छिट्टै सकियो टुसा

लगातार टुसा भाँचे निगालो मासिन्छ । संरक्षणका लागि टुसा टिप्न अवधि तोक्ने गरिएको छ
बिना थापा

कास्की — निगालाका टुसा पश्चिम क्षेत्रका बासिन्दाले चिनेको वर्षाको स्वादिलो तरकारी मात्रै होइन, अन्य सहरमा पठाउनका लागि कोसेली पनि हो । बितेका वर्ष पोखराका बजारमा दसैंसम्म किन्न पाइने टुसाका मुठा यसपटक नपाइने भएको छ ।

एक महिनाका लागि खुला गरिएको टिप्ने समयावधि आइतबारदेखि बन्द भएकाले बजारमा नदेखिने भएको हो । साउनको पहिलो सातादेखि खुला गरिएको एक महिने टुसा टिप्ने अवधि पूरा भएको अन्नपूर्ण संरक्षण आयोजना (एक्याप) ले जनाएको छ । ‘टुसा जेठको १५ देखि असोजसम्म पाइने भए पनि यसको संरक्षण गर्ने उद्देश्यले एक महिना मात्र खुलाइएको हो,’ एक्यापका स्रोत संरक्षण सहायक लेखनाथ गौतमले भने, ‘लगातार टुसा भाँचे निगालो मासिन्छ । संरक्षणका लागि पनि एक्यापले अवधि तोक्ने गरेको हो ।’

स्थानीयस्तरका प्राकृतिक स्रोत संरक्षण र व्यवस्थापनको जिम्मा स्थानीय संरक्षण व्यवस्थापन समितिलाई छ । संरक्षण समितिमार्फत टुसा भाँच्ने समयमा एकैपटक ठेक्का खुलाउने गरिएको छ । उनका अनुसार सार्दीखोला, माछापुच्छ्रे र ल्वाङघलेल कास्कीमा गरी तीन संरक्षण व्यवस्थापन समितिलाई जिम्मा दिइएको छ । निर्धारित अवधि अघिपछि टुसा टिप्नेलाई एक्यापले कारबाही गर्ने गरेको छ ।

Yamaha

‘टेन्डर खुलेका बेला स्थानीयलाई रोजगारी पनि हुन्छ,’ माछापुच्छ्रे संरक्षण व्यवस्थापन समिति अध्यक्ष सूर्य गुरुङले भने, ‘नटिप्नु भनेका बेला अनधिकृत रूपमा टिप्न पाइँदैन । कारबाही हुन्छ ।’ टुसा पोखरेलीले मन पराउने तरकारीमा पर्ने भएकाले यसको व्यापार राम्रो छ । प्रतिमुठा कम्तीमा ३५ देखि बढीमा ८० रूपैयाँ सम्ममा किनबेच हुन्छ । वर्षायाममा सबै प्रजातिका बाँसका टुसा धेरै पलाउँछन् ।

निगालो बाँसमध्ये निकै पातलो हुने प्रजाति हो । यसको टुसा पलाउने याममा बन्देज गरिए पनि संकलनहरू डाँडापाखा र जंगल पुगेर अनधिकृत रूपमा संकलन गर्न डराउँदैनन् । हूलका हूल टुसा संकलनमा निस्कने चलन रहेकाले पाइने सिजनमा एक्यापले क्षेत्र तोकेर ठेक्का खुला गर्ने गरेको हो । अवधि सकिएपछि भने अनधिकृत रूपमा संकलन गरेको भेटिए जरिवानासहितको कारबाही गर्ने गरिएको छ ।

संकलनमा जानेहरू दिनमा १० देखि ३५ जनासम्म हुन्छन् । उनीहरूले दिनमा ५ हजारसम्म कमाउँछन् । माछापुच्छ्रे संरक्षण व्यवस्थापन समिति अध्यक्ष गुरुङका अनुसार कास्कीका तीन ठाउँको गरी यसपटक ९ लाख ७५ हजारमा ठेक्का लागेको थियो ।

ठेकेदार पुर्खबहादुर पुनमगरका अनुसार टुसा पश्चिमका विभिन्न जिल्लामा खपत हुन्छ । ‘योपल्ट महिनामा अनुमानित २० हजार मुठा बजारमा झारेको थियो,’ उनले भने, ‘जुका लाग्ने भएकाले संकलन गरेर ल्याउन सजिलो छैन ।’

प्रकाशित : भाद्र ११, २०७५ ०८:२७
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT

बिजुलीतारमा तरकारीको झाल

बिना थापा

कास्की — पोखराको धेरैजसो घरको बार्दली र तारमा लहरे तरकारीका झाल भेटिन्छन् । तीमध्ये धेरै घिरौंला लगाएको पाइन्छ ।

पोखरा गैह्रापाटनस्थित एक घर नजिक तारमा लगाइएको तरकारीको झाल । तस्बिर : बिना

अरू झाल भएको तरकारीलाई जस्तो थाँक्रो नचाहिने भएकाले घरमा पहिलेदेखि नै धेरैले लगाउँदै आएको बगरकी वीरशोभा गुरुङले बताइन् । ‘यसलाई घरको छानो बार्दलीमा लगाए पनि राम्रो फल्छ,’ उनले भनिन्, ‘राम्रो फलेकाले आफूलाई मात्र नभएर इष्टमित्रलाई कोसेलीका रूपमा दिन पनि पुग्छ ।’

झाल लागाउने थाँक्रा नभएकाले घरको बार्दलीमा घिरौंला लगाएको गैह्रापाटनकी साहारा क्षेत्रीले बताइन् । ‘हाम्रो पालामा वनपाखा गएर थाँक्रा काटेर ल्याइन्थ्यो, अहिलेकाले त्यसरी ल्याउँदैनन्,
थाँक्रा ल्याउने जस्तो बन जंगल पनि छैन ।’

गैह्रापाटनकी निरु गुरुङले घरको छाना र बार्दलीमा झाल लगाउने चलन पछि आएको बताइन् । ‘हामी सानो छँदा बस्ती बाक्लो थिएन, सबैतिर वन थिए, वनमा चिलाउनेका रूख बढी हुन्थे, त्यसैलाई थाँक्राका रूपमा काटेर ल्याउँथ्यौं, त्यसैमा घिरौंला, करेला, लौका फलाइन्थ्यो,’ उनले भनिन्, ‘जंगल मासिँदै र बस्ती बढदै गएपछि थाँक्रा पाइनै छाडयो । त्यसैले तार र घरलाई थाँक्राका रूपमा लगाउन थालेको हुनुपर्छ ।’

विद्युत् कार्यालय कास्कीका प्रशासक प्रमुख सुरेन्द्र शर्माले विद्युत् तारमा तरकारी लगाउन नहुने बताए । ‘यसबारे सचेत हुनुपर्छ, सधैं एउटै हुँदैन, कहिलेकसो बीचमा ग्याप र तार चुटेको खण्डमा बिरुवाले छोएमा करेन्ट प्रवाह भई दुर्घटना हुन सक्छ,’ उनले भने ।

प्रकाशित : भाद्र ९, २०७५ ०८:२०
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT