गाउँभरि काउली खेती

आश गुरुङ

लमजुङ — मर्स्याङदी गाउँपालिका भुस्मेमा भएका ५५ घरधुरी सबैले काउली खेती गरेका छन् ।स्थानीयका अनुसार काउली खेती नगरेको कुनै घर छैन । बेमौसमी खेती बन्दा, गोलभेंडा फलाएका उनीहरूले मुख्यत: काउली रोप्ने र फलाउने गरेका छन् ।

लमजुङको मर्स्याङ्दी गाउँपालिका ८ भुस्मेका किसानले लगाएको काउली । तस्बिर : कान्तिपुर

बाँझो रहेको खेतबारी र कोदो, मकै फल्ने खेत मासेर उनीहरू काउली फलाउन लागेका हुन् । केटाकेटीलाई पढाउन सहर झरेका समेत गाउँ फर्केर तरकारी खेतीमा रमाउन थालेका छन् । ३३ वर्षीया सुनसरी तामाङले ५ रोपनीमा काउली र बन्दा खेती गरिएको बताइन् ।

‘बन्दाभन्दा बढी काउली लगाएको छु । अब फुल्ने बेला हुन लाग्यो,’ उनले भनिन् । उनले कोदो र मकै हुँदै आएको खेतमा तरकारी फलाएकी हुन् । ‘मकै र कोदो रोपेर के गर्ने, जाँडरक्सी बनाउन मात्रै भयो । तरकारी खेतीले पैसा आम्दानी हुन्छ,’ उनले भनिन् । ३ वर्षयता तरकारी खेती थालेका उनले महिनैपिच्छे कम्तीमा २० हजारदेखि ३० हजार रुपैयाँसम्म आम्दानी हुने गरेको बताइन् ।

करीब ६ रोपनी जग्गामा ५५ बर्षीया नालमाया तामाङले काउली, बन्दा, कालो भेन्टा, काँक्रो, मुला, लसुनलगायत फलाएका छन् । वैशाखदेखि असोजसम्म बेमौसमी र अर्को ६ महिना मौसमी खेती गर्दै आएकी छन् । कोदो र मकै खेत मासेर उनले तरकारी खेती गरेको बताइन् । ‘हिजो पैसा भन्ने चिज कहाँ देख्न पाइन्थ्यो र । अहिले हातहातै आएको छ,’ उनले भनिन् ।

तरकारीले राम्रो आम्दानी दिएको समयमा ६ महिनामा ३ देखि ४ लाख रुपैयाँ कमाइ भएको उनले बताइन् । उनले ३ रोपनी जग्गामा अलैंची पनि लगाएकी छन् । बालबालिका पढाउन बेंसीसहर बसेकी ३५ वर्षीय सुबिता तामाङ अहिले गाउँ फर्केर तरकारी खेतीमा व्यस्त भएकी छन् । ‘बजारमा बसेर कुनै काम भएन । बच्चा पढाउने मात्रै भयो । अहिले बच्चा हुर्किसकेको छ । गाउँ फर्किएँ र तरकारी खेतीमा लागें ।’ ३ रोपनीमा काउली लगाएका उनले गएको हिउँदमा ६ क्विन्टल गोलभेंडा फलाएको बताइन् । ‘आलुलाई असिनाले खाइदियो । घाटा भयो । गोलभेंडाले नाफा नै भयो । अहिले काउली फलाएको छु,’ उनले भनिन् ।

स्थानीय विष्णुमाया तामाङका अनुसार ३ वर्षअघि स्थानीय बासिन्दा बेंसीसहर, खुदी र भुलभुलेबाट तरकारी ल्याएर खाने गर्थे । अहिले गाउँमा फलेको तरकारी त्यही ठाउँमा पुर्‍याउने गरिएको छ । ‘हामीलाई तरकारीको कुनै आवश्यकता छैन । बरु बजारमा हामीले पुर्‍याएका छौं,’ उनले भनिन् । सुरुमा समूह गठन गरेर गाउँमै बचत गर्न थालेको र बचतबाट ऋणधन गरी गाउँले सबैले तरकारी खेती गरेको उनले बताइन् ।

Yamaha

उनका अनुसार गाउँमा महिला सशक्तीकरणका लागि शान्ति सामाजिक परिवार गठन गरिएको छ । यसको नेतृत्व उनैले लिएका छन् । यसका लागि समग्र विकास सेवा केन्द्रले उत्प्रेरणा जगाउँदै आएको छ । केन्द्रकी उत्प्रेरक रिना तामाङका अनुसार अहिले तरकारी खेती नगरेका कुनै घर छैन । सबैले गरेका छन् ।

सिंगो गाउँमा तामाङ समुदाय बसेको भुस्मे होमस्टे गाउँ हो । १० घरमा होमस्टे सञ्चालन गरिएको छ । होमस्टे सञ्चालक समितिका अध्यक्ष होमराज तामाङका अनुसार होमस्टेमा आउने पर्यटकलाई गाउँमै उत्पादित तरकारी खुवाउने गरिएको छ । ‘तरकारीमा युरिया हाल्दैनौं । पशु चौपायाको गोबर, पातपतिंगर कुहाएर बनाइएको कम्पोस्ट राख्ने गरेका छौं,’ उनले भने ।

२०७१ सालदेखि तरकारी खेती गर्दै आएका स्थानीयले टनेल बनाएर बेमौसमी खेती गर्दै आएका छन् । ‘भुस्मे भनेको आलुले प्रख्यात गाउँ हो । आलुमा समस्या देखिने र असिनाले चुटेपछि हामी अन्य तरकारी खेतीमा जुटेका हौं,’ उनले भने ।


आफैंले फलाएको तरकारी लिएर उनीहरू खुदी, भुलभुले तथा बेंसीसहर बजारसम्म झर्छन् । बजारको मागलाई हेरेर आफ्ना उत्पादन विक्री गर्दा कहिले पाउनुपर्ने रकम नपाउने गरेको उनीहरूले बताएका छन् । ‘हामी गाउँले सबैले तरकारी खेती गरेर गाउँलाई तरकारीमय बनाएका छौं । यसमा हामीलाई खुसी छ,’ सामाजिक परिवारकी सचिव किसान सुनसरीले भनिन् ।

समग्र विकास सेवा केन्द्रकी मीरा भण्डारीका अनुसार सुरुमा स्थानीयलाई तरकारी खेतीका लागि तालिम दिइएको थियो । महिलाको जीवनस्तर उकास्न उनीहरूलाई आत्मनिर्भर हुने तरिकाले भन्दा व्यावसायिक तरकारी खेती गर्न सिकाइएको थियो । ‘हामीले तालिम दियौं । बचन गर्न सिकायौं । बाँकी काम महिला आफैंले गर्नुभएको हो’ उनले भनिन् ।

प्रकाशित : भाद्र २४, २०७५ ०८:३७
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

लमजुङमा नक्कली नोट छ्यापछ्याप्ती

आश गुरुङ

लमजुङ — एउटै नम्बर अंकित १ हजार रुपैयाँका नक्कली नोट बेंसीसहरका बजारमा छ्यापछ्याप्ती देखिएको छ । एकै दिनको अघिपछि उक्त नोट बजारमा भेटिएपछि आर्थिक कारोबारमा संलग्न ग्राहक तथा वित्तीय संस्थामा त्रास फैलिएको छ ।

लमजुङको बेंसीसहरका विभिन्न वित्तिय सहकारीमा भेटिएका १ हजार रुपैयाँको नक्कली नोट । तस्बिर: आश गुरुङ/कान्तिपुर

बजारमा देखिएको नक्कली नोट सहकारी तथा बैंकसम्म पुगेको छ। केही पैसा बैंकबाट सहकारी हुँदै ग्राहकबाट अर्को बैंकसम्म पुगेको छ।

एउटै नम्बरका उक्त नोटमा अघिल्लो भागको दायाँतर्फ ‘च’ को मुनी २५ र ३१४१४३ र बायाँ तर्फ ‘च’ को मुनी २५ र ३१४१३४ अंकित छ। बेंसीसहर–८ शेराका ईश्वरकुमार श्रेष्ठले अन्नपूर्ण बचत तथा ऋण सहकारीबाट १ हजार रुपैयाँका १ सय नोट रहेको १ लाख रुपैयाँको प्याक लगेर राष्ट्रिय वाणिज्य बैंकमा लैजाँदा बैंकले प्याकमा एउटा नक्कली नोट फेला पारेको बताए।

उनका अनुसार उक्त नोट सनराइज बैंकको छापसहितको टाँचा लागेको थियो। बैंकका प्रबन्धक मानबहादुर खत्रीका अनुसार ग्राहकले सुन चुक्ता गर्न आउँदा उक्त १ लाख रुपैयाँको प्याकभित्र उक्त नोट परेर आएको हो। ‘नक्कली नोट जफत गरेर राखेका छौँ। राष्ट्रबैंकमा पठाउँछौं’ उनले भने।

मेगा बचत तथा ऋण सहकारीका प्रबन्धक सुमन सेवदीका अनुसार बजारमा किस्ता संकलन गरेर आएका बजार प्रतिनिधिबाट १ हजार रुपैयाँका २ वटा नक्कली नोट सहकारीमा आइपुगेको छ। दुवैको एउटै नम्बर रहेको छ।

‘मंगलबार र बिहीबार लगातार बेंसीसहर क्षेत्रबाट उठाइएको किस्ता रकममा नक्कली नोट पर्न आएको छ। यसलाई खिचेर राखेका छौँ। बैंकमा बुझाउँछौँ।’ उनका अनुसार नक्कली नोटमा लालिगुराँसको छायाँ छैन।

स्टीकरमा एनआरबी (नेपाल राष्ट्र बैंक) लेखिएको छैन। पेपर क्वालिटी कमजोर छ। ‘फिल्डका साथीहरुले पैसा उठाएर ल्याएपछि आफैँ गन्छौँ। गन्दागन्दै नोटमा शंका लाग्यो। अनि हेर्दा नक्कली रहेछ’ उनले भने।

बुधबार बेंसीसहरकै संयुक्त भूपू सैनिक बचत तथा ऋण सहकारी संस्थाबाट जम्मा गर्ने भनी रिलायन्स फाइनान्समा बुझाएको रकममा १ हजार रुपैयाँको नक्कली नोट परेको छ।

फाइनान्सका प्रबन्धक विशाल जोशीका अनुसार बिहीबार उक्त रकम फेला परेको हो। नवील बैंकका सहायक प्रबन्धक नारायणप्रसाद आचार्यले ग्राहकले बुझाएको रकममा १ हजार रुपैयाँको नक्कली नोट फेला परेको तर, कसले बुझाएको हो भनी थाहा नभएको बताए।

लमजुङ उद्योग वाणिज्य संघका अध्यक्ष राजेश थापाले नक्कली नोटकको बिगबिगीले व्यवसायीलाई समस्या परेको बताए। ‘नक्कली नोट बजारमा देखिएको छ। पैसा आउने ग्राहकबाट व्यवसायीलाई हो। कसले कसरी ल्याउँछन् र दिन्छन् थाहा हुँदैन’ उनले भने, ‘छामेर पत्ता लगाउनुपर्ने, सबैको ख्याल नपुग्न सक्छ।’

बैंकमा सक्कली नक्कली छुट्याउने मेशिन नहुँदा समस्या परेको उनले बताए। ‘बैंकमा भीड छ। त्यही भीडमा १ लाख रुपैयाँको नोटमा एउटा नक्कली नोट जाने गरेको पाइएको छ’ उनले भने, ‘कहाँबाट कसरी आयो, यसले त्रास फैलाएको छ।’

जिल्ला प्रहरी कार्यालयका प्रहरी निरीक्षक राजेन्द्र अधिकारीले यसबारे औपचारिक जानकारी नभएको बताए। ‘बजारमा हल्ला छ। तर, उजुरी कसैले लिएर आएको छैन’ उनले भने। उजुरी लिएर आएमा यसबारे कारबाही अघि बढाउने उनले बताए।

प्रकाशित : भाद्र २२, २०७५ १४:२६
पूरा पढ्नुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT