रै हैन भडकिलो र अशिष्ट पनि छैन ।’ एउटा बेलायती वित्तीय सेवा कम्पनी ‘गो कम्पेयर’ ले विश्वका सर्वाधिक धनाढय अर्बपतिहरूको स्वामित्वमा रहेको कम महँगा कारहरूबारे एउटा प्रतिवेदन सार्वजनिक गरेको छ ।

त्यसमा डलर अर्बपतिहरूले प्रयोग गर्ने कारहरूबारे चर्चा गरिएको छ । निश्चित रूपमा तीमध्ये केहीसँग दर्जनौं महँगा बाहन खरिद गर्ने हैसियत छ । तर, ती सवारीहरूले उनीहरूलाई अनुकूलित गर्न नसकेरै सस्ता कार रोजेका हुन् । यहाँ नौजना बिजनेस मोगलहरूको चर्चा गरिएको छ, जोसँग होन्डास, टोयोटास र चेभिस कारहरू रहेका छन् । त्यसैमा चढछन्, अफिस आउजाउ गर्न र घुमघाममा त्यही प्रयोग पनि गर्छन् ।

एकजना अमेरिकी व्यापारी, इन्जिनियर, लेखक, राजनीतिज्ञ र परोपकारी माइकल ब्लुम्बर्गको कुल सम्पत्ति ५२ दशमलव ४ अर्ब अमेरिकी डलर छ । उनी विश्वकै ११ औं धनाढय हुन् । सन् १९८१ मा आफैंले सञ्चालन गरेको वित्तीय सूचना तथा मिडिया कम्पनी ब्लुमबर्ग एलपीका मालिक पनि हुन् ।

उनले बन्दुक नियन्त्रण, जलवायु परिवर्तनको प्रभावलाई न्यूनीकरण गर्ने संस्थाहरूलाई ५ अर्ब अमेरिकी डलर दान दिइसकेका छन् । धनको कुनै कमी छैन तर सादा जीवनशैली अपनाउँछन् । यिनी चढ्ने चेभ्रोलेट सर्बरबन मोडेल कारको ‘कस्ट अफ बेस मोडेल’ अर्थात् आधार मोडेलको लागत मूल्य ३९ हजार २ सय डलर रहेको छ । उनी त्यही कारमा चढछन् ।

अर्का अर्बपति सर्गे ब्राइनको कुल सम्पत्ति ५४ दशमलव ५ अर्ब डलर छ । उनी विश्वकै १३ औं धनाढय र शक्तिशाली व्यक्तिमा ३५ औं हुन् । गुगल कम्पनीका मालिकमध्येका एक उनी चढ्ने कारको मोडल ‘टोयोटा प्रियस हो, जसको आधार लागत मूल्य ३० हजार ९ सय २० डलर पर्छ ।

ल्यारी पेजको कुल सम्पत्ति ५५ दशमलव ९ अर्ब डलर छ । गुगलको प्यारेन्ट कम्पनी अल्फाबेटका सीईओ उनी विश्वका १० औं शाक्तिशाली र १२ औं धनाढय हुन् । उनले चढ्ने टोयोटाकै मोडलको आधार लागत मूल्य ३९ हजार ९ सय २० डलर पर्छ ।

मार्क जुकरबर्गको कुल सम्पत्ति ६५ दशमलव ५ अर्ब डलर रहेको छ । उनी यो वर्ष धनाढयहरूको सूचीमा पाँचौं स्थानमा छन् । विश्वका तेह्रौं शक्तिशाली व्यक्ति पनि हुन्, उनी । हाल फेसबुकका प्रमुख कार्यकारी अधिकृत (सीईओ) भइसक्दा पनि उनी चढ्ने कार ‘एकुरा टीएसएक्स’ मोडलको आधार लागत मूल्य ३० हजार ६ सय ३५ डलर पर्छ ।

स्टेभ बालमरको कुल सम्पत्ति ४२ दशमलव ३ अर्ब डलर रहेको छ । लस एन्जेलस क्लिपर्सका मालिक उनी विश्वका २२ औं अर्बपति हुन् । उनी चढ्ने कारको मोडल हो ‘फोर्ड फुजन हाइब्रिड’ । यो मोडलको मूल्य २५ हजार २ सय ९५ डलर पर्छ ।

जेफ बेजोस विश्वकै सर्वाधिक धनाढय हुन् । अमेजोन कम्पनीका मालिक उनको कुल सम्पत्ति १५६ दशमलव ९ अर्ब डलर रहेको छ । फोब्र्सको सूचीमा आफ्नो कुल सम्पत्ति डेढ सयभन्दा बढीका साथ सर्वाधिक धनाढय बन्नेमध्येमा उनी पहिलो व्यक्ति बन्न सफल भएका छन् । उनी आफ्नै संघर्षबाट सफल भएका हुन् । विश्वकै धनाढय भइसक्दा पनि उनको लवाइखबाइमा खासै परिवर्तन छैन । उनी चढ्ने कार ‘होन्डा एकोर्ड’ हो, जसको आधार लागत मूल्य १६ हजार ९ सय ९५ अमेरिकी डलर रहेको छ ।

चिनियाँ अर्बपति ज्याक माको कुल सम्पत्ति ३९ दशमलव ४ अर्ब डलर छ । उनी एकजना पूर्व अंग्रेजी शिक्षक हुन् । विश्वकै सबैभन्दा ठूलो ई–कमर्स बिजनेस अलीबाबाका सहसंस्थापक उनी अर्बपति सूचीमा २० औं र विश्वका शक्तिशाली व्यक्तिमध्ये २१ औं स्थानमा छन् । तर, आफू धनाढय रहेको प्रदर्शन गर्दैनन् । उनी ‘रोएवे आरएक्स फाइभ एसयूभी’ मोडलको कार चढ्छन् । उक्त कारको आधार लागत मूल्य १५ हजार अमेरिकी डलर रहेको छ ।

जिम वाल्टनको कुल सम्पत्ति ४५ दशमलव १ अर्ब डलर रहेको छ । वालमार्टका संस्थापक साम वाल्टनका कान्छा छोरा जिम यो वर्ष अर्बपतिको सूचीमा १४ औं स्थानमा छन् । उनी चढ्ने कारको मोडेल ‘डोड्गे डयाकोटा’ हो, जसको आधार लागत मूल्य ८ हार ८ सय ४५ डलर छ ।

पउल एलेनको कुल सम्पत्ति २० दशमलव २ अर्ब अमेरिकी डलर रहेको छ । उनी विश्वका ४४ औं अर्बपति हुन् । दुईपटकसम्म क्यान्सर लागेर बाचेका उनी एलेन इन्स्टिच्युट अफ ब्रेन साइन्स नामको संस्थालाई अर्बौं डलर दान दिइसकेका छन् । आफ्ना स्कुले साथी बिल गेट्ससँग मिलेर उनले सन् १९७५ मा माइक्रोसफ्ट कम्पनी खोलेका थिए । गम्भीर रोग लागेपछि उक्त कम्पनी उनले छाडेका थिए । आफ्नो आत्मबलका कारण उनी रोगमाथि विजयी भए । उनी चढ्ने कारको मोडल ‘माज्दा बी–सेरिज’ हो, जसको लागत मूल्य मात्र ७ हजार ९९ डलर रहेको छ ।

(एजेन्सीहरू)

प्रकाशित : भाद्र ९, २०७५ ०८:२१
पूरा पढ्नुहोस्
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT