सुक्खा बन्दरगाहमा सेड निर्माण सकिएन

शंकर आचार्य

पर्सा — एक वर्षमा काम सक्ने गरी सिर्सिया सुख्खा बन्दरगाहमा दुई वटा सेड निर्माणको काम थालेको पप्पु कन्स्ट्रक्सनले तीन वर्ष बितिसक्दा पनि सम्पन्न गरेको छैन ।

वीरगन्जस्थित सिर्सिया सुक्खा बन्दरगाहमा निर्माणाधीन सेडहरू । ठेकेदार पप्पु कन्सट्रक्सनले एक वर्षमा सक्नुपर्ने काम तीन वर्षमा पनि सकेको छैन । तस्बिर : शंकर/कान्तिपुर 

करिब १७ करोड रुपैयाँ लागतमा बन्दरगाहस्थित बोरा बन्दी माल गोदाम नजिक कार्गो यार्डमा ३ सय मिटर लामो सेड निर्माणको काम पप्पुले ३ वर्ष पुगे पनि पूर्णता दिन सकेको छैन ।

Yamaha

सेड निर्माण भए पनि फ्लोर (भुइँ) को काम दुवैतर्फको गोदाममा सकिएको छैन । त्यसबाहेक सम्झौताअनुसार फायर फाइटिङ र सीसीटीभी क्यामेरा जडानको काम अझै बाँकी छ ।

इन्टरमोडल यातायात विकास समिति स्रोतका अनुसार माल गोदामको उत्तर र दक्षिणतर्फका यार्डमा १ सय ५० मिटर लामा २ वटा सेड निर्माण गर्न लागिएको हो । पप्पु कन्सट्रक्सनले २०७२ को बन्द हडतालको ६ महिनाअघि काम थालेको थियो ।

पछि बन्द हडतालको कारण देखाउँदै काम रोकेको थियो । ‘उति बेला सम्झौताअनुसार १ वर्षभित्र निर्माण कार्य सक्नुपर्ने ठेकेदार कम्पनीले २ पटक म्याद थपिसक्दा पनि काम भने सकेको छैन,’ स्रोतले भन्यो, ‘कम्पनीलाई १ करोड ७० लाख रुपैयाँ जरिवानासमेत तिराइएको छ । अहिले कन्सल्टेन्टले उसलाई ठेक्का समाप्त किन नगर्ने भनी प्रश्नसहितको पत्रसमेत काटिसकेको छ ।’

हाल फ्लोरको काम गरिरहेको ठेकेदार कम्पनीले अत्यन्त थोरै मजदुर खटाएर काम गरिरहेको स्रोतले बतायो । ‘हेर्दा काम भइरहे जस्तो त लाग्छ,’ स्रोतले थप्यो, ‘कामको गति हेर्दा कहिलेसकिन्छ भनेर अनुमानसमेत गर्नसकिँदैन ।’

बन्दरगाहस्थित भन्सार कार्यालय प्रमुख उमेश श्रेष्ठले बन्दरगाहको अत्यन्त महत्त्वपूर्ण स्थानमा ढिलो गतिमा काम भइरहेकाले समस्या भएको बताए । ‘त्यहाँ चिनी, मल, सिमेन्ट आदि बल्क कार्गो सामान रेलबाट सोझै ल्याइन्छ,’ उनले भने, ‘निर्माण कार्यका कारण मालवस्तु अनलोड गर्न निकै समस्या भएको छ, आयातकर्ताले बिनाकारण झन्झट व्यहोर्नुपरेको छ, जति सक्यो चाँडो काम भइदिए हामीलाई धेरै राहत हुने थियो ।’

नयाँ सेड निर्माण भएपछि बन्दरगाहमा पुरानोसमेत गरी ७ सय मिटर सेड उपलब्ध हुनेछ । यति सेड एउटा रेल्वे र्‍याक बराबरको हुनेछ ।

बन्दरगाहमा पर्याप्त सेड नभएको भन्दै आयात निर्यातकर्ताले लामो समय थप सेड निर्माणको माग गर्दै आएका थिए ।

हाल बन्दरगाहमा आउने बीसीएन रेल्वे मालगाडीमा ४० वटा डब्बा हुन्छन् । यसरी आउने डब्बामा तोरी, मकैजस्ता बल्क कार्गो सामान बढी हुन्छन् । रेलको डब्बा बराबर गोदाम या यार्ड नहुँदा त्यस्ता मालवस्तु भण्डारण गर्न ठूलो समस्या भइरहेको छ ।

रेल्वे सुविधा भएको मुलुककै पहिलो र एक मात्र यो सुक्खा बन्दरगाह २०६१ साल साउन १६ बाट सञ्चालनमा आएको हो । भारतको कोलकाता बन्दरगाहसँग सोझो रेल्वे सञ्जाल जोडिएको यो बन्दरगाहमा दैनिक १ हजार ५ सय कन्टेनरको लोड अनलोड क्षमता छ ।

हाल वार्षिक ४० देखि ४५ हजार कन्टेनर लोड अनलोड भइरहेका छन् । नेपालमा तेस्रो मुलुकबाट आउने वार्षिक ७० हजार कन्टेनर यो बन्दरगाह एक्लैले लोड अनलोड गर्ने क्षमता राख्छ । विश्व बैंकको ८ सय २ मिलियन डलर ऋण सहयोगमा यो बन्दरगाह निर्माण गरिएको थियो ।

वीरगन्ज–पथलैया औद्योगिक करिडोरमा रहेका करिब ६ सय ५० उद्योगले ५० प्रतिशत कच्चा पदार्थ यसै बन्दरगाहबाट आयात गर्छन् । विदेशी मदिरा, फर्निचर, विद्युतीय उपकरण, प्लास्टिकको दाना, फलाम, एमएस बिलेटलगायतका औद्योगिक कच्चा पदार्थसमेत यो बन्दरगाह हुँदै आयात हुने गर्छ ।

कोलकाताबाट ट्रकमा मालसामान आयात गर्दा भारतको बाटोमा चोरी, विभिन्न राज्यहरूले लिने कर, मालसामान टुटफुट हुने लगायतका कारणले आयात निर्यातकर्ताले रेलबाट मालवस्तु आयात गर्दा यस्ता समस्या नहुने भन्दै पछिल्लो केही वर्षयता यसै बन्दरगाहमार्फत आयात निर्यात गर्न रुचाउन थालेका छन् ।

प्रकाशित : मंसिर २१, २०७५ ०९:०५
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

स्पर्श संसार

हाम्रो देशमा श्रवण–दृष्टिविहीनलाई केन्द्रित गरी केही शिक्षण कार्यक्रम नै बनाइएका छैनन् ।
विभु लुइटेल

काठमाडौँ — नयाँ बानेश्वरका १८ वर्षीय सौरभ थापा न केही देख्न सक्छन्, न केही सुन्न नै । सात महिनाभन्दा पनि कम आमाको गर्भमा रहेपश्चात् उनको जन्म भयो । जन्मँदा सात सय ५० ग्रामका मात्र थिए, इन्क्युबेटरमा राख्नुको विकल्प थिएन । त्यहाँबाट निस्किएपछि स्वास्थ्य परीक्षण गर्दा उनका दुई इन्द्रियले काम नगर्ने थाहा भयो । कान नसुन्ने भएपछि बोली पनि फुट्नेवाला थिएन ।

आमा गोमा र बुवा गोविन्द थापाका पहिलो सन्तान हुन्, सौरभ । पहिलोपटक उनको शारीरिक अवस्थाबारे डाक्टरले भनिदिँदाको क्षणको सम्झनाले अहिले पनि उनको परिवार झस्कन्छ । छोरा श्रवण–दृष्टिविहीन भएको थाहा पाएका दिन गोविन्द पत्नी र छोरालाई अस्पतालमा एक्लै छोडी चेतशून्य अवस्थामा घर फर्किएको सुनाउँछन् । आमाले धैर्य गरी सम्हालेर सौरभलाई घर पुर्‍याएकी थिइन् । कति दिनसम्म भोक, निद्रा केही नलागेका, केवल रुँदै बसेका दिनका सम्झनाले उनीहरूलाई अहिले पनि नराम्रोसँग झस्काउँछन् ।
उपचारका अनेक विधि प्रयत्न गर्दा पनि नभएपछि नजिकका अरूले भनेका भरमा झारफुकमा पनि सौरभलाई लगियो । धर्म परिवर्तन गर्‍यो भने ठीक हुन्छ भन्ने व्यक्ति पनि नभएका होइनन् । श्रवण–दृष्टिविहीन नभई मानसिक पक्षाघात (सेरिब्रल पल्सी) भएको हो कि भनी त्यसको उपचार पनि सुरु गरिएको थियो । उपाय अनेक लगाए, नतिजा आफूले सोचेजस्तो आएन ।

२०६८ सालको जनगणनाले दिएको तथ्यांक हेर्ने हो भने सौरभजस्तै श्रवण–दृष्टिविहीनको संख्या नेपालमा नौ हजार चार सय ३६ रहेको छ । ‘तर, त्यो यकिन तथ्यांक भने होइन,’ नेपाल बहिरा महासंघका पदाधिकारी सानु खिम्बाचाले दाबी गरे । भारतलगायत अन्य देशमा रहेका श्रवण–दृष्टिविहीनको संख्या हेरी त्यस्तै अनुपातमा नेपालमा रहेका यस्ता व्यक्तिको संख्या अनुमान मात्र गरिएको, तर यकिन भने नभएको उनको जिकिर छ । नेपाल सरकारले निर्धारण गरेका अपांगताका १० प्रकारमा श्रवण–दृष्टिविहीनतालाई पनि राखिएको छ । राष्ट्रिय बहिरा महासंघ, बहिरा दृष्टिविहीन अभिभावक समाज, श्रवण–दृष्टिविहीन संघ नेपाल र नेपाल नेत्रहीन संघले संयुक्त रूपमा यस्ता व्यक्तिको हकहितका लागि काम गर्दै आइरहेका छन् ।

श्रवण–दृष्टिविहीनता राष्ट्रिय स्रोत केन्द्रले सञ्चालन गरेको साप्ताहिक कक्षामा हरेक बुधबार उपत्यकाका विभिन्न ठाउँबाट केही विद्यार्थी आफ्ना अभिभावकसँग आउँछन् । त्यहाँ तिनलाई स्पर्शका माध्यमबाट सञ्चार गर्न मात्र नभई दाँत माझ्न, खाना खान र अन्य सामान्य क्रियाकलाप गर्न सिकाइन्छ । यति हँुदाहँुदै पनि तिनका सबै भावनालाई पनि सम्बोधन गर्न नसकेको त्यहाँका शिक्षक निकेतन श्रेष्ठ बताउँछन् । यहाँ आउने अधिकांश व्यक्ति किशोरावस्थाका हुन् । समयक्रममा तिनमा देखिने शारीरिक परिवर्तन र त्यसपश्चात् पैदा हुने यौन आकांक्षाका कारण कहिलेकाहीँ कोही अलि आक्रामक बनिदिने पनि उनले देखेको बताए ।

गाम्नाङटार, ओखलढुंगाकी २० वर्षीय शर्मिला खड्का पनि सौरभजस्तै श्रवण–दृष्टिविहीन हुन् । भोक लागेको, शौचालय जान मन लागेको जस्ता उनका सामान्य मागबाहेक अरू केही बुझ्न उनको परिवारलाई हम्मेहम्मे पर्छ । घरका सबै दिउँसो कतै न कतै जाने हँुदा उनका लागि आवश्यक खानेकुरा त छुट्याएर जान्छन् । कहिलेकाहीँ छामछुम गर्दै घरभन्दा निकै पर पुगेको र पछि भेट्न गाह्रो भएका घटनाहरू पनि छन् । ‘अहिले त आफूले स्याहारौँला, हामीपछि कसले उसको ख्याल राख्छ ?’ बुबा सूर्यबहादुर खड्का निराशा व्यक्त गर्छन् ।

शर्मिला आफ्नो शरीर र त्यसमा हुने प्रक्रियाबारे खासै अवगत छैनन् । महिनावारी समयमा हँुदैन, भएका बेला आमाबाहेक कोही छैन उनको स्वास्थ्य र सरसफाइको ख्याल राख्ने । भारतमा उनीजत्तिकै युवाले भान्छाका सानातिना काम गर्नेदेखि लिएर सामान्य सरसफाइसमेत गर्ने गरेको उनकी शिक्षक शैलु खरेल सुनाउँछिन् । ‘श्रवण–दृष्टिविहीनलाई केन्द्रित गरी केही शिक्षण कार्यक्रम नै बनाइएका छैनन् हाम्रो देशमा,’ उनी गुनासो गर्छिन् ।

श्रवण–दृष्टिविहीनताले मुख्य गरी खोज्ने भनेको कसैको साथ हो । ताल्चीखेल, ललितपुरका निश्चल सुनारका लागि साथी भनेकै उनकी आमा उमा सुनार हुन् । १४ वर्षीया उनलाई तीन महिनाका हँुदा आँखा डेढो देखी तिलगंगामा उपचारका लागि लगिएको थियो । उमाले त्यहाँबाट छोराको उपचार सन्तोषजनक पाउन सकिनन् । ‘आँखा नै फेर्न चेन्नाई लगेँ,’ उनी सम्झिन्छिन्, ‘तर, त्यहाँका डाक्टरले पनि हार खाए ।’ उनलाई अन्त कतै लगी उपचार गराउन त्यहाँका चिकित्सकले सल्लाह त दिए । तर, आर्थिक अवस्थाका कारण कतै लगिहाल्न सम्भव पनि थिएन ।

पहिलो सन्तान श्रवण–दृष्टिविहीन जन्मिएपछि दोस्रो र तेस्रो सन्तान हुने बेला उमाको मनमा एक प्रकारको त्रासले डेरा जमाउँथ्यो । त्यसैले गर्भवती अवस्थामा कति अस्पताल धाइन्, कति डाक्टरलाई भेटी परामर्श लिइन्, त्यो उनलाई मात्र थाहा छ । अझ, आमाबाहेक अरूको स्पर्श सितिमिति मन नपराउने निश्चलसँग संवाद गर्न पनि गाह्रो छ । बेलाबेला घरमा गएरै उनलाई सामान्य सञ्चार सिकाउन खोज्ने शिक्षकलाई उनको यस आचरणले केही कठिनाइ भएको बुझिन्छ ।

श्रवण–दृष्टिविहीन व्यक्तिसँग सहज रूपमा सञ्चार गर्न ह्याप्टिक सिग्नल नाम गरेको माध्यमको विकास भएको छ । उनीहरूलाई केही कुराको जानकारी दिन उनीहरूका ढाड, पाखुरा, तथा खुट्टामा स्पर्शले संकेत गरी सञ्चार गर्न सकिन्छ । नेपालमा करिब ४० ह्याप्टिक सिग्नल प्रयोगमा छन् । तर, तिनलाई प्रभावकारी ढंगले सबैलाई सिकाउन भने सकिएको छैन । स्पर्श सांकेतिक भाषाको प्रयोग र विकासमा केही संस्था काम गरिरहेका छन् । पछि श्रवण–दृष्टिविहीन भएकालाई यो सिकाउन सजिलो छ भने जन्मजात भएकालाई सिकाउन निकै कठिन । यी तीनकी शिक्षक शैलु भन्छिन्, ‘यही नै अहिले हाम्रा लागि सबैभन्दा ठूलो चुनौती हो ।’
twitter : @LuitelBibhu

प्रकाशित : मंसिर २१, २०७५ ०९:०३
पूरा पढ्नुहोस्
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT