५ महिनामा ८९ अर्बको कृषि वस्तु आयात

सबै सामग्रीको आयात बढ्दा पनि सरकार र योजना आयोगले गम्भीरता देखाएनन् : अर्थविद्
राजु चौधरी

काठमाडौँ — मुलुकले पछिल्लो पाँच महिनामा ८९ अर्ब रुपैयाँ बराबरको कृषिवस्तु भित्र्याएको छ । एकातिर खेतीपातीका लागि सिँचाइ, मलबीउ, यन्त्रलगायत बजारीकरणको अभाव अर्कोतिर उपभोक्ताको उच्च मागका कारण आयात बढेको विज्ञ बताउँछन् । 

सरकारले मुलुक कृषिमा आत्मनिर्भर उन्मुख भएको दाबी गरे पनि आयात बर्सेनि बढ्दै गएको छ । व्यापार तथा निकासी प्रवद्र्धन केन्द्रको तथ्यांकअनुसार चालु आर्थिक वर्षको पहिलो ५ महिनामा ८९ अर्ब ४० करोड रुपैयाँको आयात भएको छ । यो अघिल्लो वर्षको सोही अवधिको तुलनामा १३.८ प्रतिशतले बढी हो । २०७४/७५ को पहिलो पाँच महिनामा ७८ अर्ब ५४ करोड रुपैयाँको कृषिवस्तु आयात भएको थियो ।

सरकारले धान उत्पादनमा अहिलेसम्मकै रेकर्ड भएको दाबी गरे पनि सबैभन्दा बढी चामल आयात भएको छ । पहिलो ५ महिनामा १३ अर्ब ५८ करोड रुपैयाँको आयात भएको तथ्यांकमा छ । अघिल्लो वर्षको सोही अवधिमा ४२.६ प्रतिशतले बढी हो । ‘सरकारी तथ्यांकले उत्पादन बढेको देखिन्छ । रेकर्ड नै कायम भएको छ,’ अर्थविद् केशव आचार्यले भने, ‘उपभोग पनि बढेकाले केही आयात बढेको छ । सबै सामग्रीको आयात बढ्दा पनि राष्ट्रिय योजना आयोग गम्भीर देखिएन । सरकारले गम्भीरतापूर्वक लिँदै लिएन ।’

कृषि मन्त्रालयका प्रवक्ता तेजबहादुर सुवेदीले कृषिको वृद्धि दर बढेकाले खपत त्यहीअनुसार बढेको बताए । उनले बास्मती चामल मुख्यत: पुलाउका लागि आयात भएको बताए । ‘सम्पन्न ठाउँमा मोटा चामल खाँदैनन् । दुगर्मका धनीले पनि मोटा चामल खाँदैनन् । खाद्य संस्थानले मसिनो चामल ढुवानी गरेको छैन,’ उनले भने, ‘त्यसैले आयात बढेको हुन सक्छ ।’ रकम धेरै ठूलो देखिए पनि परिमाणमा धेरै ठूलो नभएको उनले दाबी गरे । उनले खाद्य संस्थानले वितरण गर्ने चामल वैकल्पिक रूपमा प्रयोग भएको आशंका रहेको बताए ।

तथ्यांकअनुसार तरकारी, दाल, गहुँ, मकै, सोयाबिन तेलको आयात पनि उल्लेख्य रूपमा बढेको छ । तरकारीको आयात १६.२ प्रतिशतले बढेर ६ अर्ब ९८ करोड, फलफूलको आयात ३९.८ प्रतिशतले बढेर ५ अर्ब ७१ करोड रुपैयाँको आयात भएको छ । तरकारी मुख्यत: भारतबाट र फलफूल चीनबाट आयात हुन्छ । आयात हुने अधिकांश तरकारी कालीमाटी तथा फलफूल बजारमा भित्रिन्छ । भारतले कृषिजन्य वस्तुमा पर्याप्त मात्रामा अनुदान दिन्छ । जसले गर्दा त्यहाँको उत्पादन सस्तो हुन्छ । सस्तो हुँदा तरकारीको आयात बढेको व्यवसायीहरू बताउँछन् ।

तरकारी, फलफूलबाहेक सोयाबिनको तेल ५ अर्ब ५३ करोड, मकै ५ अर्ब १९ करोड रुपैयाँको आयात भएको छ । ब्राजिल, अर्जेन्टिनालगायतबाट आयात भएको मकै कुखुराको दानामा प्रयोग हुन्छ । ‘मासुमा आत्मनिर्भरता बढेको छ । त्यसको लागि मकै आयात हुन्छ । आयातित मकै दानामा प्रयोग हुन्छ,’ प्रवक्ता सुवेदीले भने ।

दाल ४ अर्ब ९९ करोड र गहुँ २ अर्ब ३९ करोड रुपैयाँको आयातमै निर्भर हुनपर्ने बाध्यता रहेको तथ्यांकले देखाउँछ । केन्द्रका कार्यकारी निर्देशक शरद राणाले पनि चामल, मकैलगायत वस्तुहरू वैकल्पिक बाटो (मदिरामा) गएको हुन सक्ने बताए । ‘उत्पादनमा समस्या छैन । बढ्दो छ,’ उनले भने, ‘आयात पनि सोहीअनुसार बढेको देखिन्छ ।’

आयात प्रतिस्थापनका लागि उत्पादनमै जोड दिनुपर्ने बताए । केन्द्रले वस्तुका लागि बजार देखाइदिने उनले बताए । वस्तु प्रवद्र्धनका लागि प्रोडक्ट प्रोफाइल तयार गरिरहेको उनले बताए ।

अर्थविद् आचार्यले मन्त्रालयले अन्न बाली उत्पादनका लागि प्रधानमन्त्री कृषि आधुनिकीकरण परियोजना सञ्चालन गरे पनि पूर्ण रूपमा कार्यान्वयन गर्न नसकेको बताए । ‘प्रधानमन्त्री कृषि परियोजनालगायत विभिन्न कार्यक्रमको घोषणा गरेको देखिन्छ,’ उनले भने, ‘प्रतिफल छैन । परियोजनाहरू पूर्ण रूपमा कार्यान्वयन भएका छैनन् ।’

करिब वर्षअघि ब्याज अनुदान सुरु गरे पनि त्यसको गलत प्रयोग भएको उनले बताए । प्रवक्ता सुवेदीले उत्पादन बढाउन सिँचाइ, बीउ र मलमा जोड दिएको दाबी गरे । ‘चैते धान बढी उत्पादन हुन्छ । त्यसको क्षेत्र विस्तार गर्ने, साना सिँचाइ, सोलारको व्यवस्था गर्दै आएका छौं,’ उनले भने ।

प्रकाशित : पुस २६, २०७५ ०८:४७
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT

त्रिभुवन विमानस्थल बुटिक बन्दै

सुरज कुँवर

काठमाडौँ — त्रिभुवन अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थलको नाम सुन्ने अधिकांशले फोहोर शौचालय, अव्यवस्थित पार्किङ, टयाक्सीद्वारा यात्रु तानातान, भीडभाड, फोहोरमैलाले कुरूपलगायतका नकारात्मक दृश्य सम्झिन्छन् ।

त्रिभुवन अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थल । तस्बिर : कान्तिपुर

अबको केही महिनापछि विमानस्थलमा यस्तो भद्रगोल सायद देखिने छैन । बरु यो विश्वकै पहिलो बुटिक विमानस्थलका रूपमा परिणत हुनेछ । अहिले त्रिभुवन अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थलको नामले चिनिँदै आएको यो स्थलको नाम सम्भवन काठमाडौं बुटिक इन्टरनेसनल एयरपोर्ट हुनेछ ।

यसका लागि संस्कृति, पर्यटन तथा नागरिक उड्डयन मन्त्रालयले सबै तयारी पूरा गरिसकेको दाबी गरेको छ । ‘झन्डै नौ महिनाअघिदेखि थालिएको तयारीबारे पर्यटन मन्त्रालयका एक अधिकारीले भने, ‘हामी वैशाख १ गते घोषणा गर्दै छौं ।’ केही समयअघि प्रधानमन्त्री केपी ओलीले यसबारे एउटा टेलिभिजन कार्यक्रममार्फत सार्वजनिक पनि गरिसकेका छन् ।

अब त्रिभुवन अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थलमा शौचालय फोहोर भएको, धाराको टुटी भाँच्चिएको देखिने छैन । विमानस्थललाई बुटिकमा बदल्न त्यहाँ राखिएका मार्बल हटाई तेलिया इँटा र पुराना ढुंगा राखिने भएका छन् । स्टिलका कमसल धारामा नेपालीपन झल्किने पित्तल र तामाका टुटीले विस्थापित हुनेछन् । ब्यागेज टयाग, बोर्डिङ पास नेपाली कागजबाट बनाइएका हुनेछन् ।

अध्यागमन, भन्सार र एयरलाइन्सका काउन्टरमा प्राचीन काष्ठकला झल्किने डिजाइन राखिनेछ । सबै होर्डिङ बोर्ड, ब्यानर, सूचनापाटी हटाई थिम्याटिक पेन्टिङ, विशिष्ट कलाकौशल झल्किने धातु, काष्ठ तथा ढुंगाका मूर्ति राखिने भएका छन् । यो काम विज्ञ क्युरेटरको मद्दतमा हुनेछ । अनि आकर्षक बत्तीबाट तीनमा प्रकाश पारिनेछ ।

यात्रुहरूलाई सहजीकरण गर्न नेपाली राष्ट्रिय पोसाक (दौरा–सुरुवाल वा ढाकाको सारी) मा सजिएका युवायुवती हुनेछन् । बुटिकमा बदल्ने अभियानअन्तर्गत टर्मिनल भवन अघिल्तिरको पार्किङलाई तल्लो स्थानमा सारिसकिएको छ । अहिलेको पार्किङ क्षेत्रमा प्राचीन मूर्ति, पानीको फाउन्टेन र फुलबारी बनाइने भएको छ । यात्रुको बिदाइ अब तल्लो गेटबाट गरिने भएको छ । यात्रु आगमन र बहिर्गमनमा नेपाली ग्रिन टी उपलब्ध गराइनेछ ।

‘यो संसारकै पहिलो अन्तर्राष्ट्रिय बुटिक विमानस्थल हुनेछ,’ नेपाल पर्यटन बोर्डका प्रमुख कार्यकारी अधिकृत दीपकराज जोशीले कान्तिपुरसँग भने, ‘नेपाललाई विश्वमा चिनाउने यो अर्काे प्रतीक बनाउँदै छौं ।’ बुटिक भन्नाले खासमा नेपालको परम्परा, संस्कृति झल्काउने गरी सौन्दर्यीकरणको कार्य हो । ‘संसारभरका अधिकांश विशाल विमानस्थलमा स्टिल या कंक्रिट हाबी हुन्छ,’ जोशीले भने, ‘हाम्रो विमानस्थलको भित्री भाग पनि नेपाली शैलीको भएकाले बुटिक विमानस्थलमा बदल्न सजिलो छ ।’

पर्यटन मन्त्रालयले भित्री भागका पोस्टर र विज्ञापन निकालेर नेपाली पहिरन, वेशभूषा, जनजीवन, खानपान झल्किने कलाकृति राख्ने जनाएको छ । यसका लागि १५ करोड बजेट अनुमान गरिएको जनाउँदै जोशीले नागरिक उड्डयन प्राधिकरणले यसको तयारी गरिरहेको बताए ।

एसियाली विकास बैंकको आर्थिक सहयोग लिई २०४५ सालमा निर्माण सकिएको त्रिभुवन अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थल खेतबारीमा हुने गरा शैलीमा बनाइएको छ । काठमाडौं आसपासका खेतका गराबाट प्रभावित भई यसको डिजाइन दुई जना जर्मन र जापानी इन्जिनियरहरूले गरेका थिए ।

अन्तर्राष्ट्रिय टर्मिमल भवनमा हरिसिद्धि इँटा कारखानाले उत्पादन गरेका नेपाली शैलीका राता प्राचीन तेलिया इँटा र काठको वास्तुकला प्रयोग गरिएको छ । विभिन्न अन्तर्राष्ट्रिय संस्थाले पुरस्कृत गरिसकेको यो विमानस्थल देख्नेबित्तिकै अहिले पनि पर्यटकहरू मोहित हुन्छन् ।

प्रकाशित : पुस २६, २०७५ ०८:४६
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT