गाउँभरि काउली खेती

आश गुरुङ

लमजुङ — मर्स्याङदी गाउँपालिका भुस्मेमा भएका ५५ घरधुरी सबैले काउली खेती गरेका छन् ।स्थानीयका अनुसार काउली खेती नगरेको कुनै घर छैन । बेमौसमी खेती बन्दा, गोलभेंडा फलाएका उनीहरूले मुख्यत: काउली रोप्ने र फलाउने गरेका छन् ।

लमजुङको मर्स्याङ्दी गाउँपालिका ८ भुस्मेका किसानले लगाएको काउली । तस्बिर : कान्तिपुर

बाँझो रहेको खेतबारी र कोदो, मकै फल्ने खेत मासेर उनीहरू काउली फलाउन लागेका हुन् । केटाकेटीलाई पढाउन सहर झरेका समेत गाउँ फर्केर तरकारी खेतीमा रमाउन थालेका छन् । ३३ वर्षीया सुनसरी तामाङले ५ रोपनीमा काउली र बन्दा खेती गरिएको बताइन् ।

‘बन्दाभन्दा बढी काउली लगाएको छु । अब फुल्ने बेला हुन लाग्यो,’ उनले भनिन् । उनले कोदो र मकै हुँदै आएको खेतमा तरकारी फलाएकी हुन् । ‘मकै र कोदो रोपेर के गर्ने, जाँडरक्सी बनाउन मात्रै भयो । तरकारी खेतीले पैसा आम्दानी हुन्छ,’ उनले भनिन् । ३ वर्षयता तरकारी खेती थालेका उनले महिनैपिच्छे कम्तीमा २० हजारदेखि ३० हजार रुपैयाँसम्म आम्दानी हुने गरेको बताइन् ।

करीब ६ रोपनी जग्गामा ५५ बर्षीया नालमाया तामाङले काउली, बन्दा, कालो भेन्टा, काँक्रो, मुला, लसुनलगायत फलाएका छन् । वैशाखदेखि असोजसम्म बेमौसमी र अर्को ६ महिना मौसमी खेती गर्दै आएकी छन् । कोदो र मकै खेत मासेर उनले तरकारी खेती गरेको बताइन् । ‘हिजो पैसा भन्ने चिज कहाँ देख्न पाइन्थ्यो र । अहिले हातहातै आएको छ,’ उनले भनिन् ।

तरकारीले राम्रो आम्दानी दिएको समयमा ६ महिनामा ३ देखि ४ लाख रुपैयाँ कमाइ भएको उनले बताइन् । उनले ३ रोपनी जग्गामा अलैंची पनि लगाएकी छन् । बालबालिका पढाउन बेंसीसहर बसेकी ३५ वर्षीय सुबिता तामाङ अहिले गाउँ फर्केर तरकारी खेतीमा व्यस्त भएकी छन् । ‘बजारमा बसेर कुनै काम भएन । बच्चा पढाउने मात्रै भयो । अहिले बच्चा हुर्किसकेको छ । गाउँ फर्किएँ र तरकारी खेतीमा लागें ।’ ३ रोपनीमा काउली लगाएका उनले गएको हिउँदमा ६ क्विन्टल गोलभेंडा फलाएको बताइन् । ‘आलुलाई असिनाले खाइदियो । घाटा भयो । गोलभेंडाले नाफा नै भयो । अहिले काउली फलाएको छु,’ उनले भनिन् ।

स्थानीय विष्णुमाया तामाङका अनुसार ३ वर्षअघि स्थानीय बासिन्दा बेंसीसहर, खुदी र भुलभुलेबाट तरकारी ल्याएर खाने गर्थे । अहिले गाउँमा फलेको तरकारी त्यही ठाउँमा पुर्‍याउने गरिएको छ । ‘हामीलाई तरकारीको कुनै आवश्यकता छैन । बरु बजारमा हामीले पुर्‍याएका छौं,’ उनले भनिन् । सुरुमा समूह गठन गरेर गाउँमै बचत गर्न थालेको र बचतबाट ऋणधन गरी गाउँले सबैले तरकारी खेती गरेको उनले बताइन् ।

Yamaha

उनका अनुसार गाउँमा महिला सशक्तीकरणका लागि शान्ति सामाजिक परिवार गठन गरिएको छ । यसको नेतृत्व उनैले लिएका छन् । यसका लागि समग्र विकास सेवा केन्द्रले उत्प्रेरणा जगाउँदै आएको छ । केन्द्रकी उत्प्रेरक रिना तामाङका अनुसार अहिले तरकारी खेती नगरेका कुनै घर छैन । सबैले गरेका छन् ।

सिंगो गाउँमा तामाङ समुदाय बसेको भुस्मे होमस्टे गाउँ हो । १० घरमा होमस्टे सञ्चालन गरिएको छ । होमस्टे सञ्चालक समितिका अध्यक्ष होमराज तामाङका अनुसार होमस्टेमा आउने पर्यटकलाई गाउँमै उत्पादित तरकारी खुवाउने गरिएको छ । ‘तरकारीमा युरिया हाल्दैनौं । पशु चौपायाको गोबर, पातपतिंगर कुहाएर बनाइएको कम्पोस्ट राख्ने गरेका छौं,’ उनले भने ।

२०७१ सालदेखि तरकारी खेती गर्दै आएका स्थानीयले टनेल बनाएर बेमौसमी खेती गर्दै आएका छन् । ‘भुस्मे भनेको आलुले प्रख्यात गाउँ हो । आलुमा समस्या देखिने र असिनाले चुटेपछि हामी अन्य तरकारी खेतीमा जुटेका हौं,’ उनले भने ।


आफैंले फलाएको तरकारी लिएर उनीहरू खुदी, भुलभुले तथा बेंसीसहर बजारसम्म झर्छन् । बजारको मागलाई हेरेर आफ्ना उत्पादन विक्री गर्दा कहिले पाउनुपर्ने रकम नपाउने गरेको उनीहरूले बताएका छन् । ‘हामी गाउँले सबैले तरकारी खेती गरेर गाउँलाई तरकारीमय बनाएका छौं । यसमा हामीलाई खुसी छ,’ सामाजिक परिवारकी सचिव किसान सुनसरीले भनिन् ।

समग्र विकास सेवा केन्द्रकी मीरा भण्डारीका अनुसार सुरुमा स्थानीयलाई तरकारी खेतीका लागि तालिम दिइएको थियो । महिलाको जीवनस्तर उकास्न उनीहरूलाई आत्मनिर्भर हुने तरिकाले भन्दा व्यावसायिक तरकारी खेती गर्न सिकाइएको थियो । ‘हामीले तालिम दियौं । बचन गर्न सिकायौं । बाँकी काम महिला आफैंले गर्नुभएको हो’ उनले भनिन् ।

प्रकाशित : भाद्र २४, २०७५ ०८:३७
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

धादिङमा रासायनिक मलको अभाव

कान्तिपुर संवाददाता

धादिङ — नियमित अन्न उत्पादनबाहेक बाह्रै महिना बेमौसमी तरकारी खेती र कृषि उत्पादनमा व्यस्त रहने धादिङका किसानहरू यतिखेर रुमल्लिएका छन् । जिल्लाको गजुरीमा रहेको कृषि सामग्री कम्पनी लिमिटेडको गोदाम पनि यतिखेर रित्तै छ ।

गत बुधबार आएको ३ सय ४४ टन युरिया र डीपीए मल स्थानीय कृषि सहकारीले बाजले कुखुरा टिपे जस्तै टिपे । रासायनिक मल स्थानीय कृषि सहकारीमार्फत मल उपलब्ध गराउने गर्ने निर्णय पछि दर्ता भएका ३७ वटामध्ये २३ वटा कृषि सहकारीलाई दूरीका आधारमा मल दिइएको छ । ‘नजिकैकाले ५० र टाढाले १ सय टन मल उपलब्ध गराइएको छ ।’ गजुरीस्थित कृषि सामग्री कम्पनीका निमित्त कार्यालय प्रमुख सीताराम तिमिल्सिनाले बताए ।

मल आएको थाहा पाएर मनग्गे मल किन्न सदरमुकामस्थित नीलकण्ठ सहकारीमा घण्टौं कुरेका किसानहरूले २० केजीभन्दा बढी नपाउने उर्दी सुनेपछि दिक्दार भए । वर्षातले स्थानीय ग्रामीण सडकहरू सञ्चालन नभएको अवस्थामा ४ घण्टा पैदल हिँडेर ५ घण्टा लाइनमा बस्दा पनि २० केजीमै चित्त बुझाउनुपर्ने भएपछि किसानहरू निरास भएका हुन् ।

गत असार/साउनमा लगाइएको धान ,कोदो, तथा बेमौसमी तरकारी बालीहरूमा समयमै मल हाल्न नपाएर बालीनाली नै सुक्न थालेपछि किसानहरू समस्यामा छन् । न त भनेको समयमा मल पाइएको छ, न त पाएको बेलामा भनेजति नै किन्न नै पाइएको छ ।

बल्लतल्ल जिल्लामा थोरै आएको मल पनि ६ घण्टा लाइन बसेर किन्नुपर्ने अवस्था आएपछि किसानहरू आक्रोशित बनेका छन् ।नीलकण्ठ नगरपालिका वडा नं १० कि केशव कुमारी श्रेष्ठ सधैं झैं मल वितरण गर्ने नीलकण्ठ सहकारीमा बिहीबार मल आउने रे भन्ने थाहा पाएकी लगत्तै एका बिहानै सदरमुकाम झरेकी हुन् । बिहानै आए पनि उनीभन्दा अगाडि नै अरू ५०/६० जना किसानहरू मल लिनका लागि थैलो, बोरा बोकेर लाइन ओगटिसकेका थिए ।

सदरमुकाम धादिङबेंसीमा रहेको नीलकण्ठ सहकारीमा बिहानै ७ बजेदेखी नै किसानहरूको लाइन थियो । बालीनालीमा रासायनिक मल हाल्न लागि दसौंपटक सदरमुकाम आएर रित्तै फर्किएका किसानहरू बिहीबार मल आउने खबर पाएपछि बिहानैदेखि लाइन लागेका थिए । दसौंपटक आएर पनि रित्तै फर्कनुपर्दा बिहानैदेखि मल किन्न लाइन लागेको कृषक कृष्णप्रसाद दाहालले बताए ।

कृषि प्रधान देश भनिए पनि हरेक वर्ष किसानले मलबीउको समस्या भोग्दै आएका छन् । किसानहरूको समस्या कहीँकतैबाट पनि समाधान हुन सकेको छैन । अहिले रासायनिक मलको हाहाकार हुँदा जेठको अन्तिमतिर खेत रोपाइँ गर्ने किसानहरू बढी समस्यामा परेका छन् ।

पैसा तिरेरै किन्ने मलसमेत सरकारले समयमै उपलब्ध गराउन नसक्दा खेतबारीमा दु:ख गरेर खाने कृषकहरू समस्यामा परेका छन् भने रासायनिक मल हाल्न नपाएर दु:खअनुसारको उब्जनी नहुने हो कि भन्ने चिन्तामा छन् ।

प्रकाशित : भाद्र २४, २०७५ ०८:३५
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT