पशु कल्याणकारी ऐन बनाउन आदेश

पशु ढुवानीमा भएको निर्दयी, क्रूर तथा कष्टदायी ढुवानी भएकाले तत्काल बन्द गर्न निवेदकले माग गरेका थिए 
राजु चौधरी

काठमाडौँ — सर्वोच्च अदालतले पशु कल्याणकारी ऐन बनाउन सरकारलाई आदेश दिएको छ । न्यायाधीश मीरा खड्का र न्यायाधीश तेजबहादुर केसीको संयुक्त इजलासले सोमबार कृषि तथा पशुपन्छी मन्त्रालय र पशु सेवा विभागको नाममा यस्तो आदेश जारी गरेको हो । 

गत साउन १३ गते अधिवक्ताद्वय पदमबहादुर श्रेष्ठ र षटकोण श्रेष्ठले कृषि तथा पशुपन्छी मन्त्रालयसहित ११ निकायलाई विपक्षी बनाई रिट निवेदन दर्ता गरेका थिए ।

मासुका लागि पशुपन्छीलाई साना–ठूला ट्रक र साइकलमा मुन्टो उधो पारी झुन्डाएर ओसारपसार गरिएको, निर्दयी तरिकाले एक स्थानबाट अर्काे स्थानमा दैनिक ढुवानी गरिएको, गाई पाल्ने दूध दिन छाडेपछि सडकमा फाल्ने प्रवृत्तिलाई अन्त गरी पाऊँ भन्दै रिट दायर गरिएको थियो ।

न्यायाधीशद्वयले रिटउपर फैसला गर्दै आदेश जारी गरेका हुन् । अधिवक्ता श्रेष्ठका अनुसार सर्वोच्चले तत्काल पशु कल्याणकारी ऐन बनाई लागू गर्न आदेश दिएको बताए । ‘पशु कल्याणकारी ऐन नहुँदा पशुपन्छी पालेर सडकमा छाड्ने प्रवृत्ति छ । ढुवानी गर्दा नाक–खुट्टा बाँध्ने । कुकुर पालेर बूढो भएपछि सडकमा छाड्ने चलन छ,’ उनले भने, ‘ऐन बनेपछि यी प्रवृत्ति रोकिन्छ । सर्वोच्चको आदेश मंगलबारदेखि नैलागू गर्नुपर्छ ।’

राँगाभैंसी, सुँगुर, खसीबोका, हाँस, कुखुरालगायत मासु उत्पादनका लागि जीवित अवस्थामा एक ठाउँबाट अर्काे ठाउँमा ढुवानी गर्ने गरिन्छ । आवश्यकताअनुसार एक जिल्ला वा कुनै एक क्षेत्रबाट अर्काे स्थानमा ओसारपसार गर्ने कार्यमा ठूला–साना ट्रकमा, मानिस बोक्ने सार्वजनिक यातायातका साधनको छत र डिक्कीमा राखेर ओसार–पसार
गर्ने गरिन्छ ।

‘पशुलाई ढुवानी गरिरहेको प्रक्रिया कुनै पनि कानुन तथा मापदण्डअनुरूप छैन,’ निवेदनपत्रमा भनिएको छ, ‘उपत्यकामा दैनिक ५/६ सय राँगाभैंसी तराईबाट भित्रिन्छ । नाक छेंडी मुख उँभो बाँधिएको, पुच्छरलाई समेत बस्न नदिने गरी बाँधिएको हुन्छ ।

एकहोरो बिनाआराम र बिनाखाना काठमाडाैं ल्याउने तरिका बिल्कुलै कानुनविपरीत छ ।’ अन्य मासुजन्य पशु चौपायमा बाख्रा, भेडा, सुँगुर,पन्छीलाई समेत त्यही तरिकाले गाडीमा कोचेर ल्याइने पत्रमा छ ।

सार्वजनिक सवारी साधनको छतमाथि र हावा नछिर्ने डिकीमा राखी ल्याइने गरिन्छ । पशुको ढुवानीमा भएको निर्दयी, क्रूर तथा कष्टदायी ढुवानी भएकाले तत्काल बन्द गर्न, कानुनको सही पालना गर्न गराउन विपक्षीको नाउँमा परमादेश जारी गरी पाऊँ भनेर रिट दायर भएको थियो ।

मासुजन्य पदार्थका लागि वा अन्य सन्दर्भमा समेत कुनै पनि पशुको ढुवानी गर्दा कुनै पनि सवारी साधनभित्र हलचल गर्न सकिने, घाउ चोट नलाग्ने, अत्यधिक चिसो र तातोबाट बचाई एकआपसमा ठोकिएर अगंभंग नहुने गरी सावधानीपूर्वक ढुवानी गर्ने व्यवस्था तत्काल गर्न–गराउन परामादेश जारी गर्न निवेदन दिएको थियो । त्यसका लागि पशु ढुवानी हुने सडकहरूमा जाँचको पर्याप्त व्यवस्थासमेत गर्नुका साथै नियमित अनुगमनको कार्य थालनी गर्न भन्ने सम्बन्धित निकायहरूको नाउँमा परमादेश जारी गर्न रिट दर्ता भएको थियो ।

पशु ढुवानी गर्दा कुनै पनि पशुलाई सहज हुने गरी राख्ने स्थान, वातावरणमैत्री सवारी साधनको व्यवस्था गर्नुका साथै ढुवानी गर्दा कुनै पनि पशुलाई नाके डोरीले बाँधी टाउकोमाथि पारी बाँध्ने र पशुको पुच्छर र खुट्टामा बाँधी बस्न नमिल्ने गरी माथि तन्काई डोरी वा अन्य साधनले बाँध्ने कुनै पनि निर्दयी कार्य नगर्ने व्यवस्था गर्न–गराउनका साथै तत्काल पशु ढुवानी मापदण्ड, २०६४ मा भएको कानुनी व्यवस्थालाई लागू गर्नू, गराउनू भन्नेसमेतको परमादेश जारी गर्न निवेदन थियो ।

पशु कल्याणकारी ऐनसँगै सर्वोच्चले पशु ढुवानी ऐन पूर्ण रूपमा कार्यान्वयन गर्न आदेश दिएको छ । निवेदक श्रेष्ठका अनुसार यसअघि सर्वोच्चले साउन २१ गते आन्तरिम आदेश जारी गरेको थियो । जानकारका अनुसार पशु सेवा ढुवानी ऐन मुख्यत: पशु सेवा विभागको जिम्मेवारी हो ।ऐनअनुसार विभागले विभिन्न नाकामा अनुगमन निरीक्षण गर्नुपर्छ ।

प्रकाशित : माघ २९, २०७५ ०९:३६
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT

चिया काटछाँटमा व्यस्त किसान

विप्लव भट्टराई

इलाम — हिउँद याममा चियाको मुना नपलाए पनि कृषकले फुर्सद पाएका छैनन् । बर्खाभरि हरियो चियापत्ती टिपेर कारखानामा बेच्नमा व्यस्त कृषक आ–आफ्नो बगान काटछाँट गर्नाले बेफुर्सदिला बनेका हुन् । 

श्रमिकको अभाव भएकाले कृषकले आफैं काटछाँट गर्ने गरेका छन् । चैतदेखि कात्तिकसम्म चिया टिपाइसकिएपछि तुरुन्त काँटछाँट थाल्नुपर्ने कृषक बताउँछन् । ‘बर्सेनि बगानमा गर्नुपर्ने यो अनिवार्य काम हो,’ अन्तुका लक्ष्मण गौतमले भने, ‘सबैलाई उस्तै चटारो हुने भएपछि कृषक आफैंले काम नगरी विकल्प छैन ।’

धेरै उत्पादन गर्न र बगानको आकार मिलाउन पनि चियाको कटिङ अनिवार्य छ । चियालाई विभिन्न चरणमा काटछाँट गरिन्छ । कृषकले चिया टिपाइसकिएपछि हल्का ढंगले हरेक वर्ष काटछाँट गर्छन् । ‘हरेक ३ वर्षमा चियालाई डिप कटिङ गर्नुपर्छ,’ गौतमले भने, ‘जमिनको सतहदेखि १२ देखि १४ इन्चसम्म यो कटाइ गर्नुपर्छ ।’ चिया प्राविधिकका अनुसार चिया रोपेको १५ वर्षको हाराहारीमा जमिनको सतहबाट ६ सेन्टिमिटरमा अर्कोकटाइ हुन्छ ।

कृषकस्तरबाट खुलेका अधिकांश बगानको उमेर १५ वर्षभन्दा कम भएकाले थोरै बगानमा मात्र यस्तो कटाइ हुने गरेको छ । पुरानो बगान ठूलो भएका कृषकले प्लग छुट्याएर यो क्रमलाई निरन्तरता दिने गरेका छन् ।

‘चियामा काम गर्ने श्रमिक पाउनै मुस्किल भएकाले समस्या हुने गरेको छ,’ अन्तुकै कृषक केशव घिमिरेले भने, ‘समयमा काटिएन भने बगान बिग्रने भएकाले अरू काम छाडेर आफैं कटिङ गर्ने गरेका छौं ।’ ठूला चिया बगानमा पनि श्रमिक घटेका कारण काटछाँटमा मेसिनको प्रयोग हुने गरेको छ । तर, मेसिनको कटिङले उत्पादनमा असर भएको भन्दै अधिकांश कृषकले भने प्रयोग घटाएका छन् ।

‘आफैं काटदा पनि सजिलो छैन,’ सन्दकपुर ५ जमुनाका गीता नेपालले भने, ‘गहक हतियारले बल लगाएर काट्नुपर्दा हात दुख्ने समस्या पनि आउँछ ।’ चियाको कटिङलगायत क्षेत्रमा काम गर्ने दक्ष प्राविधिक नहुँदा कृषकले अर्को समस्या खेप्नुपरेको छ । नियमित र विभिन्न प्रकारले कटिङ मिलाउनलाई प्राविधिक ज्ञान आवश्यक छ । तर, अधिकांश कृषकले अरूले गरेको हेरेर नै काम चलाउने गरेका छन् ।

जिल्लाभर विस्तार भएको चिया क्षेत्रमा यस्तै दैनिकी हरेक कृषककोछ । फैलिँदो चिया खेती र घट्दो कामदारका कारण खेतीवालाले नैसबै काम गर्नुपर्ने भएकाले कृषकको व्यस्तता १२ महिना नै उस्तै छ । कटिङसँगै चियालाई मल्चिङ गर्न पनि उत्तिकै भ्याईनभ्याई छ ।

चियापत्ती आउन छाडेपछिकारखानाले पनि मेसिनको मर्मत सम्भारसँगै आउँदो सिजनको तयारीका लागि समय छर्चने गरेका छन् । चैतदेखि निरन्तर सञ्चालनमा रहेका चिया कारखानाहरूले सबै मेसिनरीसामानको चाँत गर्ने, अत्यावश्यक सामग्री थपघट गर्ने र दाउराको जोहो गर्ने गर्छन् । यहाँका दुई दर्जनभन्दा ठूला र ६० को हाराहारीमा रहेका साना कारखानाको हिउँदयामको व्यस्तता यस्तै हुने गरेको छ ।

प्रकाशित : माघ २९, २०७५ ०९:३५
पूरा पढ्नुहोस्
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT