कोसेलीमा लेकाली आलु लोकप्रिय

लेकाली भेगमा फल्ने यो आलु स्वादिलो हुने भएकाले कोसेलीको रूपमा लैजान रोजाइमा पर्ने गरेको छ
विप्लव भट्टराई

इलाम — आफन्तलाई कोसेली आलु ? अनौठो लागे पनि यो यहाँको नियमित चलन हो । इलामबाट आफन्तलाई कोसेली लैजान अनेक मौलिक चीजवस्तु छन् । चियादेखि ललिपप, घीउ, चिज, छुर्पी, किबी फललगायत रैथाने उत्पादन प्रशस्तै छन् ।

कोसेली लैजाने सूचीमा अचेल अनिवार्य जस्तै बनेको छ आलु । यो सामान्य किसिमको आलु होइन । दुर्लभ बनिरहेको तर धेरैले मन पराउने आलु हो— झ्याले आलु । लेकाली भेगमा फल्ने यो सामान्यभन्दा बेग्लै स्वादिलो हुने भएकाले कोसेली लैजाने र प्राप्त गर्नेहरूको रोजाइमा पर्ने गरेको छ ।

उसिनेर खाँदा धेरै स्वादिलो । अरू कुनै पनि तरकारीमा मिसिएर पकाए झनै बेग्लै स्वाद हुने भएकाले यो विशेष बनेको हो । यही भएर यसको मूल्य अरूको तुलनामा यसको मूल्य निकै बढी पर्छ । ‘पहाडे आलु’ भनेर पनि चिनिने झ्यालेको रङ सेतो हुन्छ । अहिले झ्याले आलुको मूल्य प्रति ४० किलोको ३ हजार २ सय रुपैयाँ छ । अरू जातका आलु यसको आधा कम मूल्यमा पाइन्छ ।

Yamaha

कोसेली लानकै लागि लेकाली बजारहरूमा आलु खोज्ने प्रशस्तै भेटिन्छन् । एकदुई किलो भए पनि बोकेर जाँदा आफन्तकोमा मानसम्मान नै छुट्टै पाइने अनुभवी बताउँछन् । करिब २ हजार मिटर हाराहारीको उचाइमा फल्ने यो आलु वर्षमा एक पटक चाख्न पाए पनि दंग पर्ने उल्लेख्य भेटिन्छन् ।

‘लेकाली स्वादको झ्याले आलु कहिलेकाहीँ आफन्तले ल्याइदिंदा घरकै स्वाद भेटेझैं लाग्छ,’ दुई दशकदेखि काठमाडौं बस्दै आएकी इलामकी शकुन्तला घिमिरे भन्छिन्, ‘कम उत्पादन भएर होला तर अचेल सजिलै पाउन सकिंदैन रे ।’

पहाडी क्षेत्रमा केही समयअघि व्यावसायिक उत्पादन हुने झ्याले आलु पाउन भने निकै मेहनत गर्नुपर्छ । जुनसुकै तरकारी बजारमा नपाइने यो जातको आलु लेकाली क्षेत्रका इष्टमित्रसँग सम्पर्क गरेर मात्र झिकाउन सकिन्छ ।

अन्य आलुको तुलनामा उत्पादन कम हुने भएकाले कृषकले खेती घटाएका हुन् । ‘बारी धेरै ढाक्ने र कम उत्पादन हुने भएकाले नै यो आलुको खेती गर्न कृषकले मन गर्दैनन्,’ देउमाई नगरपालिका १ चमैताका दावा लामाले भने, ‘थोरथोरै तरकारीका लागि मात्र रोप्ने चलन छ ।’

पहिले झ्याले आलु फल्ने ठाउँमा अचेल अरू जातका आलुले ढाकेको छ । धेरै कृषकले ‘बिटे’ भनिने आलु रोप्ने गरेका छन् । यसको ठूलो मात्रामा बिक्री गर्न बजार पनि पर्याप्त छ । ‘अनिकालमा झ्याले आलु खाएर छाक टार्ने चलन थियो,’ पाका तोयनाथ भट्टराई सम्झिन्छन्, ‘उतिबेला लेकाली क्षेत्रमा अरू अन्न कम फल्ने भएकाले विकल्पमा यही आलु हुन्थ्यो ।’

जिल्लाका चमैता, पुवामझुवा, माइमझुवा, मावु, माइपोखरीलगायत स्थानका केही कृषकले मात्र अहिलेसम्म खेती जोगाएका छन् । पछिल्लो समय सन्दकपुर र माइजोगमाईमा पर्ने जौबारीमा आलु खेती प्रवद्र्धन गर्न बागबानी र अनुसन्धान केन्द्र खुलेपछि त पुरानो जातका आलु पाइनै मुस्किल भएको छ ।

ठूलो र धेरै फल्ने आलुले बिछट्टको स्वाद हुने झ्यालेलाई जौबारी आसपास क्षेत्रमा विस्थापित नै गरेको छ । जौबारीले जनकदेव, कारर्डिनल, डेजिरे, खमल सेतो, ज्योतीलगायतका आलुलाई प्राथमिकता दिएको छ । ‘झ्याले आलु प्रवद्र्धनमा हामीले प्रयास गर्न खोज्यौं तर सिफारिसमा नपरेको जात भएकाले सफल भइएन,’ प्राविधिक गणेश खत्रीले भने ।

बचाउन अभियान
बढ्दो माग भए पनि घट्दो उत्पादनका कारण बहुउपयोगी मीठो र स्वास्थ्यका लागि पनि उत्तम मानिएको झ्याले आलु बचाउन देउमाई नगरपालिकाले अभियान थालेको छ ।

नगरपालिका वडा १ को धप्पर क्षेत्रलाई अग्र्यानिक आलु पकेटक्षेत्र कार्यक्रममार्फत झ्याले आलु प्रवद्र्धन थालिएको हो । यस आर्थिक वर्षदेखि झ्याले आलुको खेतीलाई व्यापक बनाउन कृषकलाई अनुदानमा बीउ वितरण गरिने वडाध्यक्ष माधव बस्नेतले बताए ।

‘धेरै आलु रोप्ने र न्यून आयस्रोत भएका कृषकलाई बीउ खरिद गरेर दिइनेछ,’ उनले भने, ‘हाम्रो मुख्य उद्देश्य नै झ्याले आलुको उत्पादन बढाउँदै बजारमा मागअनुसार कृषकले पुर्‍याउन सकून् भन्ने हो ।’

कृषि क्षेत्रमा छुट्टिएको रकमलाई कार्यक्रममा समावेश गरिने भएकाले कृषकको उत्साहअनुसार धेरैलाई समेटिने नगरपालिकाले जनाएको छ । आलुको उत्पादन बढाउन कृषकलाई आवश्यक प्राविधिक ज्ञानसमेत दिने योजना नगरपालिकाको छ । नगरपालिकाको धप्पर क्षेत्र सागसब्जी उत्पादनमा पनि अब्बल मानिन्छ ।

प्रकाशित : भाद्र १९, २०७५ ०८:३३
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT

राँके बजारमा आगलागीमा करोड बढीको क्षति

विप्लव भट्टराई

इलाम — इलाम र पाँचथरको सीमानामा रहेको राँके बजारमा आइतवार राती भएको आगलागीका कारण करिव २ करोड बढीको क्षति भएको स्थानीय प्रशासनले बताएको छ ।  बजारको इलामतर्फको क्षेत्रमा आगलागी भएको थियो । 

देउमाई नगरपालिका–१ का थालुराम श्रेष्ठको घरमा विद्युत सर्ट भई आगो लागेको प्रहरीले जनाएको छ । यहि क्रममा छिमेकी नरबहादुर श्रेष्ठको घरमा रहेको सिलिन्डर पड्कँदा घरमा क्षति पुगेको छ ।

राति ९ बजे सुरु भएको आगलागी १२ बजे स्थानीयवासी, नेपाली सेना, सशस्त्र र नेपाल प्रहरी र फिदिमवाट पुगेको दमकलको सहयोगमा नियन्त्रणमा आएको थियो । आगलागी नियन्त्रणकालागि इलामबाट गएको दमकल भने बाटोमा नै बिग्रिएको थियो । बाक्लो गरी घर भएको क्षेत्रमा आगलागी भए पनि सेना, प्रहरी र स्थानीयले आगो अन्यत्र फैलन दिएका थिएनन् ।

आगो लागेको १ घण्टासम्म नियन्त्रण बाहिरको अवस्था रहे पनि दमकल नपुगुन्जेल मानवीय प्रयासमा आगो फैलन नदिएको स्थानीयले बताए । बाक्लो हुस्सुका कारण फिदिमबाट गएको दमकल पनि केहि ढिला पुगेको थियो ।

बजार क्षेत्रलाई जोगाउन आगलागी सुरु हुनसाथ प्रयास थालिएको थियो । आगलागीबाट श्रेष्ठको ५ तले घरसहित सामाग्री जल्दा १ करोड रुपैयाँको क्षति भएको दाबी गरिएको छ । नरबहादुर श्रेष्ठको १० लाख, थालुरामको घरमा पसल गरी बस्ने तिलबहादुर बस्नेतको ५० लाख ५४ हजार र श्रीबहादुर विष्टको ५० लाख रुपैयाँ बराबरको क्षति भएको प्रशासनले जनाएको छ ।

‘रेडक्रश, प्रहरी, विपद व्यवस्थापन समिति, पीडित र स्थानीयबासीबीच भएको छलफल पछि आगजनीबाट भएको क्षति यकिन गरिएको हो,’ निमित्त प्रमुख जिल्ला अधिकारी देवीचरण फुयालले भने ।

आगलागी पीडितलाई सोमबार नै राहत वितरण गरिएको छ । रेडक्रशको तर्फबाट कम्बल, त्रिपाल, भाँडाकुँडासहितका सामाग्री प्रदान गरिको छ । यस्तै विपद व्यवस्थापन समितिको तर्फबाट घरधनी थालुराम श्रेष्ठलाई ५० हजारका दरले राहत प्रदान गरिएको छ । थप राहतकालागि गृह मन्त्रालयमा सिफारिश गरिएको फुयालले जानकारी दिए ।

२०७१ साल कात्तिक १९ गते पनि राँकेमा आगलागी हुँदा ८ घर जलेका थिए । त्यो क्षेत्रमा नयाँ घर निर्माण भइसकेका छन् ।

प्रकाशित : भाद्र १८, २०७५ १७:२८
पूरा पढ्नुहोस्
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT