विद्यालय चलाउन च्याउ खेती

काशीराम डाँगी

रोल्पा — आर्थिक समस्याले पिरोलिएको थबाङस्थित वीर बलभद्र माविले च्याउ खेती गरेर खर्च जुटाउन थालेको छ । विद्यालय परिसरको करिब ७ रोपनी जग्गामा च्याउ खेती गरेर अतिरिक्त आम्दानी सुरु भएको हो ।

विद्यार्थीहरू च्याउको पोका बनाउँदै । तस्बिर : काशीराम

अभिभावकको सहयोगमा सुरु च्याउ खेतीको आम्दानीले शैक्षिक गुणस्तर बढाउन तथा विद्यालयको भौतिक अवस्था सुधार्न मद्दत पुगेको छ । विद्यालय व्यवस्थापन समिति अध्यक्ष अजय घर्तीले विद्यालयको आर्थिक अवस्था सुधारेर शैक्षिक गुणस्तर वृद्धि गर्न च्याउ खेती गर्न थालिएको बताए । ‘व्यवस्थापन समिति सदस्य, शिक्षक र विद्यार्थीको सहभागितामा च्याउ खेती गरिएको हो,’ उनले भने, ‘विदेश पुगेकाबाट समेत सहयोग माग्दै आएका छौं ।’


विद्यालयका नाममा पर्याप्त जग्गा रहेकाले विदेशी अनुसन्धानकर्ताको सहयोगमा च्याउ खेती थालिएको प्रधानाध्यापक कुलबहादुर वलीले बताए । ‘यहाँ विद्यावारिधि शोध गर्न आएकी अमेरिकी अनुन्धानकर्ता अगस्त मोल्नारले च्याउ खेतीका लागि तीन लाख रुपैयाँ उपलब्ध गराएपछि यसका बलमा खेती थालिएको हो,’ उनले भने ।

घुमघाममा थबाङ आइरहने मोल्नार अमेरिकामा मानवशास्त्र तथा राजनीतिक अर्थशास्त्र विषयकी प्राध्यापक हुन् । वलीका अनुसार पहिलोपटक ०४० सालमा रोल्पा आएकी उनले शैक्षिक गुणस्तर वृद्धि गर्न आफ्नो कमाइबाट केही रकम पठाउने गरेकी थिइन् । व्यवस्थापन समिति अध्यक्ष घर्तीले बेमौसमी च्याउ खेती गर्दा घाटा बेहोर्नुपरे पनि यो वर्ष ६ सय केजी च्याउ बिक्री गरेर एक लाख रुपैयाँ सञ्चित भएको जानकारी दिए ।


थबाङमा स्थानीय च्याउको मूल्य प्रतिकिलो १ सय ५० रुपैयाँ कायम गरिएको छ । तर, सदरमुकाम लिबाङलगायत अन्य बजारमा एक किलो च्याउको मूल्य ६ सय रुपैयाँ छ ।

च्याउ सुकाएर भण्डार गर्ने प्रविधि विद्यालयमा नभएकाले च्याउ कुहिएर नष्ट हुने गरेकोमा यस्तो पद्धती ल्याउन समेत व्यवस्थापन समितिले पहल गरिरहेको छ । अध्यक्ष घर्तीले ‘वर्षा आउनुअघि च्याउ खेती गरिदा बिक्री गर्न मुस्किल भएको’ बताए । वर्षामै बढी उत्पादन हुने भएकाले बजारसम्म लैजान यातायातको साधन अभावमा थप समस्या उब्जिएको हो ।

वर्षाका कारण थबाङलाई सदरमुकाम लिबाङ र दाङसँग जोड्ने सहिद मार्ग अवरुद्ध हुँदै आएको छ । ‘त्यही समयमा सडक भत्कियो । च्याउ बिक्री गर्न सडक मार्ग हुँदै बजार पुर्‍याउनै सकेनौं,’ प्रअ वलीले भने, ‘यसले पनि केही कठीनाइ उब्जाएको स्थिति छ ।’

प्रकाशित : भाद्र १२, २०७५ ०८:११
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

कुलेखानी–३ को विद्युत् पुसमा

४ वर्षमा बन्नुपर्नर्े सम्झौता भए पनि ११ वर्ष भइसक्दा पनि सम्पन्न हुन सकेको छैन ।
प्रताप विष्ट

हेटौंडा — स्वदेशी लगानीमा निर्माणाधीन कुलेखानी तेस्रो जलविद्युत् आयोजनाको निर्माण कार्य पुस १६ सम्म सम्पन्न गर्ने प्राविधिकहरूले बताएका छन् ।

निर्माण पूरा भइसक्दासम्म पाँच अर्बभन्दा बढी रकम खर्च हुने अनुमान गरिएको छ । इलेक्ट्रो मेकानिकलको ठेक्का लिएको कम्पनीको ढिलासुस्तीका कारण कुलेखानी–३ को निर्माण चार वर्षमा सम्पन्न गर्ने सम्झौता भए पनि ११ वर्ष बितिसकेको छ । अझै केही महिना लाग्ने प्राविधिकहरूले बताएका छन् ।


इलेक्ट्रो मेकानिकलको कार्य ८५ प्रतिशत मात्र सम्पन्न भएको छ । आगामी पुसको आधाआधीमा काम सम्पन्न हुने आयोजनाका एक वरिष्ठ अधिकृतले बताए । ‘इलेक्ट्रो मेकानिकलको अहिले विद्युत्गृहमा उपकरण जोड्ने, टावर बनाउने, गेट बनाउने र केबुल तान्ने काम भइरहेको छ,’ उनले भने । नेपाली, भारतीय र चिनियाँ गरी २५ जनाले काम गरिरहेका छन् । ०६४ चैतदेखि काम सुरु गरिएको उक्त आयोजना ०६८ मा सम्पन्न गर्ने गरी सम्झौता गरिएको थियो ।


इलेक्ट्रो मेकानिकलको ठेक्का लिएको चीनको जिज्याङ कम्पनीको ढिलाइका कारण कुलेखानी–३ को निर्माण कार्य पछाडि धकेलिएको हो । नेपाल विद्युत् प्राधिकरणले सिभिल वर्कको जिम्मा लिएको ठेकेदार कम्पनी सिनो हाइड्रोलाई चैत १ सम्म म्याद थप गरेको थियो । उसले काम सकेर फर्किसकेको छ ।


‘सरकारले चिनियाँ सरकारमार्फत चिनियाँ ठेकेदार कम्पनीका व्यक्तिहरूलाई झिकाएर काममा लगाउनुपर्छ अनि मात्र आगामी पुसमा काम सम्पन्न हुन्छ,’ प्राधिकरणका एक अधिकृतले भने ।


कुलेखानी ३ को सुरु निर्माण लागत २ अर्ब ४३ करोड अर्थात् प्रतिमेगावाट १७ करोड ३६ लाख रुपैयाँ थियो । अहिले यो लागत बढेर ४ अर्ब ६३ करोड अर्थात् प्रतिमेगावाट ३३ करोड रुपैयाँ पुगेको छ । कुलेखानी तेस्रो १४ मेगावाट जलाशय बनाउन नपर्ने ‘क्यास्केड प्रोजेक्ट’ हो । वार्षिक सरदर ४० दशमलव ६५ गिगावाट आवर विद्युुत् उत्पादन गर्ने क्षमता रहेको छ ।

१४ मेगावाट विद्युत् उत्पादन हुने कुलेखानी तेस्रो जलविद्युत् आयोजनामा चार अर्बभन्दा बढी खर्च भइसकेको छ । आयोजनाले इलेक्ट्रो मेकानिकलको ठेकेदार कम्पनीलाई छिटोछिटो काम गर्न दबाब दिंदा पनि टेरेको छैन ।

प्रकाशित : भाद्र १२, २०७५ ०८:१०
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्