स्याउ टिप्ने तयारीमा किसान

आश गुरुङ

मनाङ — वर्षा थामिएर सडक यातायात सहज हुनेबित्तिकै यहाँबाट स्याउ टिपेर पठाउने क्रम सुरु हुनेछ । किसान स्याउ टिप्ने उचित समयको पर्खाइमा छन् ।

पछिल्ला केही वर्षयता स्याउ खेती गरिएका क्षेत्रमा असारदेखि भदौसम्म पनि वर्षा हुन थालेको छ । यसको असर किसानको दैनिकीमा परेको छ । स्याउ अब पाक्ने क्रम सुरु भएको छ । बोटमुनि उम्रिएका झारपात पन्छाउनुका साथै किसानले आवश्यकताअनुसार स्याउ बाँकी राखेर बोट काँटछाँट सुरु गरेका छन् । वर्णसंकर जातका स्याउ लगाएका किसान अनुकूल मौसम पर्खंदै टिप्ने तयारीमा छन् ।


असोजको पहिलो सातादेखि स्याउ टिप्ने उनीहरूको तयारी छ । कात्तिकसम्ममा स्याउ टिपिसक्छन् । ‘अब स्याउ पाक्नै आँटयो । असोजबाट टिप्ने धमाधम हुन्छ,’ मनाङको चामेस्थित जिल्लाका पुराना स्याउ कृषक ७५ वर्षीय नुर्बु लामाले भने । तीन दशकयता ५ सय बोटमा स्याउ फलाएका उनी रैथाने स्याउका कृषक हुन् । उनको बगैंचामा रोयल, गोल्डेन र रेड डेलिसियस जातका स्याउ छन् । मनाङमा रैथाने स्याउ किसानका बगैंचामा यी तीनै प्रकारका
स्याउ छन् ।

Yamaha


पछिल्लो समय किसानले हाइब्रिड (वर्णसंकर) जातका स्याउ फलाएका छन् । चामे गाउँपालिकाको थान्चोकका नरेन्द्र घलेका अनुसार सानो बोटमा छिटो र धेरै दाना लाग्ने भएकाले जिल्लामा वर्णसंकर जातका स्याउ लगाउनेहरू बढेका छन् । ‘मेरो १२ रोपनीमा वर्णसंकर नै छ,’ उनले भने ।


वर्णसंकरमा सबैभन्दा बढी मनाङ ङिस्याङ गाउँपालिका १ भ्राताङको एग्रो मनाङ प्रालिले ४ सय ५० रोपनी जग्गामा लगाएको छ । ७ सय ३५ रोपनीमा स्याउ खेती गर्ने लक्ष्य लिएकामा बाँकी जग्गामा स्याउ फलाउने तयारी एग्रो मनाङको छ । संस्थाका अध्यक्ष समराज गुरुङकाका अनुसार इटली र सर्भियाबाट बेर्ना ल्याएर चार वर्षदेखि खेती गरिएको हो । रोपेको ६ महिनामै फल दिन थालेका बोटले राम्रो उत्पादन दिएका छन् । गत वर्ष करिब ३ सय टन स्याउ फलेको उक्त बगानमा यो वर्ष करिब ५ सय टन उत्पादन हुने प्रक्षेपण गरिएको छ । उक्त बगैंचामा गाला, फुजी र गोल्डेन जातका स्याउ फलेका छन् । उक्त बगान सार्क राष्ट्रकै नमुना र ठूलो दाबी गरिएको छ ।


जिल्ला कृषि विकासका अनुसार मनाङमा बर्सेनि स्याउ खेती विस्तारको क्रममा छ । तथ्यांकअनुसार गत आर्थिक वर्ष २०७४/७५ मा ८९ हेक्टर क्षेत्रफलमा रहेको खेतीबाट ९ सय १० टन उत्पादन भएको थियो । आव २०७३/७४ मा ८७ हेक्टर क्षेत्रफलमा ८ सय २५ टन स्याउ फलेको थियो भने आव २०७२/७३ मा ७८ हेक्टर क्षेत्रफलको उत्पादन ६ सय ६५ टन थियो । मनाङमा स्याउ उत्पादनका आधा हिस्सा एग्रो मनाङ प्रालिको छ ।


कृषि प्रसार अधिकृत रामकुमार साहले बर्सेनि स्याउ उत्पादन बढेको बताए । ‘फाइदा हेरेर रैथाने प्रजातिको बोट लगाउने घटदो र वर्णसंकरको बढदो छ,’ उनले भने, ‘यो वर्ष पनि उत्पादन बढ्ने स्थिति छ ।’


व्यवस्थित तवरले खेती गर्दा फाइदा हुन थालेपछि व्यावसायिक किसान पनि बढेका छन् । उनीहरूको ध्यान बढी मात्रामा वर्णसंकर जातका स्याउमा छ । समयमा गोडमेललगायत, मल तथा सिँचाइले स्याउ उत्पादन भने बढेको कृषि प्राविधिक बताउँछन् । एग्रो मनाङ प्रालिले फलाउने स्याउ बिक्रीका लागि मुख्य बजार काठमाडौं हो । यो वर्षदेखि बगानछेउमै चिप्स तथा पेय पदार्थको उद्योग सञ्चालनमा ल्याइने अध्यक्ष समराज गुरुङले बताए । यातायात असहज रहँदा केही वर्षअघिसम्म मनाङका स्याउ ७० प्रतिशत हाराहारीमा जिल्लामै खपत हुन्थ्यो । तर, वर्णसंकर जातका स्याउ लगाउन थालेपछि बढेको उत्पादन बिक्रीका लागि अधिकांश बाहिरिन्छ ।


मनाङमा कृषिलाई हेर्ने गरी लमजुङमा कृषि ज्ञान केन्द्र स्थापना भएको छ । मनाङ जाने एक मात्र बाटो लमजुङबाट छ । लमजुङको बाटो हुँदै मनाङको स्याउ बाहिरी जिल्लामा लाने गरिएको छ ।


लमजुङको मस्र्याङदी गाउँपालिका, चितवन, पोखरा साथै काठमाडौंसम्म पुग्ने गरेको स्याउ अहिले काठमाडौंमा धेरै खपत हुने व्यवसायी बताउँछन् । हिमाली जिल्ला मनाङको नार्पाभूमि गाउँपालिकाबाहेक मनाङ ङिस्याङ, नासों र चामे गाउँपालिकामा बढी स्याउ हुन्छ । यसअघि चामेमा बढी स्याउ हुने गरेकामा पछिल्लो समय मनाङ ङिस्याङमा हुने गरेको छ ।

प्रकाशित : भाद्र १५, २०७५ ०८:५०
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

वाग्मतीबाट मंसिरमा २२ मेगावाट विद्युत्

प्रताप विष्ट

हेटौंडा — भीमफेदी इपापञ्चकन्यामा निर्माणाधीन वाग्मती विद्युत् आयोजनाले आगामी मंसिर अन्तिम साताबाट २२ मेगावाट विद्युत् उत्पादन गर्ने भएको छ ।

मान्डु हाइड्रोपावर कम्पनी र चिनियाँ सिइच्वाङ हेइच्वाङ कम्पनीको संयुक्त लगानीमा वाग्मतीको पानीबाट विद्युत् उत्पादन गर्न तीव्र गतिमा काम भइरहेको छ । ‘बर्खाले गर्दा केही समय काम रोकिएको थियो,’ आयोजनाका आवासीय इन्जिनियर रत्न बोम्जनले भने, ‘बुधबारदेखि पेनेस्टकको काम सुरु हुन्छ ।’ सिभिल वर्कको करिब ९५ प्रतिशत काम सम्पन्न भइसकेको छ । इलेक्ट्रमेकानिकलको काम पनि ५० प्रतिशतभन्दा बढी भइसकेको छ ।


यहाँ हाल करिब दुई सयजनाले काम गरिरहेका छन् । ‘असारमा काम सम्पन्न गर्ने योजना थियो तर चाँडै नै बर्खा सुरु भएकाले विद्युत् उत्पादन गर्न ६ महिना ढिलाइ हुने भो,’ बोम्जनले भने । वाग्मतीबाट विद्युत् उत्पादन गर्ने यो पहिलो कम्पनी हो । ४ अर्बको लगानीमा आयोजनाको निर्माण कार्य २०७२ जेठबाट सुरु भएको हो । ‘भूकम्प र नाकाबन्दीका कारण निर्माण कार्य सुरुमा अवरुद्ध हुन पुगे पनि अहिले युद्धस्तरमा काम भइरहेको मान्डु हाइड्रो कम्पनीका प्राविधिक सुरज पन्तले बताए । ‘वाग्मती र कोगटेको पानी इपापञ्चकन्या दोभानमा १० देखि १३ मिटर उचाइ ५५ लम्बाइको बाँध बनाएर सुरुङमार्फत इपापञ्चकन्याको बगरबेंसीस्थित विद्युत् गृह पुर्‍याएर विद्युत् उत्पादन गरिन्छ,’ पन्तले भने ।


वाग्मतीको बाँध हुँदै सुरुङबाट प्रतिसेकेन्ड १२ दशमलव ४ क्युसेक पानी बग्ने गर्छ । वाग्मतीमा निर्माण गरिएको बाँधबाट विद्युत् गृह २ हजार ४ सय ४० मिटरको दूरीमा छ । आयोजनाको सिभिल वर्कको साउथ एशियन इन्फ्रास्ट्रक्चरले गरेको हो । कम्पनीले १ अर्ब २९ करोडमा सिभिल वर्कको निर्माण गर्ने ठेक्का लिएको हो ।

‘विद्युत् गृह निर्माणको कार्य चार महिनाभित्रमा सम्पन्न गरिसक्छौं,’ इन्जिनियर योगेश सुवेदीले भने । इलेक्ट्रो मेकानिकलको कामका निम्ति एक दर्जन चाइनिजसहित ५० जना नेपाली कामदार र प्राविधिकहरू खटिएका छन् । दुईवटा रोटर रहने उक्त पावर हाउसका निम्ति आवश्यक पर्ने उपकरणहरू निर्माणस्थलमा पुगिसकेका छन् । उक्त आयोजनाको ६ सय मिटर लामो पेनेस्टक पाइप रहनेछ । ‘स्थानीयबासी र भीमफेदी गाउँपालिकाका अध्यक्ष हिदम लामालगायत जनप्रतिनिधिहरूको सहयोग भएकाले निर्माण कार्यलाई गति दिन सहज भएको छ,’ बोम्जनले भने, ‘यो विद्युत् आयोजनालाई नेपालको नमुना आयोजना बनाउन चाहिरहेका छौं ।’ तोकिएको समयमा नै विद्युत् उत्पादन गरेर प्राधिकरणलाई बिक्री गर्नेछांै । कम्पनीले नेपाल विद्युत् प्राधिकरणसँग वर्षायाममा प्रतियुनिट ४ रुपैयाँ ४० पैसा र हिउँदमा ८ रुपैयाँ ४० पैसामा बिक्री गर्ने सम्झौता गरेको छ ।


आयोजनाले विद्युत् उत्पादन गरेर कुलेखानी प्रथमको सबस्टेसन धोर्सिङको राष्ट्रिय प्रसारण लाइनमा जोड्ने योजना रहेको छ । सबस्टेसनसम्म उत्पादित विद्युत् पुर्‍याउन ४४ वटा टावर निर्माण गरी तार पनि तान्ने काम सम्पन्न भइसकेको छ ।


आयोजनाबाट प्रभावित मकवानपुरको इपापञ्चकन्या, सिस्नेरी, कोगटे र ललितपुरका माल्टा र धुसेल गाविसका बासिन्दालाई कम्पनीले सेयर वितरण गर्ने जनाएको छ ।

प्रकाशित : भाद्र १५, २०७५ ०८:५०
पूरा पढ्नुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT