तरकारी व्यापारमा बेथिति : जताततै मूल्यबिनाका बिल

किसानबाट संकलन गरिएको तरकारी बिक्री भएपश्चात् मात्रै मूल्य निर्धारण
राजु चौधरी

काठमाडौँ — तरकारी व्यापारमा किसान तथा उपभोक्ता ठगिनुका धेरै कारणहरूमध्ये बिलबिजक पनि एउटा भेटिएको छ । व्यापारमा संलग्न सबै तहमा बिल नै जारी नहुने, जारी भए पनि मूल्य नै उल्लेख नभएको भेटिएको हो ।

बल्खु तरकारी बजार अनुगमनमा गएका सरकारी टोलीमाथि अवरोध गर्ने व्यापारी पक्राउ परेपछि अस्तव्यस्त भएको तरकारी बजार बेलुका सामान्य अवस्थामा । अनुगमनका लागि सोमबार बिहान २ बजे उद्योग, वाणिज्य तथा आपूर्ति मन्त्रालय र वाणिज्य विभागको संयुक्त टोली बल्खु तरकारी बजार पुगेको थियो । तस्बिर : कविन अधिकारी

सरकारी टोलीले सोमबार बिहान करिब २ बजे बल्खु तरकारी बजारम छापा मार्‍यो । मकवानपुरबाट आएको ट्रक बल्खु तरकारी बजारमा छानबिन गर्दा अधिकांश ट्रकचालक/व्यवसायीले बिल देखाउन सकेनन् । केही व्यवसायीले खरिद परिमाण बिल/कागजमा उल्लेख गरे पनि मूल्य भने खुलाएका थिएनन् ।


‘किसानबाट तरकारी किनेर काठमाडाैंसम्म ल्याउँदा केही नष्ट गर्नुपर्ने हुन्छ । हामीलाई तरकारीको मूल्य थाहा हँुदैन,’ बल्खु तरकारी बजारका गणेश कार्कीले भने, ‘गाडीवालाहरूले यति मूल्यमा बिक्री गर भन्छन्, त्यही मूल्यमा होलसेलमा बिक्री गर्छौं ।’ उनले आफूलाई किसानको स्टाफ भएको दाबी गर्दै किलोको ५ रुपैयाँ ज्याला जोडेर किसानलाई रकम दिने गरेको बताए ।

Yamaha


बिल जारी नहुँदा किसान, उपभोक्तासँगै राज्य पनि ठगिँदै आएको जानकारहरू बताउँछन् । विभागका अनुगमन टोली संयोजक दीपक पोखरेलका अनुसार बिल जारी नहुँदा बिचौलियालाई सरकारले कारबाही गर्न सकेको छैन । ‘अधिकांशले खरिद परिमाण मात्रै टिपोट गरेका छन् । कुनैमा तरकारीको परिमाण उल्लेख भए पनि मूल्य छैन,’ पोखरेलले भने, ‘मूल्य नहुँदा किसान, उपभोक्तासँगै राज्य ठगिएका छन । बिचौलियालाई कारबाही बढाउन अप्ठयारो छ ।’ जानकारका अनुसार किसानलाई मूल्य थाहा हुँदैन । बिचौलियाले मूल्य निर्धारण गर्छन् ।


बिचौलियाले तरकारी बिक्री गरेपछि किसानले रकम पाउँछन् । बल्खुकै व्यवसायी (बिचौलिया) रवि साहले बिल सम्भव नभएको बताए । ‘बिल दिँदैनन् । बेचेपछि पैसा मात्रै लिने गरेका छन्,’ उनले भने, ‘सामान दिँदा बिल पनि माग्दैनन् ।’ किसानबाट संकलन गरिएको तरकारी बिक्री भएपश्चात् मात्रै मूल्य तय हुन्छ ।


विभागले नियन्त्रणमा लिएको बिलले पनि यसलाई पुष्टि गर्छ । मकवानपुरमा रहेको कुटकुटेश्वरी तरकारी सप्लायर्सले गणेश कार्कीको नाममा काटेको बिलमा काउली २३ झोला, धनिया १० क्रेट मात्रै उल्लेख छ । काउली र धनियाको मूल्य उल्लेख छैन । पालुङ कृषि सप्लायर्सको बिलमा जिरे खुर्सानी १ बोरा भनेर उल्लेख छ । अंकिता एन्ड अनुराग भेजिटेबल तथा खाद्यान्न सप्लायर्सले गणेश कार्कीलाई पठाएको बिलमा भिन्डी ५००, बन्दा ४५० र धनिया १३ केजी उल्लेख छ । यी बिलहरूमा मूल्य उल्लेख छैन । मूल्य उल्लेख नहुँदा व्यवसायीले मनोमनी असुल्दै आएका छन् । ट्रकबाट झर्दा प्रतिकिलो ३० देखि ४० रुपैयाँमा खरिद गरेको होलसेल व्यवसायीले मूल्य बढाएर ८० रुपैयाँमा बिक्री गरेका छन । थोक व्यवसायीले पनि मूल्य जारी गरेका छैनन ।


‘हामीलाई बिल दिएको छैन । व्यवसायीले पनि बिल राखेको छैन,’ थोक व्यवसायी उपेन्द्रप्रसाद जैसवालले भने, ‘त्यही भएर हामीले पनि बिल दिंदैनौं ।’ बिलबिजकसँगै अधिकांश व्यवसायीहरू बिनादर्ता सञ्चालन व्यापार गर्दै आएका छन् । ‘फर्म सञ्चालन गरेको करिब ४ वर्ष भयो,’ कार्कीले भने, ‘तर, दर्ता छैन । प्यानको बारेमा केही जानकारी छैन ।’


बल्खु तरकारी बजारमा करिब २ सय ५० स्टल छन् । तीमध्ये करिब २ सय स्टलको मात्रै दर्ता छ । बजार सञ्चालक मनकुमार बस्नेतले भने दर्ता गर्न लगाएको बताए । ‘कृषि क्षेत्रमा त्यो नीति थिएन । दर्ता गर्ने प्रक्रियामा छन्,’ उनले भने, ‘राज्यको प्रक्रियामा पनि ढिला सुस्ती भएको छ । कर कार्यालय र स्थानीय सरकारमा विभेद भएकाले पनि व्यवसायीहरू समस्यामा परेका छन् ।’


बल्खु बजारसरह कालिमाटीलगायत अन्य तरकारी बजारमा पनि उस्तै बिलबिजकको समस्या छ । बिचौलियाहरूले बिनाबिल कारोबार गरिरहेका छन् । कालिमाटी बजारमा च्याउ स्टल राखेका महेश पुडासैनी पनि बिना बिल कारोबार गर्दै आएको पाइएको छ । भक्तपुरबाट खरिद गरी बिक्री गर्दे आएका उनले पनि बिलको कारोबर नभएको बताए । तरकारी उत्पादन र उपत्यका भित्रिने स्रोत एउटै भए पनि फरकफरक मूल्य राखेर बेच्ने गर्छन् ।


धादिङ, चितवन, मकवानपुर, काभ्रेलगायत जिल्लाबाट भित्रिने तरकारी कालिमाटी, बल्खु, मनोहरा, चाबहिल, टुकुचा र बालाजु होलसेलबाट अन्य क्षेत्रमा बिक्री हुन्छ । होलसेलमा मूल्य फरक हुँदा खुद्रा व्यवसायीले पनि त्यसैअनुसार असुल्दै आएका छन् ।


विभागका पोखरेलले बजार व्यवस्थित बनाउन बिलबिजक अनिवार्य जारी गर्नुपर्ने बताए । यस विषयमा व्यवसायीलाई विभागमा उपस्थित निर्देशन दिएको बताए । ‘छलफल गर्छौं, अर्को पटक कारबाही हुन्छ,’ उनले भने ।


व्यवसायी प्रहरी नियन्त्रणमा
उद्योग वाणिज्य तथा आपूर्ति विभागको टोलीले स्टल नम्बर १९८ का व्यवसायी रवि साहलाई नियन्त्रणमा लिएको छ । अनुगमनको क्रममा अवरोध गरेपछि साहलाई टोलीले नियन्त्रणमा लिई प्रहरीलाई बुझाएको छ । ‘अन्य व्यवसायीको स्टलमा अनुगमनको क्रममा पनि साहले अवरोध गरेका थिए,’ विभागका अनुगमन टोली सयोजक दीपक पोखरेलले भने, ‘फर्मको दर्तासहित अन्य काजगात देखाउन नसकेपछि प्रहरीलाई बुझाएका छौं ।’ यसअघि विभागले गरेको अनुगमनमा पनि साहले अवरोध गरेका थिए । उनले गत वर्ष तत्कालीन आपूर्तिमन्त्री गणेश पुनको अनुगमन टोलीलाई तरकारीले हानेका थिए ।

प्रकाशित : भाद्र १२, २०७५ ०८:५८
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT

मोदी चार वर्षमा चौथो पटक आउँदै, दुई सम्झौता हुने

रक्सौल–काठमाडौं विद्युतीय रेलमार्गको सम्भाव्यता अध्ययन र बल्क कार्गोसम्बन्धी सम्झौतामा हस्ताक्षर हुने
दुर्गा खनाल

काठमाडौँ — भारतीय प्रधानमन्त्री नरेन्द्र मोदी सत्ता सम्हालेको चार वर्षमा चौथो पटक नेपाल आउँदै छन् । १७ वर्षदेखि भारतीय कार्यकारी नेपाल नआएको इतिहास तोडदै मोदीले २०७१ साउन १८ मा नेपालको पहिलो भ्रमण गरेका थिए ।

त्यसपछि उनको नेपाल आगमन निरन्तर भइरहेको छ । पछिल्लोपटक बिमस्टेक सम्मेलनको अवसरमा आउँदो बिहीबार मोदी काठमाडौं उत्रँदैछन् । बिमस्टेक सम्मेलन सकिएपछि भारत र नेपालबीच दुईपक्षीय वार्ता र सम्झौता हुने तय भएको छ ।

मोदीको यही कार्यकालमा नेपालका तीन प्रधानमन्त्री केपी ओली, शेरबहादुर देउवा र पुष्पकमल दाहाल भारत भ्रमण गएका छन् । कार्यकारी प्रमुखहरूकै निरन्तरको आपसी भ्रमणले दुई मुलुकबीच विगतमा टुटेको राजनीतिकस्तरको सम्बन्ध र सहकार्य मजबुत बनाउँदै लगेको परराष्ट्रमन्त्री प्रदीप ज्ञवालीले बताए ।

‘यो सुखद संयोग हो, भारतीय प्रधानमन्त्री चौथोपटक नेपाल आउँदै हुनुहुन्छ,’ मन्त्री ज्ञवालीले कान्तिपुरसँग भने, ‘सम्मेलनको अवसरमा आए पनि हामीबीच छुट्टै द्विपक्षीय कुराकानी र सम्झौता हुनेछ, अहिले दुई मुलुकबीच विश्वासको नयाँ जग बसेको छ ।’ विगतमा नेपाल–भारतको सम्बन्धमा प्रशासनिक नेतृत्व हावी हुने गरेको तर मोदी आएपछि राजनीतिकस्तरमै सम्बन्ध विकसित भएको मन्त्री ज्ञवालीको बुझाइ छ ।

यसपटक हुने मोदीसँगको दुईपक्षीय वार्तामा रक्सौल–काठमाडौं विद्युतीय रेलमार्गको सम्भाव्यता अध्ययन र बल्क कार्गोसम्बन्धी सम्झौतामा हस्ताक्षर हुनेछ । यी दुवै एजेन्डामा ओलीको गत चैतमा भएको भारत भ्रमणमा समझदारी जुटेपछि एमओयूमा हस्ताक्षरका लागि बिमस्टेक सम्मेलनको अवसर पारिएको हो । त्यस्तै पशुपतिमा भारतीय सहयोगमा निर्मित धर्मशालाको मोदीले उद्घाटन गर्नेछन् ।

सत्तामा आउनेबित्तिकै मोदीको रणनीति छिमेकीसँगको सम्बन्धलाई विकास गर्ने थियो । ‘त्यसैअनुसार पहिले छिमेकीहरूलाई प्राथमिकता नदिएर गल्ती भयो अब सम्बन्ध सुधार्नुपर्छ भनेर मोदीले प्रधानमन्त्री भएलगत्तै भुटान र त्यसपछि नेपालको भ्रमण गरेका थिए,’ भारतका लागि पूर्वनेपाली राजदूत एवं राजनीतिशास्त्री प्राध्यापक लोकराज बरालले भने, ‘भ्रमण भइराख्दा दुईपक्षीय सम्बन्धलाई मजबुत नै बनाउँछ, तर भेटमा भएका सम्झौता कार्यान्वयन भने फितलो छ । यसमा सुधारचाहिँ आउनुपर्छ ।’

२०७१ साउनको पहिलो पहिलो भ्रमण गरेको झन्डै चार महिनापछि २०७१ मंसिरमा उनी सार्कको १८ औं सम्मेलनमा नेपाल आएका थिए । त्यसपछि गत वैशाखमा २८ मा राजकीय भ्रमणमा नेपाल आए ।

‘मोदीले छिमेकी राष्ट्रलाई महत्त्व दिएका थिए, त्यसैले पटकपटकको भ्रमणले नेपालसँगको कन्ट्याक्ट रिभ्यु भइरहेको छ,’ पूर्वपरराष्ट्रमन्त्री डा. रामशरण महतले भने, ‘धार्मिक र सांस्कृतिक कारणले पनि उहाँको नेपालप्रतिको लगाव देखिन्छ ।’

पटक–पटकको नेपाल भ्रमणबाट मोदीले छिमेक नीतिमा नेपाललाई प्राथमिकता दिन खोजे पनि भारतीय सत्तामा मोदीको आगमनपछि दुई देशबीचको सम्बन्ध उतारचढावपूर्ण देखिँदै आएको छ ।

मोदीको पहिलो राजकीय भ्रमणले दुई देशबीच नागरिक स्तरमै हार्दिकता बढेको आभास दिएको थियो । तर संविधान निर्माणमा ‘हस्तक्षेप’ प्रयत्न र संविधान जारीलगत्तैको नाकाबन्दीबाट द्विदेशीय सम्बन्ध तिक्ततामा परिणत भयो । यसले मोदी भारतभित्रै समेत आलोचित रहे ।

संविधान जारी भएकोमा स्वागत गर्नसमेत कन्जुस्याईं गरेपछि नेपालमा भारतविरोधी भावना बढ्दै गयो । नाकाबन्दीपछि नेपालमा विकसित भारतविरोधी भावना मत्थर पार्दै छिमेक सम्बन्ध सामान्य रहेको सन्देश दिन गत वैशाखमा उनी तेस्रो पटक नेपाल आएका थिए । धार्मिक र सांस्कृतिक सम्बन्धसमेत जोडेको देखाउन उनले त्यसबेला जानकी, मुक्तिनाथ र पशुपतिनाथ मन्दिरको धार्मिक यात्रा गरे ।

उनको त्यो भ्रमणमा ‘रामायण सर्किट’ तथा जनकपुर–अयोध्या बस सेवा शुभारम्भ भयो । रक्सौल–काठमाडौं रेलमार्गको सर्वेक्षण, पञ्चेश्वर बहुउद्देश्यीय परियोजनाको डीपीआर, व्यापार तथा वाणिज्य सन्धि पुनरावलोकन, नेपालका लागि हवाईमार्ग थप, बाढी–डुबान नियन्त्रणका समझदारी र अरुण तेस्रो जलविद्युत् आयोजना शिलान्यास भएको थियो ।

प्रकाशित : भाद्र १२, २०७५ ०८:५५
पूरा पढ्नुहोस्
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT